प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग सहावा : अ ते अर्थशास्त्र

अथेन्स : ग्रीसचें राजधानीचें शहर. हे आटिका मैदानाच्या दक्षिण टोंकाला वसलें आहे. अथेन्सच्या भौगोलिक रचनेचा एकंदर इतिहासावर फार परिणाम झालेला आहे. आटिाका मैदानांत सर्व प्रकारच्या खाद्योपयोगी वस्तु उत्पन्न होत असल्यामुळें अथेन्समध्यें उपजीविकासाधनांची कांहीं तूट नाहीं. एखादें शत्रुसैन्य जमिनीवरून अथेन्सवर अचानक छापा घालूं म्हणेल तर तें शक्य नाहीं व समुद्रापासून बरेंच दूर असल्यामुळें समुद्रावरून आरमार अचूक मारा करील याचीहि अथेन्सला काळजी बाळगावयास नको. येथील हवामान सामान्यत: समशीतोष्ण आहे, तथापि केव्हां बदलेल याचा नेम नसतो. उत्तरेकडील वारे आणि समुद्रलहरींच्या वायूमुळें येथें उन्हाळा फार थंड असतो. स्वच्छ व उत्तेजक हवेमुळेंच येथील लोक बुद्धिमान आणि उत्साही आहेत असें कित्येक जुन्या ग्रंथकारांचे म्हणणे आहे.

अगोरा म्हणून अथेन्समध्यें एक प्रसिद्ध व्यापाराची पेठ असे. या ठिकाणीं भरभराटीचा व्यापार चालत असून मोठाल्या भव्य इमारती होत्या.

अथेन्समधील महत्वाचें स्थळ म्हणजे ज्या ठिकाणी प्लेटो आणि आरिस्टाटल शिकवीत असत ती अकॅडमी होय, शोधकांच्या प्रयत्नांमुळें ज्यांत निसर्गदेवतेचें आणि अपोलोचें वास्तव्य होतें अशा दोन गुहा सांपडल्या आहेत. अथेन्समधील दुसरें महत्त्वाचें स्थान म्हणजे ऑलिंपिअन देऊळ होय.

अथेन्सची लोकसंख्या १८३४ त ५००० हून कमती होती ती १८७० त ४४५१०, १८७९ त ६३३७४, १८८९ त १०७२५१ आणि १८९६ त १११४८६ अशी वाढत गेली. सध्यां अथेन्स, पिरिअस, फेलेरॉन मिळून लोकसंख्या सुमारें ३,००,००० इतकीं आहे. १९१२ सालीं अथेन्स मध्यें दोन विश्वविद्यालयें स्थापन झालीं.

अर्वाचीन कालांत अथेन्सचा व्यापारधंदा फार वाढत्या प्रमाणावर आहे. पिरिअस मध्यें ८ कापडाच्या गिरण्या असून, १५ वाफेनें चालणार्‍या पिठाच्या चक्क्या, साबणाचे कारखाने आहेत. बोटी बांधण्याचा धंदा फार मोठया प्रमाणावर चालतो.

अथेन्सच्या प्राचीन इतिहासाविषयीं खात्रीलायक माहिती फारशी उपलब्ध नाहीं. दंतेकथेवरून व परंपरागत माहितीवरून पाहतां असें कळतें कीं आयोनिअन लोक अथेन्समध्यें आले व त्यांच्या प्रयत्नानेंच निरनिराळया ज्ञातींचे एकीकरण होऊन राजसत्ता स्थापन झाली. परंतु या राजसत्तेचा लवकरच अंत होऊन महाजनसत्ता अस्तित्वांत आली व लोकांचे राजकीय हक्क एकामागून एक हिरावून घेतले जाऊं लागले. शेवटीं पेसीट्रेटस या अरेरावी सरदाराच्या स्वामित्वाखालीं एकतन्त्री राज्यपद्धतीचें भूत अथेन्समध्यें मनमुराद वावरूं लागलें. परंतु या भुताला ताळयावर आणण्याचें काम क्लीस्थिनीझ या पंचाक्षर्‍यानें पत्करून, आपल्या कर्तबगारीनें तें भूत गाडून टाकलें व प्रजासत्ताक राज्याची मुहूर्तमेढ अथेन्समध्यें रोंवली.

स्वतंत्रतेबरोबरच उत्साह अंगी बाणल्यामुळें अथेनिअनांनी इ.स. पूर्वी ४५० या वर्षी इराणावर विजय मिळविला. या विजयाचें पुष्कळसें श्रेय थेमिस्टोक्लीझ या प्रसिद्ध मुत्सद्याला आहे. इराणच्या पराभवानंतर अथेन्सनें आरिस्टिडीझ व सायमन यो दोन प्रसिद्ध मुत्सद्यांना आपलें पुढारीपण दिलें. यांच्या कर्तबगारीनें व कर्तव्यपरायणतेनें अथेन्सला डेलिअन संघाचे अध्यक्षत्व मिळून, अथेन्स साम्राज्य या पदवीस जाऊन पोंचलें. सायमनच्या नंतरचा महत्त्वाचा मुत्सद्दी म्हणजे पेरिक्लीझ हा होय. याचें धोरण अथेन्स साम्राज्याचा सरराहा प्रसार करणें हें होतें. इ.स. पूर्वी ४४३-४२९ हीं वर्षें म्हणजे अथेन्सच्या पूर्ण वैभवाचा उज्ज्वल काळ होय. या वेळीं अथेन्सचा व्यापार ईजिप्त आणि कोलचिझपासून तों इटृरिआ व कार्थेजपर्यंत सारखा पसरलेला होता. वाङमय आणि संस्कृतिविषयक बाबतींत तर अथेन्स उच्च शिखरावर विराजित झालें होतें. तथापि या उज्ज्वल वैभवचित्राला लेशमात्र कलंक नव्हता असें म्हणतां यावयाचें नाहीं. पेरीक्लीझच्या नंतर अथेन्सला जें मंत्रिमंडळ मिळालें तें नालायक किंवा स्वार्थसाधु असल्यामुळें साम्राज्यप्रसाराचें धोरण नेटानें चालवूं शकलें नाहीं आणि अथेन्सच्या वैभवाचा पेलापोनीशिअन युद्धांत अंत होऊन मासिडोनच्या फिलीपच्या अंमलाला अथेन्सला मुकाटयानें मान वांकविणें भाग पडलें. हा परकीय अंमल इ. स. पूर्वी २२९ या वर्षीं दूर झाला आणि अथेन्स फिरून एकदां स्वतंत्र झालें. या वेळीं अथेन्सला लष्करी राष्ट्र म्हणून जरी मान नसला तरी लोकसत्ताक राजपद्धतीचें पुरस्कर्तें राष्ट्र म्हणून त्याची सबंध यूरोपभर ख्याती होती.

यापुढील अथेन्सचा इतिहास म्हणजे केवळ परतन्त्र राष्ट्राचा नसला तरी रोमन साम्राज्याखालील राष्ट्राचा इतिहास होय. इ. स. पूर्वी २२८ या वर्षीं अथेन्सनें रोमशीं मैत्री जोडली. रोमन बादशहांचा अथेन्सवर फार लोभ असे. या वेळचें अथेन्स हे लढवय्यें राष्ट्र नसून पंडितांचें राष्ट्र होतें. `ज्ञानाचें माहेर घर’ अशी त्याची या वेळीं कीर्ति होती. परंतु हें वैभवहि अथेन्स फार दिवस भोगूं शकलें नाहीं. जस्टिनीअनच्या कायद्यानें तत्त्वज्ञानाचा अभ्यास बंद होऊन प्राचीन अथेन्सचा अवतार येथेंच संपला.

यापुढील अथेन्सचा इतिहास म्हणजे बिझान्शिअमच्या अंमलाचा काळ, लॅटिन अंमलाचा काळ, व तुर्क अंमलाचा काळ, अशा तीन भागांत विभागतां येईल. इ. स. १४५४ त तुर्कांनीं अथेन्स जिंकलें. १८२१ त, अथेन्सनें तुर्कांना हुसकावून लावण्याच प्रयत्न केला पण १८२६ तें फिरून तुर्कीं अंमलाखालीं गेलें. १८३३ सालापर्यंत तुर्कांचा आक्रापोलीसच्या दुर्गावर अंमल होता. १८३३ त अथेन्स हें नूतन ग्रीसच्या राज्याचें राजधानीचें शहर बनलें. गेल्या दोनतीन वर्षांत अथेन्समध्यें घडलेल्या सर्व गोष्टींचा इतिहास ग्रीस या लेखांत येईल, कारण त्यांचा सर्व ग्रीसच्या इतिहासाशीं संबंध पोंचतो.

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

खंड ६: अ ते अर्थशास्त्र  

  रचना परिचय

  अंतरंग परिचय

 

  अइ
  अइजल
  अकॅडमी
  अकॅडमिक पंथ
  अकबर
  अकबरपुर
  अकबराबाद
  अकंपन
  अकरमासे
  अकराणि (किल्ला)
  अकराणि (परगणा)
  अकलुज
  अका ( टेंकडया )
  अका जात
  अका कांग्वा
  अकाडीया
  अकाडी
  अकापुलको
  अकालगड
  अकालॅरेन्शिआ
  अकाली
  अकिमिनियन
  अकियन लोक व संघ
  अकियाब
  अकिलीस
  अकृतव्रण
  अकोट तालुका
  अकोट
  अकोला जिल्हा
  अकोला तालुका
  अकोला शहर
  अक्कड
  अक्कण्णा
  अक्कलकारा
  अक्कलकोट
  अक्कलकोटचे स्वामीमहाराज
  अक्कादेवी
  अक्काबाईचा फेरा
  अक्किवट
  अक्वा
  अॅक्टन
  अॅक्टिअम
  अक्रा
  अक्रूर
  अक्रोड
  अखलकोप
  अखा
  अगमुदैयन्
  अगर
  अगरखेड
  अगरतला
  अगरु (ऊद)
  अगस (किंवा अगासा)
  अगस्ता
  अगस्त्य
  अगस्त्यमले 
  अगाखान
  अगार्या
  अगीर
  अग्नि
  अग्निकुलें
  अग्निक्रीडा
  अग्निपुराण
  अग्निमांद्य
  अग्निमापक
  अग्निमित्र
  अग्निवेश्य
  अग्निशिर
  अग्निष्टोम
  अग्रदानी
  अग्रहारी
  अग्रिजेन्टम्
  अग्रोर
  अग्रोहा
  अघमर्षण
  अघारिया
  अघासुर
  अघोरी
  अचल
  अचला (किल्ला)
  अचेष्टः ( आर्गन )
  अचोली
  अच्युताश्रम
  अच्युताश्रम शिष्य
  अछनेरा
  अज
  अजगर
  अजंठा डोंगर
  अजंठा लेणीं
  अजनाळ
  अजमीढ
  अजमीरमेरवाड
  अजमीर शहर
  अजमीरीगंज
  अजमेर
  अजमोदल
  अजमोदा
  अजयगड संस्थान
  अजयगड शहर
  अजयपाल
  अजयसिंह
  अजशृंगीं
  अजामिल
  अजातशत्रु
  अजाहूत सरदेशमुख
  अजित
  अजीगर्त
  अजीव संयुक्त पदार्थ
  अझमगड जिल्हा
  अझमगड गांव
  अझर बैजन
  अझारा, डॉन्ट जोस निकोलस डी
  अझीमगंज
  अझोटस
  अझोर्स
  अझोव्ह
  अझोव्हचा समुद्र
  अटक जिल्हा
  अटक नदी
  अटक गांव
  अटलांटिक महासागर
  अटलांटिक सिटी
  अटालिया
  अटीना
  अठरा आखाडे
  अठरा कारखाने
  अठरा टोपकर
  अठरा धान्यें व उपधान्यें
  अठरा पुराणें
  अठ्ठाविशी
  अडगांव
  अडत्या
  अडलम
  अॅडलर फेलीक्स
  अडस
  अडाण
  अॅडाम्स जॉन
  अॅडाम्स जॉन क्किन्सी
  अॅडाम्स हेनरी कार्टर
  अडावद
  अॅडीस अबाबा
  अॅडीरॉनडॉक्स्
  अॅडिसन जोसेफ
  अॅडिसनचा रोग
  अडुर
  अडुळसा
  अॅडीलेड
  अॅडेल्सवर्ग
  अडेसर
  अॅडोनीस
  अडोवा
  अॅड्मिरॅलटी बेटें
  अडयाळ
  अॅड्रा
  अॅड्रार
  अॅड्रिअन
  अॅड्रिआ
  अड्रिआटीक समुद्र
  अॅड्रिआनोपल
  अढोई
  अणिमांडव्य
  अणु
  अणे
  अण्णाजी दत्तो
  अण्णिगिरी
  अतरसुंबा पोटविभाग
  अतरसुंबा गांव
  अतारी
  अतिकाय
  अतिपरमाणु विद्युत्कण
  अतिरात्र यज्विन्
  अतिविष
  अतिसार
  अतीत
  अतीतानंद
  अतीश
  अतूर
  अत्तर व सुगंधी पदार्थ
  अत्तार फरिदुद्दिन
  अत्यग्निष्टोम
  अत्राफ इ बाल्डा
  अत्रावळी
  अत्रि
  अथगड
  अथणी तालुका
  अथणी गांव
  अथमलिक
  अथर्वण
  अथर्वणाचार्य
  अथर्ववेद
  अथेन्स
  अथोर
  अदवानी तालुका
  अदवानी शहर
  अदाना
  अदा बझार
  अदिकल
  अदिचनल्लुर
  अदिति
  अदिलाबाद जिल्हा
  अदिलाबाद तालुका
  अदिलाबाद शहर
  अध्दनकी
  अद्रिका
  अद्वैत
  अद्वैतानंद
  अधर्मसंतति
  अधिकमास
  अधिरथ
  अधेवाड
  अन
  अनकापल्ली
  अॅनॅक्झॅगोरस
  अॅनॅक्झिमँडर
  अनंगपाल
  अनंग भीम
  अनंगहर्ष मात्ररात
  अननस
  अनंत
  अनंतत्व
  अनंतदेव
  अनंतपद
  अनंतपुर जिल्हा
  अनंतपुर तालुका
  अनंतपुर गांव
  अनंतपुर
  अनंतफंदी
  अनंत बडवे
  अनंतमूळ
  अनंतराम
  अनंतशयन
  अनंतसुत ( मुग्दल )
  अनंतसुत ( विठ्ठल )
  अनमदेश
  अनयमलय
  अनयमुडी
  अनरण्य
  अनला
  अनवरुद्दीन
  अनवळ
  अनवरी
  अनवलोभन
  अनसिंग
  अनसूया
  अनळ
  अना
  अनागत वंश
  अनागोंदी
  अनाझरबस
  अनाथ
  अनार्कली
  अनावल
  अनाहगड
  अनाहित
  अनिरुध्द
  अनु
  अनुनय
  अनुभवजन्यज्ञानवाद
  अनुमति
  अनुराधपुर
  अनविंद
  अनुशाल्व
  अनूपगड
  अनूपशहर तहशील
  अनूपशहर
  अनूपदेश
  अनूपवायु
  अनेकुल तालुका
  अनेकुल गांव
  अनेवाडी
  अनूबाई घोरपडे
  अन्न
  अन्नंभट्ट
  अन्नय्याचारी
  अन्नवस्त्र
  अॅन्नोबॉन
  अनहिलवाड
  अन्होनी
  अपकृत्य
  अपचन
  अपदान
  अपराजिता
  अपरादित्य पहिला
  अपरादित्य दुसरा
  अपरांतक
  अपस्मार
  अपामिया
  अपीनस
  अपुष्प वनस्पति
  अपेनाइन्स
  अपोलोनिआ
  अप्पय्यादीक्षित
  अप्पर
  अप्पाशास्त्री
  अप्सरा
  अफगाणिस्तान
  अफगाण-तुर्कस्तान
  अफजलखान
  अफझलगड
  अफसर
  अफू
  अबकारी खातें
  अॅबट
  अॅबट, लीमन
  अबट्टाबाद, तहशील
  अबट्टाबाद शहर
  अबदल (पंजाब)
  अबदल लतिफ
  अबदागिरी
  अबदुल अझीझ
  अबदुल कादिर
  अबदुल गफूर
  अबदुल-जलिल
  अबदुल मजिद
  अबदुल मलिक
  अबदुल रहमान
  अबदुल रहमानखान
  अबदुल रहिमखान
  अबदुल रहीमखान
  अबदुल रहीमखान
  अबदुल हक्क (शेख)
  अबदुल हमिद
  अबदुल्ला
  अबदुल्ला कुतुबशहा
  अबदुल्लाखान सय्यद
  अबदुल्ला बिनअल्ली
  अबदुल्ला बिनअली बिन   अबशुव अलहलबी
  अबरडीन
  अबाझइ
  अबाना आणि फारपर
  अबानो पिट्रो
  अबाब्दा
  अबिंग्डन
  अबिडॉस
  अबिपोन
  अबिरामम्
  अबिला
  अबिसीनिया
  अबीर (बुका)
  अबुल आला उल माआरी
  अबुल फजल
  अबुल फराज
  अबुल फिदा
  अबुल फैजी
  अबू
  अबूकीर
  अबू-तालिब कलिम
  अबू-तालिब खान (मिर्झा)
  अबू-तालीब हुसैनी
  अबूबकर सिद्दिक
  अबू रोड
  अबूसिंबेल
  अबू हसन कुतुबशहा
  अबू हानिफ
  अबेओकुटा
  अबेव्हील
  अबेस
  अबोमे
  अबोर
  अब्-इ-इरताद
  अब्जदि
  अब्बासी बंदर
  अब्बिगेरी
  अब्राहाम
  अब्र:हामाइट
  अब्रूनुकसानी
  अब्लुर
  अभंग
  अभयगिरि
  अभयदेवसूरि
  अभयसिंह
  अभिजित्
  अभिधम्म
  अभिधम्मत्थसंगह
  अभिधर्मकोश
  अभिनंद
  अभिनय
  अभिनव कालिदास
  अभिनव गुप्त
  अभिनव गुप्ताचार्य
  अभिमन्यु
  अभिषेक
  अभिसरण
  अभिसार
  अभ्रक
  अमझेर
  अमडापूर
  अमदुल
  अमनेर
  अमरकंटक
  अमरकोश
  अमरगड निजामत
  अमरगोल
  अमरचंद्र
  अमरचिंत अथवा अत्माकुर
  अमरदास
  अमरप्रभसूरि
  अमरपुर
  अमरसिंह
  अमरापूर
  अमराबाद
  अमरावती
  अमरुराजा
  अमरु शतक
  अमरेळी
  अमरोहा तहशील
  अमर्षण
  अमलानंद
  अमलापुर
  अमलोह
  अमवा खास
  अ‍ॅमहर्स्ट
  अ‍महर्स्ट जिल्हा
  अ‍ॅमहर्स्ट पेटा
  अमळनेर
  अमात्य
  अमानी गंज, हाट
  अमॉय
  अमाल
  अमावसु
  अमितगति
  अमितायु
  अमिदिनें
  अमिनदीवि बेटें
  अमिनें
  अमिल अल्कहल
  अमिल नत्रायित
  अमीन
  अमीनगड
  अमीनभावी
  अमीना
  अमीरखान
  अमूदर्या किंवा ऑक्सस
  अमृत
  अमृतचंद्रसूरि
  अमृत बाजार
  अमृतराय
  अमृतराव
  अमृतवेल
  अमृतसर
  अमृतसिध्दि योग
  अमेझॉन
  अमेट
  अमेथी
  अमेरिका
  अमेशस्पेंत
  अमोघवर्ष
  अम्पिअर अन्ड्रे मेरी
  अम्मपत्तम्
  अम्मालआचार्य अथवा वरदाचार्य
  अम्लशास्त्र
  अम्लपित्त
  अ‍ॅम्स्टरडॅम
  अयन
  अयनांश
  अयीन उद्दीन ( शेख )
  अयीन-उल-मुल्क
   ( रव्वाजा )
  अयुथिया
  अयुबखान
  अयोध्या प्रांत
  अय्याकोंडा तिरुमलाय
  अय्यंगार, कस्तुरिरंग
  अय्यर, सर शेषाद्री
  अय्यर, सर तिरुवरुर मुथुस्वामी
  अय्याशास्त्री
  अरख
  अरग
  अरंग
  अरणीसूत
  अरदोइ
  अरनाइ
  अरंतांगीं
  अरपल्ली
  अरबस्थान
  अरबीपाशा
  अरबी समुद्र
  अरबेला
  अरराज
  अरवंतघाट
  अरवली पर्वत
  अरसीसिंह
  अरसुपल्ली
  अरसूर डोंगर
  अरहर-नवरगांव
  अरा
  अराजकता
  अरागो, डामिनिकस फ्रँस्वा जीन 
  अरारिया
  अरिसिंह
  अरुचि
  अरुण
  अरुणगिरीनाथ डिण्डिम
  अरुंतुद
  अरुंधती
  अरुंधतीदर्शनन्याय
  अरे
  अरेमाइक
  अरेटिअम
  अरैन
  अरोरा
  अर्क
  अर्कप्रकाश
  अर्कविवाह
  अर्काट, उत्तर
  अर्काट शहर
  अर्काट दक्षिण
  अर्काटचे नबाब
  अर्कावती
  अर्गास
  अर्घुन
  अर्जुन
  अर्जुनगड
  अर्जुनमल्ल
  अर्जुनसादडा
  अर्जनसुख
  अर्जुनी जमीनदारी
  अर्जेंटिना
  अर्झरूम
  अर्झिंजन
  अर्डिया
  अर्थशास्त्र

 

 

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .