प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग अकरावा : काव्य - खतें         

कोयी- एक डोंगरी जात. यांची वस्ती मद्रास व हैदराबाद संस्थान यांतून आहे. एकंदर लो.सं. (१९११) २,४३,७६३. गोदावरी जिल्ह्याच्या उत्तरेकडील डोंगरांत राहणारी कोयी अथवा कोया नांवाची एक जात असून जेयपूर जमीनदारीच्या मालकगिरी नावांच्या तालुक्यातहि कोयी जातीची वस्ती आहे. लोक गोंड वंशाचे आहेत असें म्हणतात व ग्रियर्सनच्या मतें गोडी भाषेचीच कोयी भाषा ही एक पोटभाषा आहे. वरील प्रांतांतील कोयी भाषेत बरेच शब्द असतात. तेथील लोकांना वस्तरकडून आलेल्या कोयांची भाषा समजत नाही. रेव्हरेंड जे.केन म्हणतो की, गोंड व तेलगू भाषांचा पगडा बर्‍याच प्रमाणांत कोयी भाषेवर बसलेला आहे.

कोयांच्या पंचवीस खेड्यांस मिळून `समुतु’ म्हणतात व एकट्या भद्राचलम तालुक्यांत एकंदर दहा `समूतु’ आहेत. गोदावरीनजीक रहाणार्‍या कोयांना गोम्मू कोई म्हणतात. पेरंबोयूडू, माडोगुट्ठा, पेरेगट्ठा, मातामुषायो व दिडोगट्ठा असे कोयी जातीचे पांच विभाग आहेत. एफ. आर. हेमिंगच (कास्ट्स अँड ट्राइब्ज ऑफ इंडिया पा. ४०) म्हणतो की, गोत्रांतर विवाहामुळे झालेला `गट्ठा’ नावाचा वर्ग या जातींत असलेला आढळून येतो. कपाळावरील निरनिराळ्या चिन्हांवरून मुडो, नालो व ऐडो वगैरे नावांचा गट्ठा किंवा वर्ग ओळखितां येतो. रावा अथवा दोरा नावाचे कोयी इतर सर्व पोटजातींपेक्षा फार श्रेष्ठ आहेत. जे. केन. म्हणतो की, बासावा व कोयी हे लोक एकच होत. बासावा हा शब्द भाषा या शब्दापासून झालेला आहे. त्या जातीचे गोल लोक इतरांपेक्षा निराळी भाषा बोलू लागले म्हणून त्यांस हे नांव मिळाले असावे. एरागोल व काकागोल अशाहि जाती असून त्यांच्याबद्दल मोठ्या दंतकथा आहेत.

गोदावरी जिल्ह्यांतील कोयी अगदी साध्या वृत्तीचे लोक आहेत. ते दिसण्यांत गरीब व हीन दिसतात. अरण्यांत रानटी लोकांसारखे राहून ते समाज व शहरें यांपासून अलिप्‍त रहातात. या एकान्तवासामुळे असो वा अन्यकारणानें असो त्यांच्या चरित्रांत प्रामाणिकपणा व शुद्धता हे सद्गुण असलेले दिसून येतात. खोड जातहि खरेपणा व साधेपणा याबद्दल प्रसिद्ध आहे. बस्तर प्रदेशांतील कोयी स्वत:स भूमी राजुलु असे म्हणवून घेतात. त्यांची राहण्याची ठिकाणे बहुतेक अरण्यांत व डोंगरावर असतात. एकाच ठिकाणी कायम वस्तू करून राहण्याची प्रवृत्ति कोयी लोकांत नाही. ते झोपड्या बांधतात, शेती करितात व चार वर्षांनी देशांतरहि करितात. ते एखादे रान सर्व जाळून त्यांत बी पेरून शेती करतात व ती जमीन नापीक झाल्यावर दुसरीकडे जातात. बालविवाह या जातीत फारसा नाही. वर श्रीमंत असेल तर त्याला तडजोड करून बायको मिळवितां येते. परंतु साधारणत: नवर्‍याकडील मंडळी वधूला जबरदस्तीने पळवून नेतात व लग्नाच्या वेळी मात्र तिच्या दु:खित आईबापांस निमंत्रण पाठवितात. यांच्यात बहुपत्‍नीत्वाची चाल असून विधवांनाही लग्नार्थ पळवून नेतात. वधूवरांनां एकत्र स्नान घालून त्यांच्यासह व ज्ञातीसह भोजनसमारंभ उरकण्यात आला की, लग्न झाला असे समजतात. त्याच्यानंतर गाणे व बजावणे व नाच वगैरे समारंभ करण्यात येतात. कोयी स्त्रिया अत्यंत काटक व स्वत:संबंधी फार निष्काळजी असतात. वयाने लहान असलेल्या मृतांस पुरण्याची व मोठ्यांस जाळण्याची त्यांची रीत आहे. मृतांची अशी वाट लाविल्यानंतर एखादा पशू मारून ते लोक मेजवानी करतात.

कोमालम्मा, काटूरूडू, आडादाराझु अशा त्यांच्या देवता आहेत. मामिलो व पेली या देवतांची पीकपाण्याकरितां प्रार्थना करून त्यांनां नरबली देतात. पांडवांनां सर्व कोयी भजतात. परंतु त्यातील भीम व अर्जुन यांच्यावर त्यांची फाक भक्ती असते. रानटी कुत्री ही पांडवांची दूतांची कामे करणारी असतात, असा त्यांचा समज आहे. भीम व हिडिंबा यांपासून आपली उत्पत्ति झाली असावी, असे कोयी लोक मानतात. पिडा नांवाची दुसरी एक त्यांची देवता मुख्य आहे. या देवतेस बकरे व कोंबडा बळी देतात. देयामुलु म्हणजे पर्वतावरील राक्षस, यास ते पूज्य मानतात कोराराशा ही एक देवता असून तिचे स्वामित्व व्याघ्रादि पशूंवर असते. कित्येक कोयी कुटुंबात शिवपूजा सुरू झालेली आहे व कित्येक स्वत:स सिंग-कोयी असे म्हणवून घेतात. भीमाचा उत्सव पांच दिवस चालतो व त्यांत नाच होतो. लोखंडासारख्या धातूचे एक फूट लांबीचे तुकडे वेळूमध्ये घालून त्याची पूजा करण्यांत येते. त्यास `वेलपू’ म्हणतात व ते मुख्य उपासकांनांच फक्त गुप्‍तपणे दाखविले जातात. बस्तर यथील `वेलपू’ फार प्रसिद्ध आहे. प्रत्येक कुटुंब एखादा वेलपू पूजेकरितां बाळगते. त्या वेलपूस सोन्यारुप्याचे डोळे लाविलेले असतात. जेव्हा एखादी साथ उद्भवते तेव्हां वेलपूस जनावरे बळी देतात व साथ गेली की त्यास गुप्‍तस्थानी ठेवतात. केव्हां केव्हां त्यांची मिरवणूकहि काढण्यांत येते. भूदेवीपंडाभा नांवाचा एक समारंभ दर वर्षी पिके आल्यानंतर करण्यांत येतो. त्यावेळी सर्व पुरुष शिकारीस बाहेर पडतात. ज्यांस शिकार साधणार नाही त्याची फार विटंबना करण्यांत येते. चेडीप नावाची चेटकी अथवा जादूगारीण मध्यरात्री व्याघ्रारूढ होऊन फिरत असते. ती ज्यांच्या गृहात प्रवेश करिते तेथील लोकांस मूर्च्छा व केव्हां केव्हां मृत्यूहि येतो असें म्हणतात. एजूगाडू नांवाचा एक वैद्य वरील चेटकीप्रमाणेच गोदावरी जिल्ह्यांत लोकांनां उपद्रव देतो. हा वैद्य देवतांनां आळवून व एखाद्या झाडाखाली काही मंत्र म्हणून कोणत्याहि ठराविक मनुष्यास ठार करू शकतो. कोयी जातीचा मुख्य पुढारी सामाटू दोरा या नांवानें ओळखला जातो व त्याचे दोन सहकारी पेट्टन दारुलु या नांवाने संबोधले जातात. सामाटू दोरू यांची कर्तव्ये अनेक असून त्यांचें स्थान परंपरागत नाही. सर्व सभांचे अध्यक्ष होणे, ज्ञातिसंबंधाने तंटे मिटविणे, दंड करणे वगैरे अनेक कर्तव्ये त्यांस करावी लागतात. सामाटू दोराची नेमणूक बहुधा जमीनदाराकडून करण्यांत येत असते. या जातीचा आवडता विषय म्हणजे नाच हा होय. ते तालावर नाचतात व गाणी म्हणत असतांना मागे-पुढें अशा निरनिराळ्या गिरक्या घेऊन नाच करतात.

   

खंड ११ : काव्य - खते  

  काव्य

  काव्हूर

 

  कॉव्हेंट्री
  काश
  काशी
  काशीनाथोपाध्यायं
  काशीपूर, त ह शी ल
  काशीफळ
  काशीबाई पेशवे
  काशीराज पंडित
  काश्गर
  काश्मीर संस्थान
  काश्मीरी
  काश्मीरी ब्राह्मण
  काश्मिरी भाषा
  काश्मोर
  काश्यप
  काष्टिन
  कास
  कासगंज त ह शी ल
  कासरगोड, ता लु का
  कासलपुरा
  कांसव
  कासार
  कांसार - वाणी
  कासारबारी (द्वार)
  कासाला
  कासिया
  कासीमबझार
  कासूर
  कासेगांव (१)
  कासेगांव
  कॅस्टेलो ब्रंको
  कास्पियन समुद्र
  काहूत
  काळपुळी
  काळहोळ
  काळाआजार
  काळा चौतरा
  काळा पहाड
  काळा बाग, ज मी न दा री
  काळा बाग छावणी
  काळासमुद्र
  काळी नदी
  काळी सिंध
  किउंथल
  किओटो
  किंकर
  किंकरी
  किक्ली
  किग्गतनाड
  किंग्जटाउन
  किंग्जलिन
  किंग्स्टन
  किचनेर लॉर्ड (१८५०-१९१६)
  किच्चौंचा
  किट्स सेंट
  किंडत, पो ट जि ल्हा
  किंडर गार्टन
  किड् बेंजामिन (१८५८)
  कित्तुर
  किंनगिन ता लु का
  किनवत
  किनवत जंगल
  किनु
  किन्नर
  किन्हई
  किन्हळ
  किंपुरूषवर्ष
  किबमरो
  किंबर्ले
  किमेदिजमीनदार
  किरगेरी
  किरवंत
  किरवळें
  किराईत
  किराकत
  किरात
  किरार
  किरीटी
  किरौली
  किर्घी
  किर्चाफ, गुस्टाब राबर्ट
  किर्मीर
  किर्लोस्कर, बळवंत पाडुरंग उर्फ अण्णासाहेब
  किलकिल यवन
  किल सैफुल्ल
  किल सोभ सिंध
  किलार्ने
  किलिमनूर
  किलिमांजारो
  किल्लेकोट व तटबंदी
  किलहार्न डॉ. एफ्
  किशनगंज, पो ट वि भा ग
  किशनगड सं स्था न
  किशनचंद
  किशोरगंज पो ट वि भा ग
  किष्किंधा
  किसान
  कीकट
  कीचक
  कीचक जात
  कीटक अथवा षट्पद
  कीटस् जॉन
  कीन चार्लस सॅम्युएल
  कीफ, प्रां त
  कीर
  कीरतपूर
  करिथर
  कीर्तन
  कीर्तने, नि ळ कं ठ ज ना र्द न
  कीर्तने, विनायक जनार्दन
  कील
  कीलकरै
  कीलिंग बेटें
  कुकरमुंडे
  कुकी
  कुंकुमवृक्ष
  कुकुर
  कुंकू
  कुक्शी
  कुक्सहॅवन
  कूंग्ययोन
  कुंच, त ह शी ल
  कुचबिहार, सं स्था न
  कुचला
  कुंचावन
  कुंजपुर
  कुंजर
  कुंजा
  कुंजुरी
  कुंज्रा
  कुटकी
  कुटासा
  कुटुंब
  कुट्टापरान्तक
  कुठार
  कुडची
  कुंडल
  कुडलगी
  कुडवक्कल
  कुडवासल
  कुडळा
  कुडा
  कुंडापूर ता लु का
  कुडालोर ता लु का
  कुडाळ
  कुडाळदेशकर ब्राह्मण
  कुडाळसंगम
  कुंडिनपुर
  कुडुमी
  कुडें
  कुणकुंबी
  कुणबी
  कुतउलआमारा
  कुंतनहसहळ्ळी
  कुंतल
  कुंताप
  कुंति
  कुंतिभोज
  कुतियान
  कुंती
  कृतुबदिया
  कुत्तालम्
  कुत्बमिनार
  कुत्बशहा
  कुत्बशाही
  कुत्बुद्दीन-ऐबक
  कुत्रा
  कुत्रु
  कुत्स
  कुंदकुंदाचार्य
  कुंदगोळ
  कुंदरेमुख
  कुंदा टेंकडी
  कुंदा तहशील
  कुनिगल
  कुनिहार
  कुन्ड्ट
  कुन्ननकुलम्
  कुन्नूर
  कुन्हळ
  कुंबुम्
  कुबेर
  कुब्ज विष्णुवर्धन
  कुब्जा
  कुंभ
  कुंभकर्ण
  कुंभकोणस्
  कुंभराणा
  कुंभळगड
  कुंभा
  कुंभार
  कुंभारकाम
  कुंभारडी डोंगर
  कुंभेर
  कुंभोज
  कुम
  कुमठा ता लु का
  कुमाऊन
  कुमार
  कुमारखली
  कुमारजीव
  कुमारदेवी
  कुमारधारी
  कुमारपाल
  कुमारराज
  कुमारिल भट्ट
  कुयली
  कुरकुंब
  कुरंगगड-अलंगगड
  कुरडू
  कुरम एजन्सी
  कुरम नदी
  कुरमवार
  कुरमी
  कुरवा
  कुरसेंग पो ट वि भा ग
  कुराण
  कुराबर

  कुरिग्राम पो ट वि भा ग

  कुरू
  कुरूजांगल
  कुरूंद
  कुरूंदवाड
  कुरूनेगॅला
  कुरूपांचाल
  कुरूंबा
  कुरूंब्रनाड
  कुरूयुद्ध
  कुरूवर्ष
  कुरूष्पाल
  कुरूक्षेत्र
  कुर्तकोटी
  कुर्दिस्तान
  कुर्ला
  कु-हा
  कु-हाडखुर्द्द
  कुल
  कुलपहार
  कुलशेखर
  कुलशेखरपट्टणम्
  कुलाची
  कुलाबा
  कुलाबा किल्ला
  कुलित्तलइ
  कुलुइन्सूर अथवा कुटेश्वर
  कुलु तहशील
  कुलुहा
  कुवम
  कुवलयापीड
  कुवलाश्व
  कुश
  कुशद्वीप
  कुशध्वज
  कुशनाभ
  कुशलगड
  कुशस्थली
  कुशान
  कुशाव
  कुशावर्त
  कुशिनगर
  कुष्ठ
  कुष्तगी
  कुष्तिया
  कुसवन
  कुसाजी भोंसले
  कुसुगल
  कुसुंबा
  कुंहरसेन
  कुळकर्णी
  कुळिथ
  कूका
  कूटमाळी
  कूडलगी
  कूंदियन
  कूबा
  कूर्ग
  कूर्म
  कूर्मदास
  कूर्मपुराण
  कृतवर्मा
  कृति
  कृत्तिका
  कृत्तिवास
  कृप
  कृपाराम
  कृमिसमूह
  कृषिकर्म किंवा शेती
  कृष्ण
  कृष्णकवि
  कृष्णगर
  कृष्णदत्त
  कृष्णदयार्णव
  कृष्णदास
  कृष्णदासमुद्गल
  कृष्णदेवराय
  कृष्णदेव होयसळ
  कृष्णद्वैपायन
  कृष्णनाईक वरंगळकर
  कृष्णमूत्र ज्वर
  कृष्ण याज्ञवलकी
  कृष्णराजपेठ
  कृष्णराव खटावकर
  कृष्णराव बल्लाळ काळे
  कृष्णाकुमारी
  कृष्णागिरी
  कृष्णा जिल्हा
  कृष्णाजी कंक
  कृष्णाजी त्रिमल
  कृष्णाजी नाईक जोशी
  कृष्णाजी भास्कर
  कृष्णाजी विनायक सोहोनी
  कृष्णा नदी
  कृष्णान्वक
  केअर्नस, जॉन एलियट
  केइ द्वीपसमूह
  केओंझर संस्थान
  केकती
  केकय
  केकरी
  केकुल फ्रेडरिक ऑगस्ट
  केंजळगड, अथवा घेरखेळज किल्ला
  केटर हेन्री
  केटी
  केटो मार्कस पो र्शि अ स
  केटो मार्कस दुसरा
  केडीझ
  केणी
  केदारनाथ
  केदारभट्ट
  केंदूर
  केंदूली
  केंद्रापारा
  केन
  केनिया
  केनिया पर्वत
  केनिलवर्थ
  केन्सिंग्टन
  केप कोस्ट
  केप टाउन
  केप प्राव्हिन्स
  केप्लर योहान
  केंब्रिज
  केरल
  केरवली
  केराढी
  केरूर
  केरो
  केलडी
  केलसी
  केला
  केल्व्हिन विल्यम थामसन लॉर्ड
  केवट
  केवडा
  केशर
  केशव
  केशवचंद्र सेन
  केशवपुर
  केशवस्वामी
  केशी
  केशोरइपाटण
  केसरिया
  केसरी
  केसरीनाथ
  केसरीय
  केसीध्वज
  केसो भिकाजी दातार
  केळ
  केळवाडा
  केळवाडी
  केळवे माहीम
  केळापुर
  केळोद
  कैकाडी
  कैकुबाद
  कैकेयी
  कैकोलन
  कैटभ
  कैथल
  कैफेंगफु
  कैमगंज
  कैमुर
  कैय्यट
  कैराण
  कैलास
  कैवर्त जात
  कैसर गंज
  कोइनिग, कार्ल रूडाल्फ
  कोइंबतूर
  कोइंब्रा
  कोइरी
  कोइल कुंतल
  कोकटनुर
  कोंकण
  कोंकणपुर
  कोंकणस्थ वैश्य
  कोंकणी
  कोंकणी भाषा
  कोकनाडा
  कोकंब
  कोका
  कोकिल
  कोकिलाव्रत
  कोको
  कोकोनॉर
  कोकोबेटें
  कोंगनोली
  कोंगाळव
  कोंगू देश
  कोच जात
  कौचाबंबा
  कोचिन
  कोचिनील किडे
  कोट
  कोंट, ऑगस्ट
  कोटकपुरा
  कोटगड
  कोटगळ
  कोटगिरी
  कोटचांदपूर
  कोटद्वार
  कोटपुतळी
  कोटा, संस्थान
  कोटा ता लु का
  कोटापल्ली
  कोटी
  कोटुमचगी
  कोटेश्वर
  कोट्टापट्टम्
  कोट्टायम्
  कोट्टारू
  कोट्टूरू
  कोट्रा किंवा सांगानी
  कोठारिया
  कोठी
  कोठी
  कोठूर
  कोड
  कोंडका
  कोंडगल
  कोंडगांव
  कोडचांद्री
  कोंडपल्ली
  कोडमगी
  कोंडविडु
  कोंडवीडू गाणदेव
  कोंडाणे
  कोंडाणें किल्ला
  कोडीनार
  कोडैकानल, ता लु का
  कोडौंग
  कोण्णूर
  कोतवाल
  कोत्रंग
  कोत्रा
  कोत्री, ता लु का
  कोथिंबीर
  कोंदिवटी लेणीं
  कोद्रु
  कोनारक
  कोनिग्जबर्ग
  कोनोल्ली कालवा
  कोन्नूर
  कोन्हे राम कोल्हटकर
  कोन्हेरराव फांकडे
  कोपनहेगन
  कोपरगाव
  कोपर्निकस निकोलस
  कोपळ
  कोपागंज
  कोप्प
  कोप्पल
  कोंबड्या
  कोबर्ग
  कोबी
  कोम-मौजे-कसबा
  कोमटी
  कोमारपाइक
  कोमिल्ल गांव
  कोयी
  कोरकई
  कोरपूट तहशील
  कोरफड
  कोरा
  कोरिंग
  कोरिया
  कोरिया संस्थान
  कोरी
  कोरूना शहर
  कोरेगांव (१)
  कोरेगांव (२)
  कोर्कू जात
  कोर्ट
  कोर्टरॉय
  कोर्डोफान
  कोयार्क लोक
  कोर्वइ
  को-हा
  कोल
  कोलकइ
  कोलगांग
  कोलघा
  कोलचिस
  कोलचेस्टर
  कोलंब, चार्लस आगस्टिन
  कोलंबस
  कोलंबस रा ज धा नी
  कोलंबिया
  कोलबेर
  कोलंबो
  कोलब्रुक
  कोलम
  कोलाचल
  कोलायन
  कोलार
  कोलार सरोवर
  कोलिकेर, रूडोल्फ आलबर्ट व्हॉन
  कोलेगल
  कोलेरिज सॅम्युअल टेलर
  कोलेरून
  कोलोन
  कोलोफोन
  कोलोरॅडो
  कोल्लंगड
  कोल्लमशक
  कोल्लैमलई
  कोल्हटकर, भाऊराव
  कोल्हा
  कोल्हाटी
  कोल्हाण
  कोल्हापूर
  कोवनो
  कोवेलंग
  कोश
  कोशिंब
  कोशी
  काशी
  कोष्टी
  कोष्ठ
  कोस
  कोसगी
  कोसम
  कोसल
  कोसीगी
  कोस्टारिका
  कोहइबाब
  कोहली
  कोहलू
  कोहळा
  कोहाट
  कोहिस्तान
  कोहीम
  कोहीर
  कोळसा
  कोळिंजन
  कोळी
  कोळीजात
  कोळ्ळीप्पाक्कई
  कौटिल्य
  कौण्डिन्य
  कौण्डिन्यपुर
  कौपर, वि ल्य म
  कौरव
  कौल
  कौशांबी
  कौषीतकी, ब्रा ह्म ण
  कौसल्या
  क्यबिन
  क्यवक्कू
  क्यान्डू, मेजर टी
  क्युरी, पेरी व मॅडम
  क्युरेषी
  क्यूबा
  क्यूमी
  क्यैकटो
  क्यैकमराव
  क्यैकलत
  क्यैक्कमी
  क्यैंगटन
  क्यैंगलोन
  क्यैंधकम
  क्योनपिआव
  क्यौकपदौंग
  क्यौकप्यू
  क्यौकक्यी
  क्यौक्तन
  क्यौक्ता
  क्यौक्से
  क्यौगोन
  क्रॅकौ
  क्रतु
  क्रप आल्फ्रेड
  क्रमवंत
  क्रायसीन
  क्रॉय सेंट
  क्राँस्टाट
  क्रियावाद
  क्रिसा
  क्रीट
  क्रूगर
  क्रून्स्टाड
  क्रेक
  क्रेसी
  क्रोपॉटकिन
  क्रोमाइट
  क्रौंचद्वीप
  क्लाइव्ह
  क्लासिअस, रूडाल्फ जुलिअस इम्यान्युएल
  क्लोजपेट
  क्लोरोफार्म
  क्विटो
  क्विबेक
  क्विलान
  क्वीन्स्टौन
  क्वीन्सलंड
  क्वील्हानी
  क्वेकर पंथ
  क्वेटापिशीन
  क्वेटा
 
  खगरिया
  खंगार
  खगौल
  खजुराहो
  खजुवा
  खजुहा
  खजूर
  खझर
  खटाव
  खटौली
  खट्वांग
  खंड
  खडक, ओ ळ ख
  खडकवासलें तलाव
  खडकी
  खंडगिरी
  खंडायत
  खंडाळ
  खंडाळा
  खडीचा दगड
  खडीचें काम
  खंडपरा
  खंडेराव गायकवाड
  खंडेराव गुजर
  खंडेराव दाभाडे
  खंडेराव हरि
  खंडेराव होळकर
  खंडेलवाल
  खंडेला
  खंडोजी माणकर
  खंडो बल्लाळ
  खंडोबा
  खतें

 

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .