प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग नववा : ई-अंशुमान

एडन - अरबस्तानांतील येमेन प्रांताच्या दक्षिण किनार्‍यावरील एक तटबंदीचें शहर. हें मुंबई सरकारच्या अधिकारांत होतें. तें हल्लीं साम्राज्यसरकारच्या ताब्यांत गेलें आहे. हें उत्तर अक्षांश १२०४७' व पूर्व रेखांश ४५०१०' मध्यें आहे. एडन एका स्फोट झालेल्या ज्वालामुखी पर्वताच्या मुखांत वसलेलें आहे. सभोंवतालचे डोंगर समुद्रसपाटीपासून १७७५ फूट उंचीचे आहेत. एडनचें बंदर जेबल शमशम व जेबल इशान या दोन सामुद्रधुन्यांच्या मध्यें आहे.  त्याची लांबी ८ मैल असून रूंदी ४ मैल आहे. पेनिन्शुलर व ओरिएन्टल नॅव्हिगेशन कंपनीच्या बोटी दर आठवड्यास या बंदरांत येऊन डाक व उतारू यांची ने आण करतात. येथें दीपगृहें बरींच आहेत. त्यांतील मुख्य राश मारशगचें ''एडन केप लाइट' नांवाचें दीपगृह समुद्रातून २० मैलांवरून दिसतें.

उष्णतेचें साधारण मान घरामध्यें ८७० असतें. यूरोपियन लोकांमध्यें मृत्यूचें प्रमाण हजारीं ७.२४ असतें. म्हणजे सैन्याच्या ठाण्याला हें चांगलें निरोगी ठिकाण आहे. तरी फार दिवस येथें राहिल्यानें यूरोपिय तसेंच हिंदू लोकांच्या प्रकृतीवर निष्ट परिणाम घडतात असा अनुभव आहे. पावसाचें मान. २५ इंचांपासून ४.५ इंचापर्यंत आहे.

नामशेषझालेल्या हेमेराइट राजांच्या वेळीं एडन हें येमेनचा एक भाग होतें. त्या वेळीं येथून मोठा व्यापार चालत असे. याच्या स्थलमहात्म्यामुळें रोमन साम्राज्य व पूर्वेकडील देश यांच्यामधील व्यापाराचें हें मुख्य केंद्र होतें. इ. स. ५२५ च्या सुमारास हें अबिसिनियन लोकांच्या हातांत गेलें. नंतर मुसुलमानी सत्ता जोरांत आल्यावर हें पुष्कळ खलिफांच्या हातांत जाऊन इ. स. ९३२ मध्यें येमेनच्या इमामांच्या स्वाधीन झालें. मुसुलमानी सत्तेच्या पहिल्या कांहीं शतकांत येथें व्यापाराची फार भरभराट होती. कारण एडनचा त्या वेळेस हिंदुस्थान, चीन, ईजिप्त या देशांशीं व्यापार चालत होता. इ. स. १५१३ पर्यंत याच्या पालकीबद्दल पुष्कळ लढाया होऊन हें कधीं एकाकडे तर कधीं दुसर्‍याकडे जात होतें. इ. स. १५१३ मध्यें पोर्तुगीज लोकांनीं अलबुकर्कच्या नेतृत्त्वाखालीं या बेटावर हल्ला चढवला. पण पुष्कळ नुकसान होऊनहि हें बेट त्यांच्या हातीं लागलें नाहीं. इ. स. १५३८ मध्यें तें तुर्क लोकांच्या ताब्यांत गेलें. इ. स. १६३० मध्यें तुर्क लोकांनां येमेनप्रांत सोडून द्यावा लागला व एडन तेथील इमामांच्या हातीं लागलें. डच कंपनी, पोर्तुगीज कंपनी, ईस्टइंडिया कंपनीं यांनीं येथें आपला शिरकाव करून घेण्याचा या वेळीं पुष्कळ प्रयत्‍न केला; पण कोणाचीच डाळ शिजली नाहीं. सरतेशेवटीं इ. स. १८३९ मध्यें तेथील राजानें कांहीं इंग्लिश लोकांची कत्तल व लूट केल्याकारणानें इंग्लिश कंपनीनें सैन्य पाठवून एडन आपल्याकडें घेतलें. तेथींल राजा अबदल्ली याला पेन्शन देण्यांत आलें. इ. स. १८७२ पर्यंत याच्या मालकीबद्दल मारामार्‍या चालूच होत्या. पेरिम, सोकोत्रा व कुरिया मुरिया हीं बेटें एडनच्या अमलाखालीं आहेत. एडन द्वीपकल्प व पेरिम मिळून इ. स. १९०१ मध्यें लोकसंख्या ४३९७४ होती. तीपैकीं अरब लोकांची संख्या १९४६८ असून शेख लोकांची संख्या ३१८० होती.

एडन बंदर पूर्वी व्यापारी दृष्टीनें फार महत्त्वाचें होतें. पण केप ऑफ गुडहोप सुरू झाल्यावर याचें महत्त्व थोडें कमी झालें होतें. पण सुएझ मार्ग सुरू झाल्यामुळें पुन्हां वाढलें. यूरोपांतून येणारीं जाणारीं सर्व जहाजें येथें थांबतात. हें शस्त्रास्त्रांनीं सज्ज व अभेद्य आहे. व लश्करीदृष्ट्या महत्त्वाचें आहे.

अ र बां च्या मु ख्य जा ती:- (१) अबदल्ली हे चांगले सुधारलेले आहेत; पण हे लढण्याच्या कामीं अगदींच बेताचे आहेत. (२) फदली हे मानी, लढवय्ये व स्वतंत्र बाण्याचे आहेत. (३) अक्रावि हे लोक फार धारिष्टवान आहेत. म्हणून इंग्लिशांनीं या लोकांना तनखा देऊन आपलेसे करून ठेवले आहेत. येथील मुख्य प्रचलित भाषा अरबी आहे. तरी पण आशियाखंडांतील बहुतेक भाषा येथें चालतात. तसेंच इंग्लिश बोलणारे लोकहि पुष्कळ आहेत. एडनला धान्याचा पुरवठा सगळा बाहेरच्या देशांतून होतो. कारण येथें एक गवताची काडीसुद्धां उगवत नाहीं. हिंदुस्थानांतून तांदूळ जातो. येथील राहणी फार खर्चाची आहे.

सैन्याला व इतर लोकांनां चांगल्या निरोगी पाण्याचा पुरवठा कसा करायचा हा मोठा बिकट प्रश्न इंग्लिशांच्या पुढें होता. येथील विहिरींनां समुद्रसपाटीच्या खालीं ७०-९० फुटांवर पाणीं लागतें. दुसरें मार्ग डोंगरांतून पाट बांधून आणणें, पूर्वीचीं तळीं वगैरें सुधारणें, समुद्राच्या पाण्यापासून वाफ करून ती थंड करून शुद्ध पाणी तयार करणें. इ. या सर्वांतील शेवटला मार्गच पसंत पडला आहे व पाणी तयार करण्याचे ६ कारखाने चालू आहेत. १०० गॅलन पाण्याला १॥ रू. आकार पडतो.

हिंदुस्थानांतले लोक यूरोपकडे जातांना वाटेंत एडन पाहण्याकरितां बहुधा उतरतात. बंदरावरील पारशीं, हिंदु, मुसुलमान कोणीहि गृहस्थ येणार्‍या कोणाहि हिंदी इसमास पाहून आनंद पावतो व त्यांशीं बंधुभावानें वागतो. बंदरापासून एडन गांव बराच लांब आहे. गांवांत जाण्यास भाड्याच्या गाड्या मिळतात. त्या चार चाकी असून एकच घोड्याच्या असतात व त्यांत चार माणसें बसतात गाड्यांचीं तट्टें ठेंगणीं पण मजबूत असतात. माल वाहणार्‍या गाड्या उंटांच्या असतात. गांव वृक्षहीन वाळवंटांत वसलेली आहे. डोंगरांतील किल्ल्यास उत्तम तटबंदी आहे. येथें गोरें लष्कर ठेवलेलें असतें. गांवांतील घरें महाराष्ट्रांतील धाबी घरांप्रमाणें आहेत. गांवांत स्वच्छता बरी आहे. मुख्य वस्ती अरब व शिद्दी यांची आहे. गाढवावर बसून जाणारे लोक पुष्कळ आढळतात. गाढवावर घोड्याप्रमाणें खोगिरें घालतात. बायका काळा बुरखा घेतात. येथें कोणत्याहि प्रकारचा माल तयार होत नाहीं. सर्व माल बाहेरून येतो. येथील मुख्य मेवा म्हणजे ओला खजूर; तो फार उत्तम असतो. येथें बर्फ बनविण्याचे कारखाने मात्र आहेत. त्यामुळें बर्फ चांगला मिळतो. जाणार्‍या येणार्‍या सर्व बोटी येथें कोळसा घेण्याकरितां थांबतात.

एडनची १९१५ सालीं ३६,९०० इतकी लोकवस्ती असून एडन व तेथील वसाहती या सर्वांची मिळून ४६००० लोकसंख्या होती. त्यापैकीं २३००० अरब लोक होते. त्याच्या खालोखाल सोमाली लोकांची वस्ती होती. यूरोपियन आणि ख्रिश्चन मिळून २००० ते ३००० लोक होते. मुसुलमानांची व ज्यू लोकांचीं अनुक्रमें ३४००० व ३७०० इतकी संख्या होती.

१९२१ च्या मार्चपासून एडनच्या कारभाराची व्यवस्था इंडिया ऑफिसच्या ताब्यांतून काढण्यांत आली व ती कलोनियल ऑफिसकडे सोपविण्यांत आली आहे. सन १९१४-१५ मध्यें एडनचें उत्पन्न साडेसत्यायशी लाख रूपये इतकें होतें; व त्यावर्षीचा खर्च ८२ लाखांपर्यंत होता. १९१९-२० सालामध्यें एडन येथील आयात निर्गत १३६४१००० पौंडांची झाली. त्यांत ७१२४००० पौंडांची निर्गत असून ६५१७००० पौंडांच्या किंमतीची आयात होती. एडन हें निरनिराळ्या राष्ट्रांचें व्यापारी केंद्र आहे. १९१९-२० सालांत एडनमध्यें, ताग, कापसाचे गठ्ठे, कातडीं, कोळसा, धान्य, कॉफी, साखर वगैरे पदार्थांची आयात झाली व एडनमधून, तंबाखू, मीठ, कापसाचे गठ्ठे वगैरे माल बाहेर गेला. एडन बंदरांत मादक द्रव्यें, अफू इत्यादि पदार्थाशिवाय, इतर पदार्थांवर कोणत्याहि प्रकारचा कर नाहीं. पेट्रोलियम, हत्यारें व दारूगोळा मात्र एडनमध्यें आणण्याला परवाना लागतो.

एडन येथें पाण्याचा पुरवठा पूर्वीपासूनच विशेष समाधानकारक नाहीं. समुद्राच्या पाण्यापासून पाण्याचा पुरवठा मुख्यत: करण्यांत येतो. एडनमध्यें धान्याची विशेष उत्पत्ति नाहीं. मीठ, कॉफी व सिगारेट तयार करणें एवढेच काय ते मुख्य धंदे आहेत. एडनमधील व्यापारी रस्ते मुख्यत: तीन चारच आहेत; (१) लाहेज ते सांनापर्यंत; (२) टैझपासून मोचा व होडीजपर्यंत ; व (३) निलब ते मकल्लापर्यंत.

महायुद्धामध्यें एडन येथील मुसुलमानी जातीला चिथावण्याचा तुर्कस्ताननें प्रयत्‍न केला. १९१५ मध्यें तुर्की सैन्यानें लाहेजवर चाल केली. ब्रिटीशांनीं तेथील लोकांना मदत करण्यासाठीं सैन्य पाठविलें. पण ब्रिटिशांनीं तेथील लोकांना मदत करण्यासाठीं सैन्य पाठविलें. पण ब्रिटीशांचा पराजय होऊन ब्रिटीश सैन्य एडनला परत आलें. पण पुन्हां ब्रिटिश सैन्यानें अधिक सैन्यानिशीं तुर्कांना, शेक ऑथमन येथें तोंड देऊन त्यांचा पराजय केला. सन १९१७ मध्यें एडनच्या संरक्षणासाठीं एडनच्या भोंवतीं सैन्य ठेवण्यांत आलें व तेव्हांपासून लढाई थांबेपर्यंत, शत्रूंचा कांहींही त्रास एडनला झाला नाहीं.

   

खंड ९ : ई ते अशुमान  

 

  ईजिप्त

  ईजियन समुद्र

  ईजियन संस्कृति
  ईटन-इंग्लंड
  ईडनिंबू
  ईथर
  ईदर
  ईदिग
  ईव्हशाम
  ईशोपनिषद
  ईश्वरकृष्ण
  ईश्वरीपूर
  ईश्वरसिंग
  ईसॉप
  ईस्ट इंडिया कंपनी
  ईस्ट इंडीज
  ईस्टर
  ईस्टर बेट
  ईस्टविक्, एडवर्ड बॅक् हाऊस
  ईक्षणयंत्र
 
  उकाँग
  उकुंद
  उखाणे
  उखामंडळ
  उग्रसेन
  उचकी (हिक्का )
  उचले व भामटे
  उचाड
  उच्च-पंजाब
  उच्च शहर
  उच्च
  उच्छर
  उंज
  उज्जनी
  उज्जयन्ताद्रि
  उझानी
  उंट
  उटकटारी
  उटकमंड
  उंड
  उंडवलें
  उंडविन
  उडियासांझिया
  उडीद
  उडुपी
  उड्र
  उतथ्य
  उत्तंक
  उत्तनगरै
  उत्तमपालेयम
  उत्तर
  उत्तर अमेरिका
  उत्तरध्रुवप्रदेश
  उत्तरपाडा
  उत्तर मेरूर
  उत्तर सरकार
  उत्तरा
  उत्तरापथ
  उत्तानपाद
  उत्पल
  उत्पादन
  उत्रौला
  उदमलपेट
  उदयगिरी
  उदयन
  उदयनाचार्य
  उदयपूर
  उदयप्रभसूरि
  उदयभानु
  उदयसिंह
  उदर
  उदलगुरी
  उदाजी पवार
  उदासी
  उंदिरखेड
  उंदीर
  उदेपुरी बेगम
  उदेपूर संस्थान
  उदेपूर गांव
  उदेपूर शहर
  उदेपूर
  उदेय्यार पालेयम्
  उंदेरी
  उद्गाता
  उद्गीर
  उद्गीरची लढाई
  उद्दंड
  उद्दंडपुर
  उद्दालक
  उद्धव
  उद्धव गोसावी
  उद्धवचिद्घन
  उद्धव नाला
  उद्धव योगदेव
  उद्बोधनाथ
  उद्वेग रोग
  उन
  उन-देलवाडा
  उनबदेव
  उना
  उनियार
  उनी
  उन्कल
  उन्नाव
  उन्माद
  उन्सरी
  उपकन्चा
  उपकेशगच्छ
  उपनयन
  उपनिधि
  उपनिषदें
  उपनेत्र
  उपप्लव्य
  उपमन्यु
  उपरवार
  उपरि
  उपरिचर
  उपवेद
  उपशून्य
  उपसाला
  उपांशु
  उपेनंगडी
  उपेन्द्र परमार
  उप्पर
  उप्माक
  उप्रई
  उप्लेटा
  उंबर
  उम्बेक
  उबेरो
  उंब्रज
  उमत्तूर
  उमरकोट
  उमर खय्याम
  उमरखान
  उमरखेड
  उमरबिन खत्तब
  उमरावती
  उमरी
  उमरेठ
  उमरेड
  उमा
  उमाजी नाईक
  उमापति
  उमापति शिवाचार्य
  उमाबाई दाभाडे 
  उमीचंद
  उमेटा
  उमेदवारी
  उमेरिया
  उर
  उरगप्पा दंडनाथ
  उरण
  उरल पर्वत
  उरलि
  उरवकोंड
  उरिया, उडिया
  उरी
  उरुळी
  उरोगामी
  उर्दुबेगी
  उर्फी, मौलाना
  उर्मिया सरोवर
  उर्मिया, शहर
  उर्वशी
  उलघबेग मिरझा
  उलूक
  उलूपी
  उलेमा
  उल्का
  उल्बारिया
  उल्म
  उल्लतन
  उल्लाळ 
  उवा
  उशना, वैदिक
  उशीनर
  उकूर
  उषा
  उष्टारखाना
  उष्णता
  उष्णताजन्य विद्युत
  उष्णतामापन
  उष्णता-रसायनशास्त्र
  उष्णतावहन
  उष्णमानमापक यंत्र
  उस्का
  उस्तरण
  उस्मान
  उस्मान नगर
  उस्मानाबाद
  उळवी
 
  ऊदाइन (बेंझाईन)  
  ऊदाम्ल
  ऊदिदिन
  ऊदिन
  ऊदिल अल्कहल
  ऊदिल प्रायोज्जिद
  ऊदिल भानन
  ऊधमबाई
  ऊरूस्तंभ
  ऊर्ध्वपातनक्रिया
  ऊस
 
  ऋग्वेद
  ऋचीक
  ऋणमोचन
  ऋतु
  ऋतुपर्ण
  ऋत्विज
  ऋभु वैदिक
  ऋषभ
  ऋषि
  ऋषिऋण
  ऋषिक
  ऋषिपंचमी
  ऋषियज्ञ
  ऋषिवरण
  ऋष्यमूक
  ऋष्यवान
  ऋष्यशृंग
  ऋक्षरजा
 
  एओलिस
  एकचक्रा
  एकत
  एकतत्त्ववाद
  एकदंत भट्ट
  एकनाथ
  एकबटाना
  एकर
  एकरुक
  एकलव्य
  एकलिंगजी
  एकादशरुद्र
  एकादशी
  एकिल्
  एक्झीटर
  एक्रान
  एक्स
  एक्स-ला-चॅपेल
  एगमाँट लॅमोरल कौंट ऑफ
  एगिनकूर
  एचर्ड
  एंजिन
  एट्ना
  एट्रूरिया
  एडगर
  एडन
  एडन कालवा
  एडप्पल्ली
  एन्डर
  एडवर्ड
  एडवर्डसाबाद
  एडिंबरो
  एडेन जॉर्ज - लॉर्ड ऑकलंड
  एडेसा
  एडोम
  एड्रियन
  एदलाबाद
  एनमे
  एनॅमल
  एन्नोर
  एपिक्टेटस
  एपिक्यूरस
  एपिनस, फ्रान्झ उलरिच थिओडार
  एपीडॉरस
  एंपीडोक्लिस
  एफेसस
  एबनी (अबनूस)
  एबल सर फ्रेडरिक
  एंब्रान
  एमडेन
  एमॅन्युअल व्हिक्टर
  एमिनाबाद
  एमीन्स
  एमेअस
  एमेरी
  एम्मेट रॉबर्ट
  एरंडी
  एरंडोल
  एरन
  एरनाड
  एरवल्लर
  एरिडु
  एरिथ्री
  एरिनपुर
  एरियन
  एरिलिगारू
  एरोड
  एर्नाकुलम
  एलगंडल
  एलाम
  एलाय
  एलिआकॅपिटोलिना
  एलिचपूर
  एलिझाबेथ
  एलिस
  एलेनबरो
  एलेफन्टा
  एल्जिन
  एल्जिन लॉर्ड
  एल्फिन्स्टन मौंट स्टुअर्ट
  एल्ब
  एल्बा
  एल्युथेरापीलीस
  एल्युसिस
  एल्सिनोर
  एसर हजन
  एसेक्स परगणा
  एस्किमो
 
  ऐतरेय आरण्यक
  ऐतरेय उपनिषद्
  ऐतरेयब्राह्मण
  ऐन
  ऐनापुर
  ऐनी-अकबरी
  ऐनुद्दीन
  ऐनू
  ऐमक
  ऐयनर
  ऐरणी
  ऐरावत
  ऐहिकवाद
  ऐहोळ
 
  ओक
  ओक वामन दाजी
  ओकटिवन
  ओकपो
  ओकलंड शहर
  ओकहॅम
  ओकुमा, कौंट
  ओकू
  ओकेन, लॉरेन्झ
  ओकोनेल डॅनियल
  ओक्लाहामा
  ओच्चन
  ओजिब्वा
  ओझर
  ओझा
  ओट
  ओटावा
  ओट्टो
  ओडर नदी
  ओडेसा
  ओडोनेल हेनरी जोसेफ
  ओतारी
  ओतुर
  ओध
  ओनला
  ओनेगा
  ओन्गोले
  ओपोर्टो
  ओफीर
  ओब्रायन वुइल्यम स्मिथ
  ॐ ( ओम् )
  ओमान
  ओम्स्क
  ओयामा
  ओरई
  ओरॅंग ऊटंग
  ओरकझई
  ओरछा
  ओरावन
  ओरिसा 
  ओरिसा कालवे
  ओरिसांतील मांडलिक संस्थानें
  ओर्मेरॉड एलिअनॉर
  ओलपाड
  ओल्डहॅम
  ओल्डहॅम थॉमस
  ओल्डेनबर्ग
  ओवसा
  ओवा
  ओवेन, रॉबट
  ओवेन सर रिचर्ड
  ओव्हिड
  ओशीमा
  ओषण
  ओसवाल
  ओसाका अथका ओझावा
  ओस्कार
  ओस्टीयाक
  ओहम्, जार्ज सायमान
  ओहममापक
  ओहिओ
  ओहिंद
  ओळंबा
 
  औक अथवा अवुक जमीनदार
  औट्रम
  औतें
  औदीच्य ब्राह्मण
  औद्देहिक
  औद्योगिक परिषद
  औंध
  औंधपट्टा
  औधेलिया
  औनियाति
  औरंगझेब अलमगीर
  औरंगाबाद
  औरंगाबाद सय्यद शहर
  और्व
  औशनस
  औसले सर विल्यम
  अं
  अंक
  अंकगणित
  अंकचक्र
  अंकलगी
  अंकलेश्वर
  अंकाई टंकाई
  अंकिसा
  अंकेवालिया
  अॅंकोना
  अॅंकोबार
  अंकोर
  अंकोला
  अंग
  अंगठी
  अंगडशाहा
  अंगडि
  अंगडिपूरम
  अंगद
  अंगदशिष्टाई
  अंगदिया
  अंगरखा
  अंगापूरकर (हरि)
  अंगारा
  अंगुत्तर निकाय
  अंगुर शेफ
  अंगुळ
  अंगोरा शहर
  अॅंगोला
  अॅंग्विल्ला
  अंघड
  अंचलगच्छ
  अंज-(अॅंटिमनी)
  अंजनगांव
  अंजनगांव बारी
  अंजनगांव सुर्जी
  अंजनवेल
  अंजनी
  अंजनेरी
  अंजार
  अंजिदिव
  अंजी
  अंजीर
  अंजू
  अंजेंगो
  अॅंजलिको फ्रा
  अॅंटनान-रिव्हो
  अॅंटवर्प
  अंटिओक
  अॅंटिग्वा
  अॅंटियम
  अॅंटिलीस
  अॅन्टिव्हरी
  अन्टीगोनस गोनाटस
  अॅन्टीगोनस सायक्लॉप्स
  अॅन्टीपेटर
  अॅन्टीलिया
  अॅंटोनिनस पायस
  अॅंटोनियस ( मार्कस )
  अंडवृध्दि
  अण्डाशयछेदनक्रिया
  अॅंडीज
  अंडें
  अंडोरा
  अंडोल
  अंडोला
  अॅंड्रासी ज्युलियस
  अॅंड्रिया डेल सार्टो
  अॅंड्रोमेडा
  अॅंड्रयूज थॉमस
  अंतगड
  अंतधुरा
  अंतर इब्नशद्दाद
  अंतराल
  अंतर्गळ
  अंतर्वेदी
  अंतर्ज्ञान
  अंताजी ( उर्फ बाबुराव ) मल्हारराव बर्वे
  अंताजी माणकेश्वर
  अंताजी रघुनाथ
  अंतालिमा
  अंतुर्ली
  अंतूर
  अंतोबा गोसावी
  अंत्रपुच्छदाह
( अपेंडिसाइटीज )
  अंत्रावरणदाह
( पेरिटोनिटिस )
  अॅंथनी सुसान ब्रौनेल
  अंदमान आणि निकोबार बेटें
  अंदमान बेटें
  अंदाळ
  अंदोरी
  अंध किंवा आंध
  अंधक
  अंधत्व
  अंधरगांव
  अंधळगांव
  अंधारी नदी
  अंब
  अंबत्तन
  अंबर ( धातु )
  अंबर
  अंबर उदी
  अंबरखाना
  अंबरनाथ अथव अमरनाथ
  अंबरनाथ
  अंबरपेठ
  अंबराम्ल
  अंबरीष
  अंबलक्कारन्
  अंबलपुलई
  अंबलवासि
  अंबष्ठ
  अंबहटा
  अंबा
  अंबा, (तालुका)
  अंबागड
  अंबागडचौकी
  अंबाजी इंगळे
  अंबाजी दुर्ग
  अंबाजी पुरंधरे
  अंबाडी
  अंबा भवानी
  अंबाला
  अंबालिका
  अंबाली
  अंबासमुद्रम
  अंबिका
  अंबिका दत्त व्यास
  अंबिकापूर
  अंबुशी
  अंबूर
  अंबेर
  अंबेला
  अंबेहळद
  अंबोयना
  अंबोली
  अंभोरा
  अंशुमान
   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .