प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग सहावा : अ ते अर्थशास्त्र

अ‍ॅडिसनचा रोग :- हा रोग सर्व शरीराला झाला असतां त्याचीं मुख्य लक्षणें म्हणजे त्वचेचा स्वाभाविक जो वर्ण असतो त्याचें विकृतसंवर्धन, अत्यंत अशक्तपणा, अपचन, अतिसारादि पचनेंद्रियाचे रोग, हृदयक्रिया अशक्त व  अनियमित चालणें हीं होत. यास कारण सुप्रारेनेड ग्रंथि ( Suprarened gland ) या पिडांचे नेहमींचे व्यापार व कार्य न होणें हें होय. यास अपवादात्मक रोगी आढळतात. त्यांमध्यें हे पिंड न बिघडतां त्वचा मात्र पालटते. अगर हे पिंड बिघडूनहि त्वचेस विकार होत नाहीं. या रोगाचा शोध इ. स. १८५५ सालीं अ‍ॅडिसन या डाक्तरानें लाविला. व याचे शोधावरून पारीस येथील ब्रौउन स्वीक्कर्ड या जगविख्यात शोधकास या पिंडाचें शरीरांतील कार्य व उपयोग यांचें संशोधन करण्याची स्फूर्ती झाली. यानंतर बरेच वर्षांनी मिक्सिसिडेमा ( Myxcedema ) नामक रोग थायरॉइड पिंडाचे सत्त्व देऊन बरा करितां येतो असा शोध लागल्यावर शरीरांतील असल्या सर्वच नलिकाशून्य पिंडाच्या क्रिया व कार्य यांचे संशोधन जारीनें सुरू झालें. व हें कार्य तडीस नेण्याची अहमहमिका सर्व देशांतील यूरोपियन तज्ज्ञांमध्यें सुरू झाली. पण शेवटीं लंडनच्या शेफर नांवाच्या शोधकानें यांतील आंतररसाचें कार्य व महत्त्व यांचे खात्री पटणारा शोध व विवेचन केलें व अगोदर अ‍ॅडिसन याची जी रोगोपपत्ति निघाली होती तिचें दृढीकरण झालें. हे शोध येणेंप्रमाणें आहेत (१) या पिंडामध्यें अतिशय जलाल असें सत्त्व असतें. (२) हें सत्त्व प्राण्यांना पोटांत दिलें असतां विषबाधेसारखीं लक्षणें होतात. (३) यापासून अड्रेनलिन (Adrenalin ) नांवाचें विशिष्ट सत्त्व निराळें काढतां येतें (४) व हें पोटांत दिलें असतां शरीरांतील लहान धमन्यांचें आकुंचन होऊन शरीरांतील रक्ताभिसरणाचा दाब अगर भार वाढतो. यांत आणखी खालील शोधांची नवीन भर पडली आहे ते असे:- (५) हे पिंड बिघडले म्हणजे त्यांतील आंतररसोत्पत्ति थोडथोडी होत जाते. अगर मुळींच नष्ट होते आणि मग वरील लक्षणें होऊं लागतात. (६) हे पिंड विकृत होण्याचें कारण उदरामधील (सिंपथेटिक) सहानुभूतिक मज्जातंतूंचे जाळें असतें, त्यामध्यें दाह अगर बिघाड होऊन या रोगास आरंभ होतो.

मृतरोग्याचे विकृत पिंडाची तपासणी करितां आढळून येणाऱ्या बाबी :- (१) शेंकडा ८० रोग्यांत ह्या पिंडांतील गाभा क्षयक्रिया सुरू होऊन पूयोत्पत्तीनें बिलबिलीत झालेला असतो. बहुधा दोन्ही बाजूंचे पिंड बिघडलेले असतात व रोग्याचे शरीरांत दुसरीकडे कोठें तरी क्षयक्रिया सुरू असते. किंवा पृष्ठवंशास्थि क्षयक्रियेनें पोखरलेले असतात व येथून रोगबीज या पिंडांत फैलावतें. (२) कांहीं पिंड वरील क्षयक्रिया न होतां केवळ शुष्क होऊन संकुचित झालेले दिसतात. (३) अगर त्यांत दाहक्रियेचीं लक्षणें होऊन शेवटीं तो पिंड शुष्क व संकुचित होतो. (४) अगर पिंडांत कांहींहि विकृति नसून त्याचे जवळ असणारी सहानुभूतिक मज्जाग्रंथि विकृत होऊन ती रोगाचे जाळयांत गुरफटून गेलेली आढळते.

ल क्ष णें :- रोग्यास हळूहळू अशक्तपणा वाटण्यास आरंभ होतो व तो वाढत जातो. चोर जसा हळूच घरांत प्रवेश करितो त्याप्रमाणें हीं सर्व नवीन नवीन लक्षणें हळूहळू शरीरांत प्रवेश करितात. हृदयक्रिया अशक्त व अनियमित होऊन घेर्‍या व चक्कर येऊन एखादेवेळीं त्या बेशुध्दींत रोग्याचा अंतहि होतो. रक्ताभिसरणाच्या दाबाचें मान अत्यंत कमी झालेलें असतें. मळमळ, ओकारी अगर जुलाब हीं लक्षणें मधून मधून जोर करितात. हा रोगाचा पाया शरीरांत भक्कम भरला गेल्यानंतर सर्वांचे लक्षांत येण्यासारखें बाह्य लक्षण दिसूं लागतें तें हें कीं त्वचेमध्यें पिंगटपणा अगर पिंवळटपणा, काळसरपणा अगर काळेपणा दिसूं लागतो. हा त्वचापालट हस्तपादमुखादि नेहमीं उघडे असणारे भाग, अगर नेहमीं अंमळ काळसरच असणारे काख, स्तनाभोंवतालची जागा, अगर कंबरेचा जो भाग नेहमीं वस्त्रानें अगर कंबरपटयानें आवळला जातो तेथें विशेष आढळून येतो. कधीं तोंडांतील अगर अन्य ठिकाणच्या श्लेष्म त्वचेंतहि हा बदल दिसून येतो. रोग्याचें उष्णतामान वाजवीपेक्षां कमी असतें. पुरुषांना व श्रीमंतांपेक्षां गरिबलोकांना हा रोग विशेषेंकरून होतो. याचें कारण पौष्टिक पदार्थ खाण्यापिण्याचे कमतरतेमुळें गरिबांना होणारा क्षयरोग हें होय.

नि दा न :- रोग प्रथमावस्थेंत ओळखण्यास अगदीं सोपा असा नसतो. कारण गरोदरपणा, गर्भाशयग्रंथि, उदरात्पन्नग्रंथि, कांहीं विवक्षित हृद्रोग व ( Ex ophthalmic goiter ) या रोगामध्येंहि यासारखाच त्वचेंत पालट होतो. सोमलभस्म व रौप्यभस्मादि औषधें फार दिवस घेतल्यानेंहि त्वचापालट होतो. पण कमी असणारा रक्ताभिसरणभार हृदयाचा व इतर अशक्तपणा या लक्षणांवरून रोगनिदान होण्यास मदत होते. हें रोगनिदान ठरविण्यासाठीं या पिंडाचें आंतररससत्त्व पोटांत  दिलें असतां रोग्याचे रक्ताभिसरणभारांत एकदम सुधारणा होते, व सध्या माणसास तें दिलें असतां कांहीं बदल होत नाहीं.

उ प चा र :- प्रकृति एकंदरीनें सुधारेल असे सर्व इलाज व उपचार करावे. पौष्टिक आहार व सोमल, कुचला इत्यादिमिश्रित पाचन वाढविणारीं पौष्टिक औषधें द्यावींत. मोकळया व स्वच्छ हवेंत रोग्यास ठेवावें, व निरनिराळया प्रकारचें या पिंडरसाचें सत्त्व विकत मिळतें त्याचा उपयोग केल्यानें सुधारणा होते.

या रोगाचें वर्णन आपले वैद्यकांत नाहीं, असे वाटतें. परंतु आपले देशांतहि हा रोग अगदीं अपरिचित नाहीं. म्हणून याजकडे आपले वैद्यवर्गानें लक्ष पुरवावें.

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

खंड ६: अ ते अर्थशास्त्र  

  रचना परिचय

  अंतरंग परिचय

 

  अइ
  अइजल
  अकॅडमी
  अकॅडमिक पंथ
  अकबर
  अकबरपुर
  अकबराबाद
  अकंपन
  अकरमासे
  अकराणि (किल्ला)
  अकराणि (परगणा)
  अकलुज
  अका ( टेंकडया )
  अका जात
  अका कांग्वा
  अकाडीया
  अकाडी
  अकापुलको
  अकालगड
  अकालॅरेन्शिआ
  अकाली
  अकिमिनियन
  अकियन लोक व संघ
  अकियाब
  अकिलीस
  अकृतव्रण
  अकोट तालुका
  अकोट
  अकोला जिल्हा
  अकोला तालुका
  अकोला शहर
  अक्कड
  अक्कण्णा
  अक्कलकारा
  अक्कलकोट
  अक्कलकोटचे स्वामीमहाराज
  अक्कादेवी
  अक्काबाईचा फेरा
  अक्किवट
  अक्वा
  अॅक्टन
  अॅक्टिअम
  अक्रा
  अक्रूर
  अक्रोड
  अखलकोप
  अखा
  अगमुदैयन्
  अगर
  अगरखेड
  अगरतला
  अगरु (ऊद)
  अगस (किंवा अगासा)
  अगस्ता
  अगस्त्य
  अगस्त्यमले 
  अगाखान
  अगार्या
  अगीर
  अग्नि
  अग्निकुलें
  अग्निक्रीडा
  अग्निपुराण
  अग्निमांद्य
  अग्निमापक
  अग्निमित्र
  अग्निवेश्य
  अग्निशिर
  अग्निष्टोम
  अग्रदानी
  अग्रहारी
  अग्रिजेन्टम्
  अग्रोर
  अग्रोहा
  अघमर्षण
  अघारिया
  अघासुर
  अघोरी
  अचल
  अचला (किल्ला)
  अचेष्टः ( आर्गन )
  अचोली
  अच्युताश्रम
  अच्युताश्रम शिष्य
  अछनेरा
  अज
  अजगर
  अजंठा डोंगर
  अजंठा लेणीं
  अजनाळ
  अजमीढ
  अजमीरमेरवाड
  अजमीर शहर
  अजमीरीगंज
  अजमेर
  अजमोदल
  अजमोदा
  अजयगड संस्थान
  अजयगड शहर
  अजयपाल
  अजयसिंह
  अजशृंगीं
  अजामिल
  अजातशत्रु
  अजाहूत सरदेशमुख
  अजित
  अजीगर्त
  अजीव संयुक्त पदार्थ
  अझमगड जिल्हा
  अझमगड गांव
  अझर बैजन
  अझारा, डॉन्ट जोस निकोलस डी
  अझीमगंज
  अझोटस
  अझोर्स
  अझोव्ह
  अझोव्हचा समुद्र
  अटक जिल्हा
  अटक नदी
  अटक गांव
  अटलांटिक महासागर
  अटलांटिक सिटी
  अटालिया
  अटीना
  अठरा आखाडे
  अठरा कारखाने
  अठरा टोपकर
  अठरा धान्यें व उपधान्यें
  अठरा पुराणें
  अठ्ठाविशी
  अडगांव
  अडत्या
  अडलम
  अॅडलर फेलीक्स
  अडस
  अडाण
  अॅडाम्स जॉन
  अॅडाम्स जॉन क्किन्सी
  अॅडाम्स हेनरी कार्टर
  अडावद
  अॅडीस अबाबा
  अॅडीरॉनडॉक्स्
  अॅडिसन जोसेफ
  अॅडिसनचा रोग
  अडुर
  अडुळसा
  अॅडीलेड
  अॅडेल्सवर्ग
  अडेसर
  अॅडोनीस
  अडोवा
  अॅड्मिरॅलटी बेटें
  अडयाळ
  अॅड्रा
  अॅड्रार
  अॅड्रिअन
  अॅड्रिआ
  अड्रिआटीक समुद्र
  अॅड्रिआनोपल
  अढोई
  अणिमांडव्य
  अणु
  अणे
  अण्णाजी दत्तो
  अण्णिगिरी
  अतरसुंबा पोटविभाग
  अतरसुंबा गांव
  अतारी
  अतिकाय
  अतिपरमाणु विद्युत्कण
  अतिरात्र यज्विन्
  अतिविष
  अतिसार
  अतीत
  अतीतानंद
  अतीश
  अतूर
  अत्तर व सुगंधी पदार्थ
  अत्तार फरिदुद्दिन
  अत्यग्निष्टोम
  अत्राफ इ बाल्डा
  अत्रावळी
  अत्रि
  अथगड
  अथणी तालुका
  अथणी गांव
  अथमलिक
  अथर्वण
  अथर्वणाचार्य
  अथर्ववेद
  अथेन्स
  अथोर
  अदवानी तालुका
  अदवानी शहर
  अदाना
  अदा बझार
  अदिकल
  अदिचनल्लुर
  अदिति
  अदिलाबाद जिल्हा
  अदिलाबाद तालुका
  अदिलाबाद शहर
  अध्दनकी
  अद्रिका
  अद्वैत
  अद्वैतानंद
  अधर्मसंतति
  अधिकमास
  अधिरथ
  अधेवाड
  अन
  अनकापल्ली
  अॅनॅक्झॅगोरस
  अॅनॅक्झिमँडर
  अनंगपाल
  अनंग भीम
  अनंगहर्ष मात्ररात
  अननस
  अनंत
  अनंतत्व
  अनंतदेव
  अनंतपद
  अनंतपुर जिल्हा
  अनंतपुर तालुका
  अनंतपुर गांव
  अनंतपुर
  अनंतफंदी
  अनंत बडवे
  अनंतमूळ
  अनंतराम
  अनंतशयन
  अनंतसुत ( मुग्दल )
  अनंतसुत ( विठ्ठल )
  अनमदेश
  अनयमलय
  अनयमुडी
  अनरण्य
  अनला
  अनवरुद्दीन
  अनवळ
  अनवरी
  अनवलोभन
  अनसिंग
  अनसूया
  अनळ
  अना
  अनागत वंश
  अनागोंदी
  अनाझरबस
  अनाथ
  अनार्कली
  अनावल
  अनाहगड
  अनाहित
  अनिरुध्द
  अनु
  अनुनय
  अनुभवजन्यज्ञानवाद
  अनुमति
  अनुराधपुर
  अनविंद
  अनुशाल्व
  अनूपगड
  अनूपशहर तहशील
  अनूपशहर
  अनूपदेश
  अनूपवायु
  अनेकुल तालुका
  अनेकुल गांव
  अनेवाडी
  अनूबाई घोरपडे
  अन्न
  अन्नंभट्ट
  अन्नय्याचारी
  अन्नवस्त्र
  अॅन्नोबॉन
  अनहिलवाड
  अन्होनी
  अपकृत्य
  अपचन
  अपदान
  अपराजिता
  अपरादित्य पहिला
  अपरादित्य दुसरा
  अपरांतक
  अपस्मार
  अपामिया
  अपीनस
  अपुष्प वनस्पति
  अपेनाइन्स
  अपोलोनिआ
  अप्पय्यादीक्षित
  अप्पर
  अप्पाशास्त्री
  अप्सरा
  अफगाणिस्तान
  अफगाण-तुर्कस्तान
  अफजलखान
  अफझलगड
  अफसर
  अफू
  अबकारी खातें
  अॅबट
  अॅबट, लीमन
  अबट्टाबाद, तहशील
  अबट्टाबाद शहर
  अबदल (पंजाब)
  अबदल लतिफ
  अबदागिरी
  अबदुल अझीझ
  अबदुल कादिर
  अबदुल गफूर
  अबदुल-जलिल
  अबदुल मजिद
  अबदुल मलिक
  अबदुल रहमान
  अबदुल रहमानखान
  अबदुल रहिमखान
  अबदुल रहीमखान
  अबदुल रहीमखान
  अबदुल हक्क (शेख)
  अबदुल हमिद
  अबदुल्ला
  अबदुल्ला कुतुबशहा
  अबदुल्लाखान सय्यद
  अबदुल्ला बिनअल्ली
  अबदुल्ला बिनअली बिन   अबशुव अलहलबी
  अबरडीन
  अबाझइ
  अबाना आणि फारपर
  अबानो पिट्रो
  अबाब्दा
  अबिंग्डन
  अबिडॉस
  अबिपोन
  अबिरामम्
  अबिला
  अबिसीनिया
  अबीर (बुका)
  अबुल आला उल माआरी
  अबुल फजल
  अबुल फराज
  अबुल फिदा
  अबुल फैजी
  अबू
  अबूकीर
  अबू-तालिब कलिम
  अबू-तालिब खान (मिर्झा)
  अबू-तालीब हुसैनी
  अबूबकर सिद्दिक
  अबू रोड
  अबूसिंबेल
  अबू हसन कुतुबशहा
  अबू हानिफ
  अबेओकुटा
  अबेव्हील
  अबेस
  अबोमे
  अबोर
  अब्-इ-इरताद
  अब्जदि
  अब्बासी बंदर
  अब्बिगेरी
  अब्राहाम
  अब्र:हामाइट
  अब्रूनुकसानी
  अब्लुर
  अभंग
  अभयगिरि
  अभयदेवसूरि
  अभयसिंह
  अभिजित्
  अभिधम्म
  अभिधम्मत्थसंगह
  अभिधर्मकोश
  अभिनंद
  अभिनय
  अभिनव कालिदास
  अभिनव गुप्त
  अभिनव गुप्ताचार्य
  अभिमन्यु
  अभिषेक
  अभिसरण
  अभिसार
  अभ्रक
  अमझेर
  अमडापूर
  अमदुल
  अमनेर
  अमरकंटक
  अमरकोश
  अमरगड निजामत
  अमरगोल
  अमरचंद्र
  अमरचिंत अथवा अत्माकुर
  अमरदास
  अमरप्रभसूरि
  अमरपुर
  अमरसिंह
  अमरापूर
  अमराबाद
  अमरावती
  अमरुराजा
  अमरु शतक
  अमरेळी
  अमरोहा तहशील
  अमर्षण
  अमलानंद
  अमलापुर
  अमलोह
  अमवा खास
  अ‍ॅमहर्स्ट
  अ‍महर्स्ट जिल्हा
  अ‍ॅमहर्स्ट पेटा
  अमळनेर
  अमात्य
  अमानी गंज, हाट
  अमॉय
  अमाल
  अमावसु
  अमितगति
  अमितायु
  अमिदिनें
  अमिनदीवि बेटें
  अमिनें
  अमिल अल्कहल
  अमिल नत्रायित
  अमीन
  अमीनगड
  अमीनभावी
  अमीना
  अमीरखान
  अमूदर्या किंवा ऑक्सस
  अमृत
  अमृतचंद्रसूरि
  अमृत बाजार
  अमृतराय
  अमृतराव
  अमृतवेल
  अमृतसर
  अमृतसिध्दि योग
  अमेझॉन
  अमेट
  अमेथी
  अमेरिका
  अमेशस्पेंत
  अमोघवर्ष
  अम्पिअर अन्ड्रे मेरी
  अम्मपत्तम्
  अम्मालआचार्य अथवा वरदाचार्य
  अम्लशास्त्र
  अम्लपित्त
  अ‍ॅम्स्टरडॅम
  अयन
  अयनांश
  अयीन उद्दीन ( शेख )
  अयीन-उल-मुल्क
   ( रव्वाजा )
  अयुथिया
  अयुबखान
  अयोध्या प्रांत
  अय्याकोंडा तिरुमलाय
  अय्यंगार, कस्तुरिरंग
  अय्यर, सर शेषाद्री
  अय्यर, सर तिरुवरुर मुथुस्वामी
  अय्याशास्त्री
  अरख
  अरग
  अरंग
  अरणीसूत
  अरदोइ
  अरनाइ
  अरंतांगीं
  अरपल्ली
  अरबस्थान
  अरबीपाशा
  अरबी समुद्र
  अरबेला
  अरराज
  अरवंतघाट
  अरवली पर्वत
  अरसीसिंह
  अरसुपल्ली
  अरसूर डोंगर
  अरहर-नवरगांव
  अरा
  अराजकता
  अरागो, डामिनिकस फ्रँस्वा जीन 
  अरारिया
  अरिसिंह
  अरुचि
  अरुण
  अरुणगिरीनाथ डिण्डिम
  अरुंतुद
  अरुंधती
  अरुंधतीदर्शनन्याय
  अरे
  अरेमाइक
  अरेटिअम
  अरैन
  अरोरा
  अर्क
  अर्कप्रकाश
  अर्कविवाह
  अर्काट, उत्तर
  अर्काट शहर
  अर्काट दक्षिण
  अर्काटचे नबाब
  अर्कावती
  अर्गास
  अर्घुन
  अर्जुन
  अर्जुनगड
  अर्जुनमल्ल
  अर्जुनसादडा
  अर्जनसुख
  अर्जुनी जमीनदारी
  अर्जेंटिना
  अर्झरूम
  अर्झिंजन
  अर्डिया
  अर्थशास्त्र

 

 

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .