प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग- सातवा : अर्थशास्त्र–आफ्रिका

अलेक्झाडर पोप सहावा - ( १४३१-१५०३ ) अलेक्झाडरनावाचे एकंदर आठ पोप झाले त्यांपैकीं ६ वा अलेक्झांडर रॉड्रिगो बोर्जिया हा अत्यंत अनीतिमान म्हणून प्रसिध्द आहे. हा स्पेनमध्यें जन्मला, त्याच्या बापाचें आडनाव लँझोल व आईचें बोर्जिया होतें. त्यानें बोलोना येथें कायद्याचा अभ्यास केला. पुढें १४५५ मध्यें त्याचा मामा कॅलिक्स्टस तिसरा या नांवानें पोप झाला तेव्हां अलेक्झांडर बिशप, कार्डिनल, चर्चचाव्हाईस-चँसलर अशा मोठमोठ्या हुद्यांवरच त्यानें पांच पोपांच्या हाताखालीं काम केलें, त्यामुळें त्याला चांगला अनुभव मिळून त्याचें वजन व संपत्ति पुष्कळ वाढली. तो मोठ्या वाड्यांत डामडौलानें राहूं लागला. त्याचा स्वभाव मनमिळाऊ होता व चेहेरा मोहक होता. तेव्हां आचरण लवकरच बिघडून तो कनक व कांता या विषयांचा फार शोकी बनला. त्याच्या अनेक उपस्त्रिया झाल्या व त्यांचे पासून झालेल्या मुलांवर त्याचें फार प्रेम असे. त्याची व्हॅनोझ डी कॅटेनी नांवाची उपस्त्री फार दिवस त्याच्या प्रेमांतली होती. या बाईचें तत्पूर्वी तीन नवरे पाठोपाठ होऊन गेले होते. हा पोपच्या पदावर चढल्यावर ग्युलिया बेला नांवाच्या दुसर्‍याच नव्या बाईवर त्याचें प्रेम होतें. त्यानें आपल्या बेकायदा संततीला पुष्कळ पैका आडका दिला होता, व हुद्याच्या जागाहि दिल्या होत्या.

सातवा इनोसंट पोप मरण पावला तेव्हां त्यानें पुष्कळ पैसा खर्च करून मताधिक्य मिळविलें; व १४९२ ऑगस्ट १० रोजीं तो पोप झाला. प्रथम त्यानें न्यायनिष्ठपणानें व मोठ्या व्यवस्थित पणानें कारभार चालविला. पण लवकरच पूर्वीच्या वळणावर जाऊन आपल्या नातेवाईकांची भर करण्यास सुरूवात केली. कोणाला आर्चबिशप, कोणाला कार्डिनल, कोणाला ड्यूक याप्रमाणें तो नेमणूक देऊं लागला. तसाच त्यानें आपल्या मुलांचे मोठमोठ्या घराण्यांत विवाह घडवून आणण्याचा प्रयत्‍न चालविला. या उद्योगांत स्पेनचा राजा पोपला अनुकूल होता व याबद्दल पोपनें नवीन शोध लागलेल्या अमेरिका खंडाची मालकी स्पेनकडे असल्याचें मान्य केलें.

रोममध्यें स्पॅनिश लोकांची वस्ती वाढली. धाडसी, मारेकरी वेश्या वगैरे लोकांचा सुळसुळाट, होऊन चोर्‍या, खून वगैरे अनाचार रोज होऊं लागले; व लांचाच्या जोरावर ते पचूंहि लागले. पोपमहाराजहि हळूहळू धार्मिक वृत्ति टाकून देऊन नाचरंगतमाशांत उघड उघड मौजा मारूं लागले.

नेपल्सच्या राजानें पोपविरूध्द बंडावा केला तेव्हां पोपनें फ्रान्सला मदतीस बोलाविलें. फ्रान्सचा राजा चार्लस यानें इटालीवर स्वारी केली. तेव्हां सर्व इटालियन लोक व पोप घाबरून गेला. परंतु नेपल्सचा राजमुगुट धारण करून जास्त गडबड न करतां चार्लस परत गेला, पण त्याच्या पाठीमागें स्पेनच्या मदतीनें नेपल्सचा २ रा फर्डिनांड पुन्हां राजा झाला. पुढें अलेक्झांडरनें मोठमोठ्या जमीनदारांची सत्ता नष्ट करून सर्व अनियंत्रित सत्ता आपल्या हातांत आणण्याचा प्रयत्‍न सुरू केला. या गोष्टी तीन हजार स्पॅनियर्ड सैन्याच्या जोरावर तो करीत होता. १४९७ मध्यें पोपच्या खाजगी नातेवाईक मंडळींत एक भयंकर कृत्य घडलें. गँडियाचा ड्यूक एकाएकीं नाहींसा होऊन दुसर्‍या दिवशां त्याचें प्रेत टायबर नदींत सांपडलें. त्यांत पोपच्या एका दासीपुत्राचें अंग होतें, पण ती गोष्ट पूर्णपणें शाबीत झाली नाहीं. मात्र स्वत:पोपला त्यामुळें फार दु:ख झालें.

पोपला अनेक गोष्टी करावयाच्या होत्या. त्याला पैशाची जरूर होती. त्याकरितां अनेक मिळकती जप्त करण्याचा त्यानें सपाटा चालविला. कार्डिनल, सरदार, अधिकारी यांपैकीं वाटेल त्यावर गुन्ह्याचा आरोप ठेवून त्याला शिक्षा द्यावी, मारून टाकावें व त्याची मिळकत जप्त करावी, मोठमोठ्या जागा मोठाले नजराणें घेऊन भराव्या. आपल्या विरूध्द बारीकसारीक अपराध करणारालाहि फांशीची शिक्षा द्यावी असा क्रम चालविला. राजांच्या किंवा मोठाल्या लोकांच्या घटस्फोटांनां परवानगी देऊन स्नेह किंवा संपत्ति तो जोडूं लागला. फ्रान्सचा १२ वा लूई याची मदत त्याच्या घटस्फोटाला परवानगी देऊनच पोपनें मिळविली.

 

इ. स. १५०० मध्यें ज्युबिलीचा संमारंभ झाला. त्याकरतां पृथ्वीवरील निरनिराळ्या भागांतून यात्रेकरूंच्या झुंडीच्या झुंडी रोम येथें जमल्या. त्यांनां पापविमोचनपत्रें विकून पोपनें बहुत पैसा जमविला. कार्डिनलांच्या नव्या बारा जागा निर्माण करून त्यांवर एक लक्ष वीस हजार ड्युकॅट घेऊन नेमणुका केल्या. पोपचा मुलगा सेझर यानें कूसेडच्या नांवाखालीं १०,००० सैन्य जमवून इटालीमध्यें निरनिराळे प्रांत आपल्या सत्तेखालीं आणलें. एकदां पोपसाहेब स्वत:स्वारीवर गेलें असतां आपल्या गैरहजरींत त्यांनीं आपल्या अधर्मोत्पन्न विधवा मुलीला आपला ( पोपच्या गादीचा ) अधिकार देऊन जगाला थक्क करून सोडिले ! याच सुमारास बोर्जियाघराण्यांत एक बेवारसी पुत्ररत्‍न जन्माला आलें; कांहीं कागदपत्रांत त्याचें पितृपद पोप अलेक्झांडरकडे असल्याचें लिहिलें आहे, कांहींत सेझरकडे असल्याचें आहे.

नेपल्सबद्दल फ्रान्स व स्पेन यांच्यामधील तंट्यामुळें फ्रान्सच्या लुईनें इटालीवर पुन्हां स्वारी केली. बोर्जियन घराण्याच्या विरूध्द तक्रारींचा लुईवर भडिमार झाला, तरीहि नेपल्स जिंकण्यांत मदत कबूल करून पोपनें त्याला आपल्या बाजूस वळविलें, व मध्यइटालीवर आपली एकमुखी सत्ता स्थापन केली, ऑर्सिनी व कोलोन या दोन घराण्यांनीं पोपला विशेष त्रास दिला होता, त्यांपैकीं कोणाला लढाईंत तर कोणाला मारेकर्‍यांकडून ठार मारवून नरम आणलें. असेच अनेक घराण्यांतील पुरूषांचें खून करवून त्यांची मालमत्ता त्यानें खालसा केली. फ्रान्स किंवा स्पेन यांपैकीं जिकडून अधिक फायदा होईल त्या बाजूला मदत करून स्वत:निरनिराळे प्रांत घशांत टाकण्याचा पोपनें सपाटा चालविला, या उलाढालींत असतां बापलेक दोघेहि तापाने आजारी होऊन त्यांतच हा पोप वयाच्या ७२ व्या. वर्षी १५०३ ऑगष्ट १८ रोजीं मरण पावला.

सहाव्या अलेक्झांडरबद्दल अनेक गोष्टी व दंतकथा प्रचलित आहेत. याची बुध्दिमत्ता बेताचीच होती. राजकारणांत शहाणपण फारसें नव्हतें. आपलें घर भरणे ही एकच गोष्ट त्याच्या पुढें होती. पोपच्या गादीचें धार्मीक पावित्र्य त्याने अगदीं पार रसातळाला पोहोंचविलें त्याची एकच चांगली गोष्ट म्हणजे त्यानें शिल्पकलेला आश्रय देऊन उर्जितावस्तेस आणलें.

   

खंड ७ : अर्थशास्त्र ते आफ्रिका  

  अर्थशास्त्र

  अर्देबिल

  अर्धनारीश्वर

  अर्धमागधी
  अर्धशिशी
  अर्धांगवायु
  अर्नेज
  अर्बथनॉट जॉन
  अर्य
  अर्यंकावू
  अर्यमा
  अर्हत्
  अर्‍हेनिअस, स्वान्टे आगस्ट
  अलक
  अलकनंदा
  अलका
  अलंकार
  अलख बुलाखी
  अलखनामी
  अलगरकोविल
  अलताई पर्वत
  अलनम्यो
  अलंप्रभु
  अलफॉन्सो
  अलबा लांगा
  अलकबुकर्क अलफॉन्सो डी
  अलंबुष
  अलमगीर डोंगर
  अलमपूर
  अलमेल
  अलमोद
  अलमोरा
  अलयपूर
  अलवये
  अलवा
  अलवार संस्थान
  अलसानी पेदन्ना
  अलसिअम
  अलाउद्दीन खिलजी
  अलाउद्दिनशहा
  अलायुध
  अलावन
  अलावलपूर
  अलास्का
  अलाहाबाद
  अली आदीलशहा
  अलीखेर
  अलीगंज
  अलीगड जिल्हा (राजपुताना)
  अलीगड जिल्हा (संयुक्त)
  अलीगड तहशील
  अलीपूर
  अलीपुरा
  अलीबहादर
  अलीबाग तालुका
  अली मसजीद
  अली-राजपुर
  अलीवर्दीखान
  अलीवाल
  अलुतीबलुती
  अलुबुखार
  अलेक्झांडर झार
  अलेक्झांडर दि ग्रेट
  अलेक्झाडर पोप सहावा
  अलेक्झान्डर्सबाद
  अलेक्झांड्रिया
  अलेक्झाड्रिया ट्रोआस
  अलेप्पे किंवा अलपुलइ
  अलेप्पो
  अल्क अथवा अल्कली
  अल्कमृत्तिका
  अल्कहल (अल्कोहॉल्स)
  अल्कानेट
  अल्कांतारा
  अल्कोदें
  अल्जीरिया
  अल्जीर्स
  अल्डरशॉट
  अल्निक
  अल्पाका
  अल्बनी
  अल्बिरूनी
  अल्बेरोनि गिथुलिओ
  अल्युमिनियम
  अल्युमिनमब्रांझ
  अल्लूर
  अॅल्सेस्टर
  अल्ह
  अल्हाजन
  अवचितगड
  अवचितसुत काशी
  अवतंसक
  अवतार
  अवंति
  अवंतिवर्मा
  अवदानें
  अवधूत
  अवन
  अवनी
  अवलंबन
  अवलोकितेश्वर
  अवसरी बुद्रुक
  अवसर्पिणी
  अवा जहागीर
  अविधवा नवमी
  अविनाशीश्वर
  अव्वन कवि
  अव्वैयार
  अॅव्हबरी
  अॅव्हरोज
  अॅव्हिग्नॉन
  अॅव्हिसेन्ना
  अॅव्होगड्रो अमेडेव
  अॅशबर्टन
  अॅशबोर्न
  अशांटी
  अशीरगड
  अशोक (राजा)
  अशोक (झाड)
  अश्मदेव
  अश्मा
  अश्रुपात्रें
  अश्वगंधा
  अश्वघोष
  अश्वत्थ
  अश्वपति
  अश्वमूत्राम्ल
  अश्वमेध
  अश्वसेन
  अश्विन, अश्विनकुमार
  अश्विनी
  अष्ट उपद्वीप
  अष्टक
  अष्टका
  अष्टकुलाचल
  अष्टगंध
  अष्टग्राम
  अष्टदिग्गज
  अष्टदिग्पाल
  अष्टधातु
  अष्टनाग
  अष्टनायका
  अष्टपाद
  अष्टप्रधान
  अष्टभाव
  अष्टभैरव
  अष्टमंगल
  अष्टमहारोग
  अष्टमहासिध्दी
  अष्टमर्यादागिरी
  अष्टमांगल्य
  अष्टमी
  अष्टयोगिनी
  अष्टवसु
  अष्टवायन
  अष्टविनायक
  अष्टविवाह
  अष्टागर
  अष्टांग
  अष्टांगहृदय
  अष्टाधिकार
  अष्टाध्यायी
  अष्टान्हिक पर्व
  अष्टावक्र
  अष्टावक्रगीता
  अष्टी
  अष्टें
  असई
  असईची लढाई
  असंग
  असत्प्रतिमा-पेटिका
  असंद
  असदखान
  असदपूर
  असदितुसि
  असनसोल
  असन्शन
  असफ-उद्दौला
  असफखान
  असबस्ट
  अममंजा
  असरळी
  असरूर
  असहकारिता
  असगांव
  असिक
  असिक्नी
  असिटिलीन
  असिटोन
  असींद
  असुंदी
  असुर
  असुरदेश
  असुरजात
  असुर-बनि-पाल
  असुरिया
  असोदा नदी
  अस्करी (मिर्झा)
  अॅस्कालॉन
  अस्थिमार्दवरोग
  अस्पृश्यता
  अस्त्रा
  अस्वल
  अहमद
  अहमद खटू (शेख)
  अहमनखान बंगष
  अहमदनगर (जिल्हा)
  अहमदनगर गांव (काठेवाड)
  अहमद निझामशहा
  अहमदपूर (शरकिया)
  अहमदपूर (लम्मा)
  अहमदशहा
  अहमदशहा अब्दाली
  अहमदशहा वली
  अहमदाबाद
  अहरिमन्
  अहरौरा
  अहर्गण
  अहल्या
  अहल्याबाई
  अहार(१)
  अहांळींव
  अहि
  अहिच्छत्र
  अहिरगांव
  अहिरी
  अहिर्बुध्न्य
  अहिवंत किल्ला
  अहिंसा
  अहीर
  अहुरमझ्द
  अहेरिया
  अहोबिलम्
  अळतें
  अळनावर
  अळंबें
  अळशी
  अळसुंदे
  अळू
  अळें
  अळेगांव
  अक्षय्यतृतिया
  अक्षविचलन
  अक्षक्षेत्र
  अक्षांश
  अक्षोभ्यदीक्षित
  अज्ञान
  अज्ञानदास
  अज्ञानसिध्दनागेश
  अज्ञेयवाद
 
  आकडिया
  आंकडी
  आंकडेशास्त्र
  आकर
  आकलंड
  आकाबाई
  आकाश
  आकाशयान
  आकूति
  आकृति
  आकृति
  आकृतिलेखक
  आक्क
  आक्झम
  ऑक्टरलोनीखोरें
  ऑक्टरलोनी-सर डेव्हिड
  ऑक्सफोर्ड
  आखा
  आखाडे
  आखोभगत
  आगगाडी
  आगपेटया व आगकाडया
  आगबोट
  आगरकर
  आगरवाल
  आगरी
  आंगरे
  ऑगस्टस बादशहा
  ऑगस्टसबाद
  आंगस्ट्राम, अन्डर्स जोनास
  आगळे
  आगाखान
  आगाशी
  आगीमाशी
  आगू
  आगेर
  आग्जबर्ग
  आग्नीध्र
  आग्नेयकोसल
  आग्यादेवी
  आग्रा-विभाग
  आग्रा जिल्हा
  आग्रा तहशील
  आग्रा शहर
  आग्रा कॅनाल
  आंग्लो-इंडियन
  आंग्लो इंडियन वाङमय
  आंग्लो-सॅक्सन
  आघाडा
  आघात
  आघारी
  आचमन
  आचार्य चिंतामणि रघुनाथ
  आंजणा(कुणबी)
  आंजी
  आजीवक
  आज्यप
  आटकोट
  आटनेर
  आटपाडी महाल
  आटपाडी गांव
  आटयापाटया
  आठवडा
  आडगांव
  आडगांवची लढाई
  आडनांव
  आडी
  आडेगांव
  आडेनार्ड
  आडवी आंझून
  आतडीं
  आतपमूर्च्छा
  आतार
  आतिथ्य
  आतीव्र
  आतुरसंन्यास
  आत्महत्या
  आत्मा
  आत्मानंद
  आत्माराम
  आत्माराम स्वामी
  आंत्रपध्दति
  आंत्रावरोध
  आत्रेय
  आदमखान
  आदाम
  आदामचें शिखर
  आदामाईट
  आदिग्रंथ
  आदितियाना
  आदिनारायण
  आदिपुराण
  आदिबुध्द
  आदिमसंघ
  आदिलशाही
  आदिस आबाबा
  आंदोलनलेखक ऑसिलोग्राफ
  आद्याक्षरसंयोग (मोनोग्रॅम)
  आंधळी कोशिबीर
  आंध्र
  आंध्र कालिदास
  आंध्रभृत्य
  आनंद
  आनंद कवि
  आनंदगांव
  आनंदगिरि
  आनंदतनय
  आनंद तालुका
  आनंदनाथ
  आनंदपुर
  आनंदपूर
  आनंदमूर्ति
  आनंदराय मखीन
  आनंदराव गायकवाड
  आनंदराव धुळप
  आनंदराव पवार
  आनंदराव रास्ते
  आनंदवर्धन
  आनंदवल्ली
  आनंदीबाई (डॉ. जोशी)
  आनंदीबाई (पेशवे)
  आनर्त
  आनाम
  आनुवंशिकता (हेरेडिटी)
  आन्वीक्षिकी
  आन्सोदर
  आपग्गा
  आपटा
  आपटे, वामन शिवराम
  आपटे, महादेव चिमणाजी
  आपटे, हरि नारायण
  आपध्दर्म
  आपव
  आपस्तंब
  आपिशली
  ऑप्पर्ट ज्यूलियस
  आप्पाकवि
  आप्पा देसाई निपाणकर
  आप्पा बळवंत
  आप्री
  आप्वन
  आफ्रिका
   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .