प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग- सातवा : अर्थशास्त्र–आफ्रिका

आंत्रपद्धतिआंत्रपद्धति - मुखापासून गुरुद्धारापर्यंत (पंचवीस तीस फूट लांबीच्या अन्नमार्गानें आपण खाल्लेलें अन्न पचन पावून मलरूपानें बाहेर पडतें. यापैकीं मुख, अन्ननलिका व जठर हे वगळले असतां जो वीस ते पंचवीस फूट लांबीचा नलाकृति अन्नमार्ग त्यास आंतडीं म्हणतात. यांतच ठिकठिकाणी यकृतपिंड, स्वादुप्यांक्रियापिंड यांतून स्त्रवणारे अन्नपाचक रस नलिकामर्गें येऊन अन्नपचन करतात. आंतडयांची रचना आंतील बाजूस श्लेष्मल त्वचेची असून त्याच्या बाहेर स्नायूंची बनलेलीं तीन वेष्ठणें असतात.  व त्यामुळें आपोआप मल पुढें ढकलला जातो. सर्व वेष्टनांबाहेर आंत्रावरणाच वेष्टण असतें. आंतडयाचें लघुआंत्र किंवा आंत्रक आणि महदांत्र असे आकारमानाप्रमाणें दोन स्थूल भाग असून यापैकी प्रत्येकाचे तीन उपविभाग आहेत. ते असेः (१) सुमारें बारा बोटें लांबीचे द्वादशगुल्यांत्र हें इंग्रजी  ' सी ' या अक्षरासारखें पण लांबट असतें. या अक्षरामध्यें जो पोकळ भाग आहे तेथें स्वादुपिंड असतो व शेजारी पित्ताशय, मूत्रपिंड वगैरे महत्त्वाचीं इंद्रियें असतात. (२-३) पुढें उरलेल्या भागांपैकीं दोन पंचमांश भागास 'जेजुनम' व तीनपंचामाश भागास 'इलियम' ही नावें आहेत. यांतील विशेष हा आहे कीं यांत मनस्वी, वळकट्या असून सूक्ष्मदर्शकयंत्राच्या साह्यानेंच व्यक्त होणारें अन्नरसशोषण करणाऱ्या असंख्य नळ्या येथें असतात व हा  भाग हलूं नये म्हणून पाठीच्या कण्यास बंधनांनीं जखडलेला असतो.

यापुढें महदांत्र लागतें. यापैकीं (१) पहिल्या भागास 'सीकम' म्हणतात. याचा आकार ३-४ इंच लांबीच्या फुगीर पिशवीसारखा असतो. यांत आंन्ननलिकानामक गर्भावस्थेंतील अवयवाची जंताच्याआकृतीची पोकळ नळी असते, व तिच्या दाहामुळें आंन्ननलिकादाह नामक रोग होतो. या आंतडयांत दोन पडदे अशा रीतीनें बसविले असतात कीं, वरील मळ पुढील आंतडयांत ढकलला मात्र जावा परंतु तो उलट मागें जाऊ नये. (२) दुसऱ्या उपभागास 'कोलन' म्हणतात व त्यांचे उभा, आडवा व उतरता असे तीन भाग आहेत व सर्वांची एकंदर लांबी अडीच ते तीन फूट भरेल. बहुतेक अन्नरसपचन व शोषण पूर्वींच होऊन गेल्यामुळें अन्नावशेष जो मळ त्यास शरीराबाहेर पडण्यास लायक असें घट्ट स्वरूप येथें प्राप्त होतें. (३) माकडहाडापासून दीड वीत लांबीचें 'गुदांत्र' असतें. गुदांत्रांचे नळीपुढें 'मूत्राशय' असतो व शिवाय या गुदात्रांच्या मागें स्त्रियामध्यें आंत्रावरणानें बनलेली एक गर्भाशयापुढे असणारी पोकळी असते. हे सर्व आंतडयाचे भाग आंत्रावरण नामक सर्वसाधारण वेष्टनानें जठरांतील सर्व इतर इंद्रियांप्रमाणें आच्छादिलेले असतात व स्थानपरत्वें योग्य अशा बाधनांनीं उदरांतील पृष्ठभागास व पाठीच्या कण्यास जखडलेले असल्यामुळें ते इजेपासून प्रायः निर्धेक असतात. तथापि आंतडयांतील घाण (पू) आंतटें फुटून बाहेर पडल्यास आंत्रावरण हें आच्छादन निरोगी अवस्थेंत जितकें आच्छादनास उपयोगीं पडतें तितकेंच तें अशा रुग्णावस्थेमध्यें रोगप्रसार करण्यास कारण होतें. बहुतेक अन्नशोषण लहान आंतडयांत झालें तरी सर्व महदांत्रामध्यें अन्नशोषण करणारे एकटे दुकटे पिंड ठिकठिकाणीं असतात व म्हणून रोगी बेभान असल्यास गुदद्वारां वाटें दूध, पातळ अन्न, वगैरे घालून कित्येक दिवस. अगर आठवडे त्यास जगवितां येतें. आमातिसार, विषमज्वर या रोगांत हे एकटे दुकटे पिंड विकृत होऊन दाहावस्थेंत असतात.

   

खंड ७ : अर्थशास्त्र ते आफ्रिका  

  अर्थशास्त्र

  अर्देबिल

  अर्धनारीश्वर

  अर्धमागधी
  अर्धशिशी
  अर्धांगवायु
  अर्नेज
  अर्बथनॉट जॉन
  अर्य
  अर्यंकावू
  अर्यमा
  अर्हत्
  अर्‍हेनिअस, स्वान्टे आगस्ट
  अलक
  अलकनंदा
  अलका
  अलंकार
  अलख बुलाखी
  अलखनामी
  अलगरकोविल
  अलताई पर्वत
  अलनम्यो
  अलंप्रभु
  अलफॉन्सो
  अलबा लांगा
  अलकबुकर्क अलफॉन्सो डी
  अलंबुष
  अलमगीर डोंगर
  अलमपूर
  अलमेल
  अलमोद
  अलमोरा
  अलयपूर
  अलवये
  अलवा
  अलवार संस्थान
  अलसानी पेदन्ना
  अलसिअम
  अलाउद्दीन खिलजी
  अलाउद्दिनशहा
  अलायुध
  अलावन
  अलावलपूर
  अलास्का
  अलाहाबाद
  अली आदीलशहा
  अलीखेर
  अलीगंज
  अलीगड जिल्हा (राजपुताना)
  अलीगड जिल्हा (संयुक्त)
  अलीगड तहशील
  अलीपूर
  अलीपुरा
  अलीबहादर
  अलीबाग तालुका
  अली मसजीद
  अली-राजपुर
  अलीवर्दीखान
  अलीवाल
  अलुतीबलुती
  अलुबुखार
  अलेक्झांडर झार
  अलेक्झांडर दि ग्रेट
  अलेक्झाडर पोप सहावा
  अलेक्झान्डर्सबाद
  अलेक्झांड्रिया
  अलेक्झाड्रिया ट्रोआस
  अलेप्पे किंवा अलपुलइ
  अलेप्पो
  अल्क अथवा अल्कली
  अल्कमृत्तिका
  अल्कहल (अल्कोहॉल्स)
  अल्कानेट
  अल्कांतारा
  अल्कोदें
  अल्जीरिया
  अल्जीर्स
  अल्डरशॉट
  अल्निक
  अल्पाका
  अल्बनी
  अल्बिरूनी
  अल्बेरोनि गिथुलिओ
  अल्युमिनियम
  अल्युमिनमब्रांझ
  अल्लूर
  अॅल्सेस्टर
  अल्ह
  अल्हाजन
  अवचितगड
  अवचितसुत काशी
  अवतंसक
  अवतार
  अवंति
  अवंतिवर्मा
  अवदानें
  अवधूत
  अवन
  अवनी
  अवलंबन
  अवलोकितेश्वर
  अवसरी बुद्रुक
  अवसर्पिणी
  अवा जहागीर
  अविधवा नवमी
  अविनाशीश्वर
  अव्वन कवि
  अव्वैयार
  अॅव्हबरी
  अॅव्हरोज
  अॅव्हिग्नॉन
  अॅव्हिसेन्ना
  अॅव्होगड्रो अमेडेव
  अॅशबर्टन
  अॅशबोर्न
  अशांटी
  अशीरगड
  अशोक (राजा)
  अशोक (झाड)
  अश्मदेव
  अश्मा
  अश्रुपात्रें
  अश्वगंधा
  अश्वघोष
  अश्वत्थ
  अश्वपति
  अश्वमूत्राम्ल
  अश्वमेध
  अश्वसेन
  अश्विन, अश्विनकुमार
  अश्विनी
  अष्ट उपद्वीप
  अष्टक
  अष्टका
  अष्टकुलाचल
  अष्टगंध
  अष्टग्राम
  अष्टदिग्गज
  अष्टदिग्पाल
  अष्टधातु
  अष्टनाग
  अष्टनायका
  अष्टपाद
  अष्टप्रधान
  अष्टभाव
  अष्टभैरव
  अष्टमंगल
  अष्टमहारोग
  अष्टमहासिध्दी
  अष्टमर्यादागिरी
  अष्टमांगल्य
  अष्टमी
  अष्टयोगिनी
  अष्टवसु
  अष्टवायन
  अष्टविनायक
  अष्टविवाह
  अष्टागर
  अष्टांग
  अष्टांगहृदय
  अष्टाधिकार
  अष्टाध्यायी
  अष्टान्हिक पर्व
  अष्टावक्र
  अष्टावक्रगीता
  अष्टी
  अष्टें
  असई
  असईची लढाई
  असंग
  असत्प्रतिमा-पेटिका
  असंद
  असदखान
  असदपूर
  असदितुसि
  असनसोल
  असन्शन
  असफ-उद्दौला
  असफखान
  असबस्ट
  अममंजा
  असरळी
  असरूर
  असहकारिता
  असगांव
  असिक
  असिक्नी
  असिटिलीन
  असिटोन
  असींद
  असुंदी
  असुर
  असुरदेश
  असुरजात
  असुर-बनि-पाल
  असुरिया
  असोदा नदी
  अस्करी (मिर्झा)
  अॅस्कालॉन
  अस्थिमार्दवरोग
  अस्पृश्यता
  अस्त्रा
  अस्वल
  अहमद
  अहमद खटू (शेख)
  अहमनखान बंगष
  अहमदनगर (जिल्हा)
  अहमदनगर गांव (काठेवाड)
  अहमद निझामशहा
  अहमदपूर (शरकिया)
  अहमदपूर (लम्मा)
  अहमदशहा
  अहमदशहा अब्दाली
  अहमदशहा वली
  अहमदाबाद
  अहरिमन्
  अहरौरा
  अहर्गण
  अहल्या
  अहल्याबाई
  अहार(१)
  अहांळींव
  अहि
  अहिच्छत्र
  अहिरगांव
  अहिरी
  अहिर्बुध्न्य
  अहिवंत किल्ला
  अहिंसा
  अहीर
  अहुरमझ्द
  अहेरिया
  अहोबिलम्
  अळतें
  अळनावर
  अळंबें
  अळशी
  अळसुंदे
  अळू
  अळें
  अळेगांव
  अक्षय्यतृतिया
  अक्षविचलन
  अक्षक्षेत्र
  अक्षांश
  अक्षोभ्यदीक्षित
  अज्ञान
  अज्ञानदास
  अज्ञानसिध्दनागेश
  अज्ञेयवाद
 
  आकडिया
  आंकडी
  आंकडेशास्त्र
  आकर
  आकलंड
  आकाबाई
  आकाश
  आकाशयान
  आकूति
  आकृति
  आकृति
  आकृतिलेखक
  आक्क
  आक्झम
  ऑक्टरलोनीखोरें
  ऑक्टरलोनी-सर डेव्हिड
  ऑक्सफोर्ड
  आखा
  आखाडे
  आखोभगत
  आगगाडी
  आगपेटया व आगकाडया
  आगबोट
  आगरकर
  आगरवाल
  आगरी
  आंगरे
  ऑगस्टस बादशहा
  ऑगस्टसबाद
  आंगस्ट्राम, अन्डर्स जोनास
  आगळे
  आगाखान
  आगाशी
  आगीमाशी
  आगू
  आगेर
  आग्जबर्ग
  आग्नीध्र
  आग्नेयकोसल
  आग्यादेवी
  आग्रा-विभाग
  आग्रा जिल्हा
  आग्रा तहशील
  आग्रा शहर
  आग्रा कॅनाल
  आंग्लो-इंडियन
  आंग्लो इंडियन वाङमय
  आंग्लो-सॅक्सन
  आघाडा
  आघात
  आघारी
  आचमन
  आचार्य चिंतामणि रघुनाथ
  आंजणा(कुणबी)
  आंजी
  आजीवक
  आज्यप
  आटकोट
  आटनेर
  आटपाडी महाल
  आटपाडी गांव
  आटयापाटया
  आठवडा
  आडगांव
  आडगांवची लढाई
  आडनांव
  आडी
  आडेगांव
  आडेनार्ड
  आडवी आंझून
  आतडीं
  आतपमूर्च्छा
  आतार
  आतिथ्य
  आतीव्र
  आतुरसंन्यास
  आत्महत्या
  आत्मा
  आत्मानंद
  आत्माराम
  आत्माराम स्वामी
  आंत्रपध्दति
  आंत्रावरोध
  आत्रेय
  आदमखान
  आदाम
  आदामचें शिखर
  आदामाईट
  आदिग्रंथ
  आदितियाना
  आदिनारायण
  आदिपुराण
  आदिबुध्द
  आदिमसंघ
  आदिलशाही
  आदिस आबाबा
  आंदोलनलेखक ऑसिलोग्राफ
  आद्याक्षरसंयोग (मोनोग्रॅम)
  आंधळी कोशिबीर
  आंध्र
  आंध्र कालिदास
  आंध्रभृत्य
  आनंद
  आनंद कवि
  आनंदगांव
  आनंदगिरि
  आनंदतनय
  आनंद तालुका
  आनंदनाथ
  आनंदपुर
  आनंदपूर
  आनंदमूर्ति
  आनंदराय मखीन
  आनंदराव गायकवाड
  आनंदराव धुळप
  आनंदराव पवार
  आनंदराव रास्ते
  आनंदवर्धन
  आनंदवल्ली
  आनंदीबाई (डॉ. जोशी)
  आनंदीबाई (पेशवे)
  आनर्त
  आनाम
  आनुवंशिकता (हेरेडिटी)
  आन्वीक्षिकी
  आन्सोदर
  आपग्गा
  आपटा
  आपटे, वामन शिवराम
  आपटे, महादेव चिमणाजी
  आपटे, हरि नारायण
  आपध्दर्म
  आपव
  आपस्तंब
  आपिशली
  ऑप्पर्ट ज्यूलियस
  आप्पाकवि
  आप्पा देसाई निपाणकर
  आप्पा बळवंत
  आप्री
  आप्वन
  आफ्रिका
   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .