प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग- सातवा : अर्थशास्त्र–आफ्रिका

अलुतीबलुती - अलुतेदार व बलुतेदार या गावकामगारांना मिळणार्‍या वतनी हक्कास अलुतीबलुती हीं नावें आहेत बलुतेदार हा अलुतेदारापेक्षा वरिष्ठ दर्जाचा कामगार असतो. बलुतेदारांत प्राय:पाटील व कुलकर्णी या सरकारी नोकराचा समावेश होत नाहीं; पण काहीं भागात पाटील, कुलकर्णी वगैरे वंशपरंपरागत वतनदार गावकामगाराचीहि बलुतेदारात गणना होते. सामान्यत: पाटील, कुळकर्णी व सरकारी कामगार सोडून शिवाय गांवात बारा बलुतेदार असतात. या बलुतेदाराचे त्यांच्या हक्काच्या मानानें तीन वर्ग करण्यांत आले. त्यांपैकीं लोहार, सुतार, महार व भांग यांना पहिली किंवा थोरली कास उर्फ वळ हें नाव असून सुतार, लोहार, व भांग यास चार पाचुंद्यांचा (वीस पेंढ्याचा व भांग यास आठ पाचुंद्यांचा हक्क असतो; कुंभार, चांभार, परीट व न्हावी ही दुसरी उर्फ मधली कास असून तिच्यातील प्रत्येकास तीन पाचुंद्यांचा हक्क असतो, आणि भट, मुलाणी, गुरव व कोळी ही तिसरी किंवा धाकटी कास असून तिच्यापैकीं प्रत्येकास दोन पाचुंद्यांचा हक्क असतो, अशी १८५७ सालीं छापलेल्या मोलस्वर्थ व कँडी यांच्या कोशांत माहिती दिली आहे. यांशिवाय प्रत्येक गांवांत बारा अलुतेदार असून त्यांत तेली, तांबोळी, साळी, माळी, जंगम, कळवन्त, डवर्‍या, ठाकर, घडशी, तराळ, सोनार, व चौगुला या बारा हक्कदारांचा समावेश होतो. अलुतेदारांपैकीं प्रत्येकास किती धान्य द्यावयाचें तें ठरलेलें नाहीं. वर जीं बलुतेदारांचीं नांवें दिलीं आहेत त्यांहून भिन्न नांवेंहि कांहीं ठिकाणीं आढळून येतात. उदाहरणार्थ, पाटील, कुळकर्णी, चौधरी, पोतदार, देशपांड्या, न्हावी, परीट, गुरव सुतार, कुंभार, वेसकर व जोशी यांची कांहीं ठिकाणीं बलुतेदारांत गणना होते; तर दुसर्‍या काही ठिकाणीं सुतार, लोहार, चांभार, व कुंभार ही थोरली कास; न्हावी, परीट, कोळी व गुरव ही मधली कास व भट, मुलाणा, सोनार व मांग ही धाकटी कास मानण्यात येतें. कोंकणातलीं बलुतेदारांचीं नांवें यांहूनहि निरनिराळींच आहेत. यासंबंधीं अगोदरच निरनिराळ्या ठिकाणीं निरनिराळे हक्क ठरलेले होते व त्यांत पुढें कालपरत्वें, स्थलपरत्वें, व अज्ञानानें आणखी बदल होत गेला. १८५७ सालच्या सुमारास इंदापूर परगण्यांतील बलुतेदार पुढें दिल्याप्रमाणें होते. सुतार, लोहार, चांभार व महार ही पहिली कास, परीट, कुंभार, न्हावी, व मांग ही दुसरी कास आणि सोनार, मुलाणा, गुरव, जोशी, कोळी व रामोशी ही तिसरी कास. तथापि तेथील कोणत्याहि गांवांत त्या काळींसुध्दा हे चौदाच्या चौदा वलुतेदार आढळून येत नव्हते किंवा मागें कधीं असल्याबद्दल पुरावा मिळत नव्हता. पंढरपूरभागांत महार, सुतार, लोहार व चांभार ही पहिली वळ; परीट, कुंभार, न्हावी व मांग ही दुसरी वळ; आणि कुळकर्णी जोशी, गुरव व पोतदार ही तिसरी वळ असा बलुतेदारांचा अनुक्रमें होता. ग्रांटडफनें सुतार, लोहार, चांभार, माग, कुंभार, न्हावी, परीट, गुरव, जोशी, भाट व मुलाणा अशीं बलुतदाराची व सोनार, जंगम, शिंपी, कोळी, तराळ किंवा वेसकर, माळी, डवर्‍या गोसावी, घडशी, रामोशी, तेली, ताबोळी व गोंधळी अशीं अलुतेदारांची नावें दिलीं आहेत. दक्षिण हिंदुस्थानांतल्या उत्तरेकडच्या भागातील कित्येक गावात मोलस्वर्थच्या वेळीं महाराला पहिल्या, दुसर्‍या व तिसर्‍या अशा तीनहि वळीचें बलुतें मिळत होतें; म्हणजे महाराखेरीज तेथें फक्त नऊच बलुतेदार असत. अलुतेदारांचीं वर जरी बारा नावें दिलीं आहेत तरी मोलस्वर्थच्या काळींसुध्दा त्याला सोनार, मांग, शिंपी, भट, गोंधळी, कोरगू, कोतवाल व तराळ यांहून जास्त अलुतेदार कोठें आढळले नाहींत. शिवाय अलुतेदार व बलुतेदार यांच्या नांवासंबंधीहि त्यास बराच घोंटाळा दिसून आला. एका गांवांतील अलुतेदार तो दुसर्‍या गांवांतला बलुतेदार व तेथील अलुतेदार तो या गांवातला बलुतेदार अशीं उलटापालट असल्याचीं उदाहरणहि त्यास कित्येक ठिकाणीं आढळून आलीं.

   

खंड ७ : अर्थशास्त्र ते आफ्रिका  

  अर्थशास्त्र

  अर्देबिल

  अर्धनारीश्वर

  अर्धमागधी
  अर्धशिशी
  अर्धांगवायु
  अर्नेज
  अर्बथनॉट जॉन
  अर्य
  अर्यंकावू
  अर्यमा
  अर्हत्
  अर्‍हेनिअस, स्वान्टे आगस्ट
  अलक
  अलकनंदा
  अलका
  अलंकार
  अलख बुलाखी
  अलखनामी
  अलगरकोविल
  अलताई पर्वत
  अलनम्यो
  अलंप्रभु
  अलफॉन्सो
  अलबा लांगा
  अलकबुकर्क अलफॉन्सो डी
  अलंबुष
  अलमगीर डोंगर
  अलमपूर
  अलमेल
  अलमोद
  अलमोरा
  अलयपूर
  अलवये
  अलवा
  अलवार संस्थान
  अलसानी पेदन्ना
  अलसिअम
  अलाउद्दीन खिलजी
  अलाउद्दिनशहा
  अलायुध
  अलावन
  अलावलपूर
  अलास्का
  अलाहाबाद
  अली आदीलशहा
  अलीखेर
  अलीगंज
  अलीगड जिल्हा (राजपुताना)
  अलीगड जिल्हा (संयुक्त)
  अलीगड तहशील
  अलीपूर
  अलीपुरा
  अलीबहादर
  अलीबाग तालुका
  अली मसजीद
  अली-राजपुर
  अलीवर्दीखान
  अलीवाल
  अलुतीबलुती
  अलुबुखार
  अलेक्झांडर झार
  अलेक्झांडर दि ग्रेट
  अलेक्झाडर पोप सहावा
  अलेक्झान्डर्सबाद
  अलेक्झांड्रिया
  अलेक्झाड्रिया ट्रोआस
  अलेप्पे किंवा अलपुलइ
  अलेप्पो
  अल्क अथवा अल्कली
  अल्कमृत्तिका
  अल्कहल (अल्कोहॉल्स)
  अल्कानेट
  अल्कांतारा
  अल्कोदें
  अल्जीरिया
  अल्जीर्स
  अल्डरशॉट
  अल्निक
  अल्पाका
  अल्बनी
  अल्बिरूनी
  अल्बेरोनि गिथुलिओ
  अल्युमिनियम
  अल्युमिनमब्रांझ
  अल्लूर
  अॅल्सेस्टर
  अल्ह
  अल्हाजन
  अवचितगड
  अवचितसुत काशी
  अवतंसक
  अवतार
  अवंति
  अवंतिवर्मा
  अवदानें
  अवधूत
  अवन
  अवनी
  अवलंबन
  अवलोकितेश्वर
  अवसरी बुद्रुक
  अवसर्पिणी
  अवा जहागीर
  अविधवा नवमी
  अविनाशीश्वर
  अव्वन कवि
  अव्वैयार
  अॅव्हबरी
  अॅव्हरोज
  अॅव्हिग्नॉन
  अॅव्हिसेन्ना
  अॅव्होगड्रो अमेडेव
  अॅशबर्टन
  अॅशबोर्न
  अशांटी
  अशीरगड
  अशोक (राजा)
  अशोक (झाड)
  अश्मदेव
  अश्मा
  अश्रुपात्रें
  अश्वगंधा
  अश्वघोष
  अश्वत्थ
  अश्वपति
  अश्वमूत्राम्ल
  अश्वमेध
  अश्वसेन
  अश्विन, अश्विनकुमार
  अश्विनी
  अष्ट उपद्वीप
  अष्टक
  अष्टका
  अष्टकुलाचल
  अष्टगंध
  अष्टग्राम
  अष्टदिग्गज
  अष्टदिग्पाल
  अष्टधातु
  अष्टनाग
  अष्टनायका
  अष्टपाद
  अष्टप्रधान
  अष्टभाव
  अष्टभैरव
  अष्टमंगल
  अष्टमहारोग
  अष्टमहासिध्दी
  अष्टमर्यादागिरी
  अष्टमांगल्य
  अष्टमी
  अष्टयोगिनी
  अष्टवसु
  अष्टवायन
  अष्टविनायक
  अष्टविवाह
  अष्टागर
  अष्टांग
  अष्टांगहृदय
  अष्टाधिकार
  अष्टाध्यायी
  अष्टान्हिक पर्व
  अष्टावक्र
  अष्टावक्रगीता
  अष्टी
  अष्टें
  असई
  असईची लढाई
  असंग
  असत्प्रतिमा-पेटिका
  असंद
  असदखान
  असदपूर
  असदितुसि
  असनसोल
  असन्शन
  असफ-उद्दौला
  असफखान
  असबस्ट
  अममंजा
  असरळी
  असरूर
  असहकारिता
  असगांव
  असिक
  असिक्नी
  असिटिलीन
  असिटोन
  असींद
  असुंदी
  असुर
  असुरदेश
  असुरजात
  असुर-बनि-पाल
  असुरिया
  असोदा नदी
  अस्करी (मिर्झा)
  अॅस्कालॉन
  अस्थिमार्दवरोग
  अस्पृश्यता
  अस्त्रा
  अस्वल
  अहमद
  अहमद खटू (शेख)
  अहमनखान बंगष
  अहमदनगर (जिल्हा)
  अहमदनगर गांव (काठेवाड)
  अहमद निझामशहा
  अहमदपूर (शरकिया)
  अहमदपूर (लम्मा)
  अहमदशहा
  अहमदशहा अब्दाली
  अहमदशहा वली
  अहमदाबाद
  अहरिमन्
  अहरौरा
  अहर्गण
  अहल्या
  अहल्याबाई
  अहार(१)
  अहांळींव
  अहि
  अहिच्छत्र
  अहिरगांव
  अहिरी
  अहिर्बुध्न्य
  अहिवंत किल्ला
  अहिंसा
  अहीर
  अहुरमझ्द
  अहेरिया
  अहोबिलम्
  अळतें
  अळनावर
  अळंबें
  अळशी
  अळसुंदे
  अळू
  अळें
  अळेगांव
  अक्षय्यतृतिया
  अक्षविचलन
  अक्षक्षेत्र
  अक्षांश
  अक्षोभ्यदीक्षित
  अज्ञान
  अज्ञानदास
  अज्ञानसिध्दनागेश
  अज्ञेयवाद
 
  आकडिया
  आंकडी
  आंकडेशास्त्र
  आकर
  आकलंड
  आकाबाई
  आकाश
  आकाशयान
  आकूति
  आकृति
  आकृति
  आकृतिलेखक
  आक्क
  आक्झम
  ऑक्टरलोनीखोरें
  ऑक्टरलोनी-सर डेव्हिड
  ऑक्सफोर्ड
  आखा
  आखाडे
  आखोभगत
  आगगाडी
  आगपेटया व आगकाडया
  आगबोट
  आगरकर
  आगरवाल
  आगरी
  आंगरे
  ऑगस्टस बादशहा
  ऑगस्टसबाद
  आंगस्ट्राम, अन्डर्स जोनास
  आगळे
  आगाखान
  आगाशी
  आगीमाशी
  आगू
  आगेर
  आग्जबर्ग
  आग्नीध्र
  आग्नेयकोसल
  आग्यादेवी
  आग्रा-विभाग
  आग्रा जिल्हा
  आग्रा तहशील
  आग्रा शहर
  आग्रा कॅनाल
  आंग्लो-इंडियन
  आंग्लो इंडियन वाङमय
  आंग्लो-सॅक्सन
  आघाडा
  आघात
  आघारी
  आचमन
  आचार्य चिंतामणि रघुनाथ
  आंजणा(कुणबी)
  आंजी
  आजीवक
  आज्यप
  आटकोट
  आटनेर
  आटपाडी महाल
  आटपाडी गांव
  आटयापाटया
  आठवडा
  आडगांव
  आडगांवची लढाई
  आडनांव
  आडी
  आडेगांव
  आडेनार्ड
  आडवी आंझून
  आतडीं
  आतपमूर्च्छा
  आतार
  आतिथ्य
  आतीव्र
  आतुरसंन्यास
  आत्महत्या
  आत्मा
  आत्मानंद
  आत्माराम
  आत्माराम स्वामी
  आंत्रपध्दति
  आंत्रावरोध
  आत्रेय
  आदमखान
  आदाम
  आदामचें शिखर
  आदामाईट
  आदिग्रंथ
  आदितियाना
  आदिनारायण
  आदिपुराण
  आदिबुध्द
  आदिमसंघ
  आदिलशाही
  आदिस आबाबा
  आंदोलनलेखक ऑसिलोग्राफ
  आद्याक्षरसंयोग (मोनोग्रॅम)
  आंधळी कोशिबीर
  आंध्र
  आंध्र कालिदास
  आंध्रभृत्य
  आनंद
  आनंद कवि
  आनंदगांव
  आनंदगिरि
  आनंदतनय
  आनंद तालुका
  आनंदनाथ
  आनंदपुर
  आनंदपूर
  आनंदमूर्ति
  आनंदराय मखीन
  आनंदराव गायकवाड
  आनंदराव धुळप
  आनंदराव पवार
  आनंदराव रास्ते
  आनंदवर्धन
  आनंदवल्ली
  आनंदीबाई (डॉ. जोशी)
  आनंदीबाई (पेशवे)
  आनर्त
  आनाम
  आनुवंशिकता (हेरेडिटी)
  आन्वीक्षिकी
  आन्सोदर
  आपग्गा
  आपटा
  आपटे, वामन शिवराम
  आपटे, महादेव चिमणाजी
  आपटे, हरि नारायण
  आपध्दर्म
  आपव
  आपस्तंब
  आपिशली
  ऑप्पर्ट ज्यूलियस
  आप्पाकवि
  आप्पा देसाई निपाणकर
  आप्पा बळवंत
  आप्री
  आप्वन
  आफ्रिका
   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .