प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग अकरावा : काव्य - खतें         

कोंकणस्थ वैश्य, इतिहास— वैश्यसमाज  हा वैदिक त्रैवर्णिकांपैकी एक आहे. या समाजाची मूळ वस्ती गोदावरीतीरी मुंगीपैठण येथे होती. दुर्गादेवीच्या दुष्काळामध्ये या समाजाची पांगापांग होऊन निरनिराळ्या घाटांनी हे लोक कोकणात उतरले आणि त्यावरून त्यांना "कोंकणस्थ वैश्य" असे म्हणतात. महाराष्ट्रात हल्ली "वैश्य" या नावाने संबोधिले जाणारे पुष्कळ समाज आहेत. त्यातील बहुतेकांचा आज आपापसात रोटीबेटीव्यवहारही नाही. कोकणात जे दोन प्रमुख व्यापारी वैश्य-समाज आहेत. त्यापैकी प्रस्तुत समाज हा एक होय. हा समाज प्रथम रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील प्रभानवल्ली व संगमेश्वर या दोन ठिकाणी उतरला आणि नंतर रत्‍नागिरी व कुलाबा या दोन जिल्ह्यांत व करवीर संस्थानात पसरला अशी माहिती मिळते. हल्ली कुलाबा जिल्ह्यातील महाड, माणगांव, रोहे व अलिबाग या तालुक्यात; रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील दापोली, खेड, चिपळूण, संगमेश्वर व राजापूर य़ा तालुक्यांत आणि करवीर संस्थानांत कोल्हापूर व मलकापूर या ठिकाणी या समाजाचा बराच भरणा आहे. सुमारे पाऊणशे वर्षांपूर्वी या समाजाचे लोक मुंबईस आले व तेथेंही १० हजारांवर त्यांची वस्ती आहे. एखंदर सर्व कोंकणस्थ वैश्यसमाजाची लोकसंख्या एकलक्षावर आहे.

आजकाल महाराष्ट्रात जे इतर पांढरपेशे समाज आहेत त्यांचा कित्येक वर्षांपासूनचा इतिहास उपलब्ध आहे. त्याप्रमाणे प्रस्तुत समाजाचा पूर्वकालीन साद्यंत इतिहास पूर्ण स्वरूपात नाही. याला अनेक कारणे आहेत. मुख्य कारण एवढेच सांगता येईल की, ब्राह्मण, सारस्वत, प्रभू इत्यादी समाजाचा ऐतिहासिक कालांत राजकारणाशी प्रत्यक्ष संबंध आला. पण हा समाज व्यापारीवर्ग असून या समजाचा व्यापाराबाहेर फारसा संबंध आला नाही आणि त्यामुळे वरील समाजांप्रमाणें या समाजाचा साद्यंत इतिहास टिकणे शक्य झाले नाही. तरीपण मुसलमानी अमदानीत, अव्वल मराठेशाहीत व पेशवाईत हा समाज जिवंत स्वरूपात व भरभराटीत होता याबद्दल कागदोपत्री आधार आहेत. विजापूरच्या दरबारातून मुसुलमानी अमदानीत मिळालेल्या सनदा, शिवाजीच्या वेळी व अव्वल पेशवाईच्या वेळी निरनिराळ्या शेट्ये घराण्यांना मिळालेल्या शेटजीच्या सनदा त्या त्या घराण्यात आज अस्तित्वात आहेत. विशालगड संस्थानापैकी वायकूळ घराण्याच्या जुन्या दप्‍तरांत अजूनही पुष्कळ सनदा आहेत.

कोंकणांत या समाजाचा साधारण जम बसल्यावर समाजातील कित्येक प्रमुख पुढार्‍यांनी मुख्य मुख्य ठिकाणी पेठ वसवून तेथें जलमार्गाने व खुष्कीच्या मार्गाने येणार्‍या मालावर कर बसविण्याच्या सरकारांतून सनदा मिळाल्या. या करास "शेटजी" म्हणतात. आणि हा हक्क ज्यांना मिळाला त्यांना आज शेट्ये या नावाने ओळखतात. ह्याप्रमाणे महाड, खेड, चिपळूण, रत्‍नागिरी, संगमेश्वर, राजापूर वगैरे ठिकाणी मोठमोठ्या पेठा वसून खुष्कीने व जलमार्गाने निरनिराळ्या प्रांतांशी दळणवळण सुरू झाले. या ठिकाणचा बराच व्यापार पुष्कळ वर्षे वैश्यांच्याच हातात होता. रेल्वे सुरू झाल्यापासून घाटावरील माल पहिल्याप्रमाणे कोकणात उतरेनासा झाला व गुजराथ मारवाड येथील व्यापारी कोकणात शिरले त्यामुळे या समाजाचा कित्येक वर्षे असलेला व्यापार आज मंदावला आहे. तथापि अद्यापही महाड, चिपळूण, रत्‍नागिरी, खेड, संगमेश्वर, राजापूर या ठिकाणी कित्येक प्रमुख व्यापारी वैश्यच आहेत.

मुंबईमध्ये आल्यावर प्रथम छापखाना व तंबाखू या दोन व्यापारांमध्ये या समाजातील काही लोक पडून त्यात ते चांगले नावारूपास आले. देवळेकर, हेगिष्टे, खातु, मापुस्कर यांचे छापखाने चांगल्या भरभराटीत आले होते व त्यांनी संस्कृत भाषेतील अनेक जुने ग्रंथ छापून वाङ्मयाची चिरकाल टिकणारी अशी सेवा बजावली आहे. त्यांचे एजंट काशी, प्रयाग, दिल्ली, लखनौ, कराची, अहमदाबाद, वर्‍हाड, नागपूर, खानदेश, गोकर्ण, महाबळेश्वर, निजाम, हैद्राबाद वगैरे ठिकाणी पसरलेले होते. दुसर्‍या कित्येक मंडळींच्या तंबाखूच्या वखारी उत्तम प्रकारे चालल्या होत्या. कित्येक लोक कमिशन एजंटच्या धंद्यात पडले होते. सांप्रतही या सर्व धंद्यास हे लोक चिकटून आहेत. पान, तंबाखू, टेंभुरणीची पाने, किराणा माल व कापड या धंद्यात बरेच लोक आहेत.

सारांश कृषि, गोरक्षा, वाणिज्य ही जी वैश्यवर्गाची विविध कर्तव्ये आहेत ती अद्याप या समजाची सुटली नाहीत. कोकणात या समाजातील सर्वच लोक प्रामुख्याने शेतकी, गोरक्षण आणि व्यापार करीत आहेत. जिनिंग प्रेस, तांदळाची गिरणी वगैरे धंदे ज्ञातींतील सधन गृहस्थांनी चालविले आहेत. मुंबई, अहमदाबाद, हैद्राबाद वगैरे ठिकाणी बुकसेलरचा धंदा करणारे देखील काही वैश्य आहेत. शिवाय सरकारदरबारी मोठमोठ्या हुद्द्यांवर या समाजातील कित्येक मंडळी चढली आहेत. इतर सार्वजनिक कार्यातं भाग घेणारेही या समाजात आहेत. तसेच ग्रंथकार व लेखक वगैरेही आहेत.

कोंकणस्थ वैश्य समाजात मुंबईत कोंकणस्थ वैश्यजाती फंड, वैश्यविद्यावर्धक समाज, वैश्य संघ इत्यादी संस्था आज वैश्य समाजाच्या उन्नतीकरीता झटत आहेत. बाहेर गांवीहि अशा अनेक संस्था आहेत. कोंकणस्थ वैश्यज्ञातिफंड हा सन १८८७ मध्ये स्थापन होऊन आजपर्यंत शक्त्यनुसार समाजसेवा बजावीत आहे. या फंडातून लग्नकार्यादि शुभ कार्याकरिता महाजनवाडी, और्ध्चदेहिक कार्याकरिता धर्मशाळा मुंबईत उघडल्या असून एक दत्तमंदिर बांधले आहे. फंड एक लक्षाच्या वर आहे. 'वैश्य विद्यावर्धक समाज' सन १९०४ या साली स्थापन झाला व विद्यार्थ्यास शिष्यवृत्त्या देऊन शिक्षणासारखे पवित्र काम समाज करीत आहे. 'वैश्य विद्यार्थी संघ' ही संस्था सन १९१७ साली स्थापन होऊन विद्यार्थ्यांची सर्वतोपरी उन्नती करण्याकरीता अविश्रांत काम करीत आहे. शिवाय मुंबई येथे को. वैश्य ज्ञातिफंडाचे एक 'मोफत वाचनालय', माखजण येथे वैश्य मंडळींचे 'श्रीराम वाचनालय', रत्‍नागिरी येथे `बकुल' नावाचे एक साप्ताहिक पत्र, मुंबई येथे 'वैश्य मासिक' व 'वैश्य-धर्मोन्नतिमाला' वगैरे सुरू आहेत, कुलाबा जिल्ह्यात सासवने येथे वैश्य विद्याश्रम नांवाचे विद्यालय ज्ञातीने चालविले आहे.

मुंबई येथे को. वैश्य समाजाची एक पंचायत सभा आहे. या सभेकडून ज्ञातिविषयक कित्येक गोष्टींचा निकाल देण्यात येतो व तो बहुश: समाजाकडून पाळण्यातही येतो. बाहेरगावी कोकणात या़च पद्धतीवर समाजविषयक काम चालत असते. गावोगाव पंचायती असून तालुक्यावारी शेट्ये, महाजन असतात व त्यांच्याकडून झालेल्या निकालास सामान्यतः सर्व समाजाकडून मान देण्यात येतो.

सर्वसाधारणतः अशा प्रकारची कोंकणस्थ वैश्य समाजाची आज स्थिती आहे. शिक्षणाच्या बाबतीत दिवसेंदिवस प्रगतीच होत चलली आहे. निरनिराळ्या व्यापारात पडण्याकडे मंडळीच्या मनाची प्रवृत्ती होत असून त्याप्रमाणे औद्योगिक उन्नतीचे प्रयत्‍न होत आहेत. धार्मिकोन्नतीचा प्रश्नही ज्ञातीतील प्रमुख संस्थेने हाती घेतला असून त्या दृष्टीने शक्य ते प्रयत्‍न चाललेले आहेत. [बाळकृष्ण अनंत बेर्डे यांजकडून आलेल्या माहितीवरून].

   

खंड ११ : काव्य - खते  

  काव्य

  काव्हूर

 

  कॉव्हेंट्री
  काश
  काशी
  काशीनाथोपाध्यायं
  काशीपूर, त ह शी ल
  काशीफळ
  काशीबाई पेशवे
  काशीराज पंडित
  काश्गर
  काश्मीर संस्थान
  काश्मीरी
  काश्मीरी ब्राह्मण
  काश्मिरी भाषा
  काश्मोर
  काश्यप
  काष्टिन
  कास
  कासगंज त ह शी ल
  कासरगोड, ता लु का
  कासलपुरा
  कांसव
  कासार
  कांसार - वाणी
  कासारबारी (द्वार)
  कासाला
  कासिया
  कासीमबझार
  कासूर
  कासेगांव (१)
  कासेगांव
  कॅस्टेलो ब्रंको
  कास्पियन समुद्र
  काहूत
  काळपुळी
  काळहोळ
  काळाआजार
  काळा चौतरा
  काळा पहाड
  काळा बाग, ज मी न दा री
  काळा बाग छावणी
  काळासमुद्र
  काळी नदी
  काळी सिंध
  किउंथल
  किओटो
  किंकर
  किंकरी
  किक्ली
  किग्गतनाड
  किंग्जटाउन
  किंग्जलिन
  किंग्स्टन
  किचनेर लॉर्ड (१८५०-१९१६)
  किच्चौंचा
  किट्स सेंट
  किंडत, पो ट जि ल्हा
  किंडर गार्टन
  किड् बेंजामिन (१८५८)
  कित्तुर
  किंनगिन ता लु का
  किनवत
  किनवत जंगल
  किनु
  किन्नर
  किन्हई
  किन्हळ
  किंपुरूषवर्ष
  किबमरो
  किंबर्ले
  किमेदिजमीनदार
  किरगेरी
  किरवंत
  किरवळें
  किराईत
  किराकत
  किरात
  किरार
  किरीटी
  किरौली
  किर्घी
  किर्चाफ, गुस्टाब राबर्ट
  किर्मीर
  किर्लोस्कर, बळवंत पाडुरंग उर्फ अण्णासाहेब
  किलकिल यवन
  किल सैफुल्ल
  किल सोभ सिंध
  किलार्ने
  किलिमनूर
  किलिमांजारो
  किल्लेकोट व तटबंदी
  किलहार्न डॉ. एफ्
  किशनगंज, पो ट वि भा ग
  किशनगड सं स्था न
  किशनचंद
  किशोरगंज पो ट वि भा ग
  किष्किंधा
  किसान
  कीकट
  कीचक
  कीचक जात
  कीटक अथवा षट्पद
  कीटस् जॉन
  कीन चार्लस सॅम्युएल
  कीफ, प्रां त
  कीर
  कीरतपूर
  करिथर
  कीर्तन
  कीर्तने, नि ळ कं ठ ज ना र्द न
  कीर्तने, विनायक जनार्दन
  कील
  कीलकरै
  कीलिंग बेटें
  कुकरमुंडे
  कुकी
  कुंकुमवृक्ष
  कुकुर
  कुंकू
  कुक्शी
  कुक्सहॅवन
  कूंग्ययोन
  कुंच, त ह शी ल
  कुचबिहार, सं स्था न
  कुचला
  कुंचावन
  कुंजपुर
  कुंजर
  कुंजा
  कुंजुरी
  कुंज्रा
  कुटकी
  कुटासा
  कुटुंब
  कुट्टापरान्तक
  कुठार
  कुडची
  कुंडल
  कुडलगी
  कुडवक्कल
  कुडवासल
  कुडळा
  कुडा
  कुंडापूर ता लु का
  कुडालोर ता लु का
  कुडाळ
  कुडाळदेशकर ब्राह्मण
  कुडाळसंगम
  कुंडिनपुर
  कुडुमी
  कुडें
  कुणकुंबी
  कुणबी
  कुतउलआमारा
  कुंतनहसहळ्ळी
  कुंतल
  कुंताप
  कुंति
  कुंतिभोज
  कुतियान
  कुंती
  कृतुबदिया
  कुत्तालम्
  कुत्बमिनार
  कुत्बशहा
  कुत्बशाही
  कुत्बुद्दीन-ऐबक
  कुत्रा
  कुत्रु
  कुत्स
  कुंदकुंदाचार्य
  कुंदगोळ
  कुंदरेमुख
  कुंदा टेंकडी
  कुंदा तहशील
  कुनिगल
  कुनिहार
  कुन्ड्ट
  कुन्ननकुलम्
  कुन्नूर
  कुन्हळ
  कुंबुम्
  कुबेर
  कुब्ज विष्णुवर्धन
  कुब्जा
  कुंभ
  कुंभकर्ण
  कुंभकोणस्
  कुंभराणा
  कुंभळगड
  कुंभा
  कुंभार
  कुंभारकाम
  कुंभारडी डोंगर
  कुंभेर
  कुंभोज
  कुम
  कुमठा ता लु का
  कुमाऊन
  कुमार
  कुमारखली
  कुमारजीव
  कुमारदेवी
  कुमारधारी
  कुमारपाल
  कुमारराज
  कुमारिल भट्ट
  कुयली
  कुरकुंब
  कुरंगगड-अलंगगड
  कुरडू
  कुरम एजन्सी
  कुरम नदी
  कुरमवार
  कुरमी
  कुरवा
  कुरसेंग पो ट वि भा ग
  कुराण
  कुराबर

  कुरिग्राम पो ट वि भा ग

  कुरू
  कुरूजांगल
  कुरूंद
  कुरूंदवाड
  कुरूनेगॅला
  कुरूपांचाल
  कुरूंबा
  कुरूंब्रनाड
  कुरूयुद्ध
  कुरूवर्ष
  कुरूष्पाल
  कुरूक्षेत्र
  कुर्तकोटी
  कुर्दिस्तान
  कुर्ला
  कु-हा
  कु-हाडखुर्द्द
  कुल
  कुलपहार
  कुलशेखर
  कुलशेखरपट्टणम्
  कुलाची
  कुलाबा
  कुलाबा किल्ला
  कुलित्तलइ
  कुलुइन्सूर अथवा कुटेश्वर
  कुलु तहशील
  कुलुहा
  कुवम
  कुवलयापीड
  कुवलाश्व
  कुश
  कुशद्वीप
  कुशध्वज
  कुशनाभ
  कुशलगड
  कुशस्थली
  कुशान
  कुशाव
  कुशावर्त
  कुशिनगर
  कुष्ठ
  कुष्तगी
  कुष्तिया
  कुसवन
  कुसाजी भोंसले
  कुसुगल
  कुसुंबा
  कुंहरसेन
  कुळकर्णी
  कुळिथ
  कूका
  कूटमाळी
  कूडलगी
  कूंदियन
  कूबा
  कूर्ग
  कूर्म
  कूर्मदास
  कूर्मपुराण
  कृतवर्मा
  कृति
  कृत्तिका
  कृत्तिवास
  कृप
  कृपाराम
  कृमिसमूह
  कृषिकर्म किंवा शेती
  कृष्ण
  कृष्णकवि
  कृष्णगर
  कृष्णदत्त
  कृष्णदयार्णव
  कृष्णदास
  कृष्णदासमुद्गल
  कृष्णदेवराय
  कृष्णदेव होयसळ
  कृष्णद्वैपायन
  कृष्णनाईक वरंगळकर
  कृष्णमूत्र ज्वर
  कृष्ण याज्ञवलकी
  कृष्णराजपेठ
  कृष्णराव खटावकर
  कृष्णराव बल्लाळ काळे
  कृष्णाकुमारी
  कृष्णागिरी
  कृष्णा जिल्हा
  कृष्णाजी कंक
  कृष्णाजी त्रिमल
  कृष्णाजी नाईक जोशी
  कृष्णाजी भास्कर
  कृष्णाजी विनायक सोहोनी
  कृष्णा नदी
  कृष्णान्वक
  केअर्नस, जॉन एलियट
  केइ द्वीपसमूह
  केओंझर संस्थान
  केकती
  केकय
  केकरी
  केकुल फ्रेडरिक ऑगस्ट
  केंजळगड, अथवा घेरखेळज किल्ला
  केटर हेन्री
  केटी
  केटो मार्कस पो र्शि अ स
  केटो मार्कस दुसरा
  केडीझ
  केणी
  केदारनाथ
  केदारभट्ट
  केंदूर
  केंदूली
  केंद्रापारा
  केन
  केनिया
  केनिया पर्वत
  केनिलवर्थ
  केन्सिंग्टन
  केप कोस्ट
  केप टाउन
  केप प्राव्हिन्स
  केप्लर योहान
  केंब्रिज
  केरल
  केरवली
  केराढी
  केरूर
  केरो
  केलडी
  केलसी
  केला
  केल्व्हिन विल्यम थामसन लॉर्ड
  केवट
  केवडा
  केशर
  केशव
  केशवचंद्र सेन
  केशवपुर
  केशवस्वामी
  केशी
  केशोरइपाटण
  केसरिया
  केसरी
  केसरीनाथ
  केसरीय
  केसीध्वज
  केसो भिकाजी दातार
  केळ
  केळवाडा
  केळवाडी
  केळवे माहीम
  केळापुर
  केळोद
  कैकाडी
  कैकुबाद
  कैकेयी
  कैकोलन
  कैटभ
  कैथल
  कैफेंगफु
  कैमगंज
  कैमुर
  कैय्यट
  कैराण
  कैलास
  कैवर्त जात
  कैसर गंज
  कोइनिग, कार्ल रूडाल्फ
  कोइंबतूर
  कोइंब्रा
  कोइरी
  कोइल कुंतल
  कोकटनुर
  कोंकण
  कोंकणपुर
  कोंकणस्थ वैश्य
  कोंकणी
  कोंकणी भाषा
  कोकनाडा
  कोकंब
  कोका
  कोकिल
  कोकिलाव्रत
  कोको
  कोकोनॉर
  कोकोबेटें
  कोंगनोली
  कोंगाळव
  कोंगू देश
  कोच जात
  कौचाबंबा
  कोचिन
  कोचिनील किडे
  कोट
  कोंट, ऑगस्ट
  कोटकपुरा
  कोटगड
  कोटगळ
  कोटगिरी
  कोटचांदपूर
  कोटद्वार
  कोटपुतळी
  कोटा, संस्थान
  कोटा ता लु का
  कोटापल्ली
  कोटी
  कोटुमचगी
  कोटेश्वर
  कोट्टापट्टम्
  कोट्टायम्
  कोट्टारू
  कोट्टूरू
  कोट्रा किंवा सांगानी
  कोठारिया
  कोठी
  कोठी
  कोठूर
  कोड
  कोंडका
  कोंडगल
  कोंडगांव
  कोडचांद्री
  कोंडपल्ली
  कोडमगी
  कोंडविडु
  कोंडवीडू गाणदेव
  कोंडाणे
  कोंडाणें किल्ला
  कोडीनार
  कोडैकानल, ता लु का
  कोडौंग
  कोण्णूर
  कोतवाल
  कोत्रंग
  कोत्रा
  कोत्री, ता लु का
  कोथिंबीर
  कोंदिवटी लेणीं
  कोद्रु
  कोनारक
  कोनिग्जबर्ग
  कोनोल्ली कालवा
  कोन्नूर
  कोन्हे राम कोल्हटकर
  कोन्हेरराव फांकडे
  कोपनहेगन
  कोपरगाव
  कोपर्निकस निकोलस
  कोपळ
  कोपागंज
  कोप्प
  कोप्पल
  कोंबड्या
  कोबर्ग
  कोबी
  कोम-मौजे-कसबा
  कोमटी
  कोमारपाइक
  कोमिल्ल गांव
  कोयी
  कोरकई
  कोरपूट तहशील
  कोरफड
  कोरा
  कोरिंग
  कोरिया
  कोरिया संस्थान
  कोरी
  कोरूना शहर
  कोरेगांव (१)
  कोरेगांव (२)
  कोर्कू जात
  कोर्ट
  कोर्टरॉय
  कोर्डोफान
  कोयार्क लोक
  कोर्वइ
  को-हा
  कोल
  कोलकइ
  कोलगांग
  कोलघा
  कोलचिस
  कोलचेस्टर
  कोलंब, चार्लस आगस्टिन
  कोलंबस
  कोलंबस रा ज धा नी
  कोलंबिया
  कोलबेर
  कोलंबो
  कोलब्रुक
  कोलम
  कोलाचल
  कोलायन
  कोलार
  कोलार सरोवर
  कोलिकेर, रूडोल्फ आलबर्ट व्हॉन
  कोलेगल
  कोलेरिज सॅम्युअल टेलर
  कोलेरून
  कोलोन
  कोलोफोन
  कोलोरॅडो
  कोल्लंगड
  कोल्लमशक
  कोल्लैमलई
  कोल्हटकर, भाऊराव
  कोल्हा
  कोल्हाटी
  कोल्हाण
  कोल्हापूर
  कोवनो
  कोवेलंग
  कोश
  कोशिंब
  कोशी
  काशी
  कोष्टी
  कोष्ठ
  कोस
  कोसगी
  कोसम
  कोसल
  कोसीगी
  कोस्टारिका
  कोहइबाब
  कोहली
  कोहलू
  कोहळा
  कोहाट
  कोहिस्तान
  कोहीम
  कोहीर
  कोळसा
  कोळिंजन
  कोळी
  कोळीजात
  कोळ्ळीप्पाक्कई
  कौटिल्य
  कौण्डिन्य
  कौण्डिन्यपुर
  कौपर, वि ल्य म
  कौरव
  कौल
  कौशांबी
  कौषीतकी, ब्रा ह्म ण
  कौसल्या
  क्यबिन
  क्यवक्कू
  क्यान्डू, मेजर टी
  क्युरी, पेरी व मॅडम
  क्युरेषी
  क्यूबा
  क्यूमी
  क्यैकटो
  क्यैकमराव
  क्यैकलत
  क्यैक्कमी
  क्यैंगटन
  क्यैंगलोन
  क्यैंधकम
  क्योनपिआव
  क्यौकपदौंग
  क्यौकप्यू
  क्यौकक्यी
  क्यौक्तन
  क्यौक्ता
  क्यौक्से
  क्यौगोन
  क्रॅकौ
  क्रतु
  क्रप आल्फ्रेड
  क्रमवंत
  क्रायसीन
  क्रॉय सेंट
  क्राँस्टाट
  क्रियावाद
  क्रिसा
  क्रीट
  क्रूगर
  क्रून्स्टाड
  क्रेक
  क्रेसी
  क्रोपॉटकिन
  क्रोमाइट
  क्रौंचद्वीप
  क्लाइव्ह
  क्लासिअस, रूडाल्फ जुलिअस इम्यान्युएल
  क्लोजपेट
  क्लोरोफार्म
  क्विटो
  क्विबेक
  क्विलान
  क्वीन्स्टौन
  क्वीन्सलंड
  क्वील्हानी
  क्वेकर पंथ
  क्वेटापिशीन
  क्वेटा
 
  खगरिया
  खंगार
  खगौल
  खजुराहो
  खजुवा
  खजुहा
  खजूर
  खझर
  खटाव
  खटौली
  खट्वांग
  खंड
  खडक, ओ ळ ख
  खडकवासलें तलाव
  खडकी
  खंडगिरी
  खंडायत
  खंडाळ
  खंडाळा
  खडीचा दगड
  खडीचें काम
  खंडपरा
  खंडेराव गायकवाड
  खंडेराव गुजर
  खंडेराव दाभाडे
  खंडेराव हरि
  खंडेराव होळकर
  खंडेलवाल
  खंडेला
  खंडोजी माणकर
  खंडो बल्लाळ
  खंडोबा
  खतें

 

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .