प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग- सातवा : अर्थशास्त्र–आफ्रिका

अल्जीर्स - अल्जीरियाचें राजधानीचें व सर्वात मोठें शहर. येथें गर्व्हनर-जनरलाचे निवासस्थान, अपील कोर्ट व आर्चबिशप याचें पीठ आहे. भूमध्यसमुद्राच्या उपसागराच्या पश्चिम बाजूस ३६ ४७ पू.रे. व ३ ४ उ. अ. याच्या दरम्यान हें वसलें आहे. समुद्रावरून या शहराचा देखावा फारच रम्य दिसतो. घरांभोवती हिरव्या गार वृक्षांनीं गर्दी केल्यामुळें शहर लतामंडपातच वसलें आहे कीं काय असा भास होतो. आधुनिक फ्रेंच शहर, व प्राचीन शहर असे या शहराचे दोन भाग आहेत.

जुन्या व नवीन शहरांत फारच तफावत आहे. जुन्या शहरांतील रस्ते अरुंद व बैलगाडीच्याहि प्रवासास अयोग्य आहेत. त्याचप्रमाणें घरांची व दुकानांची अवस्था आहे.

गव्हर्नर जनरल आणि आर्चबिशप यांचे प्रासाद, ग्रँड व न्यू मशीदी आणि सरकारी कचेऱ्या ह्या अल्जीर्समधील पाहण्यासारख्या सार्वजनिक इमारती होत.त्याचप्रमाणें होली ट्रिनिट नांवाचें प्रार्थनामंदिर हंहि पाहण्यासारखें आहे. मंदिराच्या आतील भागास रंगीबेरंगी संगम रवरी दगडांनी शोभा आलेली आहे. या दगडांवर इंग्रजी रेसिडेंटाविषयींचे लेख व इतर ऐतिहासिक माहिती आहे.  कागद तयार करण्याचे कामीं गवताचा काय उपयोग होतो. हें जगास प्रथम सांगणाऱ्या एडवर्ड लॉईड नामक गृहस्थाचा एका शिलेवर उल्लेख आहे.

अल्जीर्स बंदर हें सर्व प्रकरच्या वाऱ्यांपासून सुरक्षित आहे. हें भूमध्यसमुद्रांतील कोळसा घेण्याचें मुख्य बंदर  आहे. १५४४ सालीं येथे दीपगृह बांधण्यांत आलें. अल्जीर्स व मारसेलीजमध्यें आगबोटीनें दळणवळण होतें. फ्रान्सच्या टापेंडो स्टेशनामध्यें अल्जीर्स हें एक आहे.

अल्जीर्स  येथें एक विश्वविद्यालय असून त्याला कायदा, वैद्यक, शास्त्र व वाङमय इत्यादि विषयांच्या शाखा जोडलेल्या आहेत. पदार्थसंग्रहालयांत अत्यन्त प्राचीन अशीं खोदकामें ठेविलीं आहेत. येथे एक अपीलकोर्ट आहे. १९१२ मध्यें अल्जीर्सची लोकसंख्या १७२३९७ होती. यूरोपीयन लोक व मुसुलमान असे रहिवाशांचे दोन भाग होतात. यूरोपीयनांत, फ्रेंच, स्पॅनिअर्ड, इटालियन, मालटीज, ब्रिटिश व जर्मन लोक यांचा समावेश होतो. मुसुलमानांत मूर, अरब, बर्बर, व थोडेसे तुर्क हे लोक येतात. यूरोपीयनापैकी बहुतेक रोमनकॅथोलिक आहेत.

इतिहास - अल्जीर्समधील सध्यांच्य समुद्रकाठच्या भागावर रोमन कालीं आयोकसिअम नांवाचें एक लहानसें शहर होतें. आयकोसिअमच्या बिशपांचा ५ व्या शतकांतील लेखांत उल्लेख आलेला आहे. सध्याचें शहर इ.स. ९९४ त झैरिड- संहाजा वंशाचा संस्थापक बुलुक्किन, त्यानें स्थापन केलें. ११४८ त हा वश नष्ट झाला व त्याच्याहि पूर्वी अल्जीर्स या वंशाच्या हातून गेलें होतें. ११५९ सालीं आलमोहेडांनीं तें काबीज केलें व १३ व्या शतकांत ते ट्लेंकनच्या सुलतानच्या अंमलाखालीं आलें. हा अंमल जवळजवळ नामधारीच होता. मूर लोकांची स्पेनमधून हकालपट्टी झाल्यावर ते अल्जीर्समध्यें येऊन राहिले. त्यांनीं ओरान व आफ्रिकेच्या किनाऱ्यावरील  इतर शहरांत तळ दिला. तेव्हा स्पेननें पेनॉनची तटबंदी करण्यास सुरुवात केली. बंदरासमोरील बेट स्पेननें १३०२ मध्येंच काबीज केलें होतें, व हें बेटच पुढें पेनॉन म्हणून प्रसिध्दीस आलें. तेव्हा अल्जीर्सच्या अमीरानें, बारबारोसा बंधूंनां, स्पॅनिअर्डस्नां घालवून देण्याकरितां पाचारण केलें. अमीराच्या कमकुवतपणाचा फायदा घेऊन या बंधुद्वयापैकीं एकाने अमींराचा खून करविला व गादी बळकाविली. या राज्यापद्दारकाचे नांव अरौज असें होतें. याच्यानंतर खैरद्दिन हा गादीवर आला व त्यानें १५३० ते पेनॉनमधूनहि स्पॅनिअर्ड लोकांनां घालवून दिलें. या वेळेपासून अल्जीर्स हें बारबरी येथील चाच्यांचें मुख्य ठिकाण झालें. १५४१ त पाचव्या चार्लस बादशहानें हें शहर काबीज करण्याचा प्रयत्न केला, पण तो फसला. १८१६ सालीं ब्रिटिश जहाजाच्या काफिल्यानें अल्जीर्सवर तोफा डागल्या. तरीहि चाचेगिरी १८३० सालापर्यंत चालूं होती. त्या वर्षाच्या जुलैच्या ४ थ्या तारखेस फ्रेंच सैन्यानें शहरावर हल्ला करून ते काबीज केलें.

 

   

खंड ७ : अर्थशास्त्र ते आफ्रिका  

  अर्थशास्त्र

  अर्देबिल

  अर्धनारीश्वर

  अर्धमागधी
  अर्धशिशी
  अर्धांगवायु
  अर्नेज
  अर्बथनॉट जॉन
  अर्य
  अर्यंकावू
  अर्यमा
  अर्हत्
  अर्‍हेनिअस, स्वान्टे आगस्ट
  अलक
  अलकनंदा
  अलका
  अलंकार
  अलख बुलाखी
  अलखनामी
  अलगरकोविल
  अलताई पर्वत
  अलनम्यो
  अलंप्रभु
  अलफॉन्सो
  अलबा लांगा
  अलकबुकर्क अलफॉन्सो डी
  अलंबुष
  अलमगीर डोंगर
  अलमपूर
  अलमेल
  अलमोद
  अलमोरा
  अलयपूर
  अलवये
  अलवा
  अलवार संस्थान
  अलसानी पेदन्ना
  अलसिअम
  अलाउद्दीन खिलजी
  अलाउद्दिनशहा
  अलायुध
  अलावन
  अलावलपूर
  अलास्का
  अलाहाबाद
  अली आदीलशहा
  अलीखेर
  अलीगंज
  अलीगड जिल्हा (राजपुताना)
  अलीगड जिल्हा (संयुक्त)
  अलीगड तहशील
  अलीपूर
  अलीपुरा
  अलीबहादर
  अलीबाग तालुका
  अली मसजीद
  अली-राजपुर
  अलीवर्दीखान
  अलीवाल
  अलुतीबलुती
  अलुबुखार
  अलेक्झांडर झार
  अलेक्झांडर दि ग्रेट
  अलेक्झाडर पोप सहावा
  अलेक्झान्डर्सबाद
  अलेक्झांड्रिया
  अलेक्झाड्रिया ट्रोआस
  अलेप्पे किंवा अलपुलइ
  अलेप्पो
  अल्क अथवा अल्कली
  अल्कमृत्तिका
  अल्कहल (अल्कोहॉल्स)
  अल्कानेट
  अल्कांतारा
  अल्कोदें
  अल्जीरिया
  अल्जीर्स
  अल्डरशॉट
  अल्निक
  अल्पाका
  अल्बनी
  अल्बिरूनी
  अल्बेरोनि गिथुलिओ
  अल्युमिनियम
  अल्युमिनमब्रांझ
  अल्लूर
  अॅल्सेस्टर
  अल्ह
  अल्हाजन
  अवचितगड
  अवचितसुत काशी
  अवतंसक
  अवतार
  अवंति
  अवंतिवर्मा
  अवदानें
  अवधूत
  अवन
  अवनी
  अवलंबन
  अवलोकितेश्वर
  अवसरी बुद्रुक
  अवसर्पिणी
  अवा जहागीर
  अविधवा नवमी
  अविनाशीश्वर
  अव्वन कवि
  अव्वैयार
  अॅव्हबरी
  अॅव्हरोज
  अॅव्हिग्नॉन
  अॅव्हिसेन्ना
  अॅव्होगड्रो अमेडेव
  अॅशबर्टन
  अॅशबोर्न
  अशांटी
  अशीरगड
  अशोक (राजा)
  अशोक (झाड)
  अश्मदेव
  अश्मा
  अश्रुपात्रें
  अश्वगंधा
  अश्वघोष
  अश्वत्थ
  अश्वपति
  अश्वमूत्राम्ल
  अश्वमेध
  अश्वसेन
  अश्विन, अश्विनकुमार
  अश्विनी
  अष्ट उपद्वीप
  अष्टक
  अष्टका
  अष्टकुलाचल
  अष्टगंध
  अष्टग्राम
  अष्टदिग्गज
  अष्टदिग्पाल
  अष्टधातु
  अष्टनाग
  अष्टनायका
  अष्टपाद
  अष्टप्रधान
  अष्टभाव
  अष्टभैरव
  अष्टमंगल
  अष्टमहारोग
  अष्टमहासिध्दी
  अष्टमर्यादागिरी
  अष्टमांगल्य
  अष्टमी
  अष्टयोगिनी
  अष्टवसु
  अष्टवायन
  अष्टविनायक
  अष्टविवाह
  अष्टागर
  अष्टांग
  अष्टांगहृदय
  अष्टाधिकार
  अष्टाध्यायी
  अष्टान्हिक पर्व
  अष्टावक्र
  अष्टावक्रगीता
  अष्टी
  अष्टें
  असई
  असईची लढाई
  असंग
  असत्प्रतिमा-पेटिका
  असंद
  असदखान
  असदपूर
  असदितुसि
  असनसोल
  असन्शन
  असफ-उद्दौला
  असफखान
  असबस्ट
  अममंजा
  असरळी
  असरूर
  असहकारिता
  असगांव
  असिक
  असिक्नी
  असिटिलीन
  असिटोन
  असींद
  असुंदी
  असुर
  असुरदेश
  असुरजात
  असुर-बनि-पाल
  असुरिया
  असोदा नदी
  अस्करी (मिर्झा)
  अॅस्कालॉन
  अस्थिमार्दवरोग
  अस्पृश्यता
  अस्त्रा
  अस्वल
  अहमद
  अहमद खटू (शेख)
  अहमनखान बंगष
  अहमदनगर (जिल्हा)
  अहमदनगर गांव (काठेवाड)
  अहमद निझामशहा
  अहमदपूर (शरकिया)
  अहमदपूर (लम्मा)
  अहमदशहा
  अहमदशहा अब्दाली
  अहमदशहा वली
  अहमदाबाद
  अहरिमन्
  अहरौरा
  अहर्गण
  अहल्या
  अहल्याबाई
  अहार(१)
  अहांळींव
  अहि
  अहिच्छत्र
  अहिरगांव
  अहिरी
  अहिर्बुध्न्य
  अहिवंत किल्ला
  अहिंसा
  अहीर
  अहुरमझ्द
  अहेरिया
  अहोबिलम्
  अळतें
  अळनावर
  अळंबें
  अळशी
  अळसुंदे
  अळू
  अळें
  अळेगांव
  अक्षय्यतृतिया
  अक्षविचलन
  अक्षक्षेत्र
  अक्षांश
  अक्षोभ्यदीक्षित
  अज्ञान
  अज्ञानदास
  अज्ञानसिध्दनागेश
  अज्ञेयवाद
 
  आकडिया
  आंकडी
  आंकडेशास्त्र
  आकर
  आकलंड
  आकाबाई
  आकाश
  आकाशयान
  आकूति
  आकृति
  आकृति
  आकृतिलेखक
  आक्क
  आक्झम
  ऑक्टरलोनीखोरें
  ऑक्टरलोनी-सर डेव्हिड
  ऑक्सफोर्ड
  आखा
  आखाडे
  आखोभगत
  आगगाडी
  आगपेटया व आगकाडया
  आगबोट
  आगरकर
  आगरवाल
  आगरी
  आंगरे
  ऑगस्टस बादशहा
  ऑगस्टसबाद
  आंगस्ट्राम, अन्डर्स जोनास
  आगळे
  आगाखान
  आगाशी
  आगीमाशी
  आगू
  आगेर
  आग्जबर्ग
  आग्नीध्र
  आग्नेयकोसल
  आग्यादेवी
  आग्रा-विभाग
  आग्रा जिल्हा
  आग्रा तहशील
  आग्रा शहर
  आग्रा कॅनाल
  आंग्लो-इंडियन
  आंग्लो इंडियन वाङमय
  आंग्लो-सॅक्सन
  आघाडा
  आघात
  आघारी
  आचमन
  आचार्य चिंतामणि रघुनाथ
  आंजणा(कुणबी)
  आंजी
  आजीवक
  आज्यप
  आटकोट
  आटनेर
  आटपाडी महाल
  आटपाडी गांव
  आटयापाटया
  आठवडा
  आडगांव
  आडगांवची लढाई
  आडनांव
  आडी
  आडेगांव
  आडेनार्ड
  आडवी आंझून
  आतडीं
  आतपमूर्च्छा
  आतार
  आतिथ्य
  आतीव्र
  आतुरसंन्यास
  आत्महत्या
  आत्मा
  आत्मानंद
  आत्माराम
  आत्माराम स्वामी
  आंत्रपध्दति
  आंत्रावरोध
  आत्रेय
  आदमखान
  आदाम
  आदामचें शिखर
  आदामाईट
  आदिग्रंथ
  आदितियाना
  आदिनारायण
  आदिपुराण
  आदिबुध्द
  आदिमसंघ
  आदिलशाही
  आदिस आबाबा
  आंदोलनलेखक ऑसिलोग्राफ
  आद्याक्षरसंयोग (मोनोग्रॅम)
  आंधळी कोशिबीर
  आंध्र
  आंध्र कालिदास
  आंध्रभृत्य
  आनंद
  आनंद कवि
  आनंदगांव
  आनंदगिरि
  आनंदतनय
  आनंद तालुका
  आनंदनाथ
  आनंदपुर
  आनंदपूर
  आनंदमूर्ति
  आनंदराय मखीन
  आनंदराव गायकवाड
  आनंदराव धुळप
  आनंदराव पवार
  आनंदराव रास्ते
  आनंदवर्धन
  आनंदवल्ली
  आनंदीबाई (डॉ. जोशी)
  आनंदीबाई (पेशवे)
  आनर्त
  आनाम
  आनुवंशिकता (हेरेडिटी)
  आन्वीक्षिकी
  आन्सोदर
  आपग्गा
  आपटा
  आपटे, वामन शिवराम
  आपटे, महादेव चिमणाजी
  आपटे, हरि नारायण
  आपध्दर्म
  आपव
  आपस्तंब
  आपिशली
  ऑप्पर्ट ज्यूलियस
  आप्पाकवि
  आप्पा देसाई निपाणकर
  आप्पा बळवंत
  आप्री
  आप्वन
  आफ्रिका
   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .