प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग अकरावा : काव्य - खतें
            
क्यूबा- हें वेस्ट इंडीज बेटांपैकी सर्वांत मोठें बेट आहे. हें पश्चिम रेखांश ७४ ७’ ते ८४० ५७ व उत्तर अक्षांश १९ ४८’ २३ १३’ यांत वसलेलें आहे. हें बेट चिंचोळें असून चंद्राकृति आहे. क्यूबाचें क्षेत्रफळ ४१६३४ व आसपासची बेटें धरून ४४१६ चौ. मैल आहे. ह्या बेटाच्या किनार्‍यावर नांगरवाडे व बंदरें आहेत. यांपैकी कांहीं पहिल्या प्रतीची बंदरें आहेत.

क्यूबा बेटाचे स्वाभाविक भाग होतात ते असे:- सँटिआगो, (सध्याचा ओरिएन्ट); कॅमाग्वे; सँटाक्लारा; सँटाक्लाराचा पश्चिमभाग व मॅटाझास, हॅव्हाना, आणि पिनारडेल रिओ. पूर्व, मध्यम पश्चिम अशा तीन मुख्य पर्वताच्या ओळी आहेत. पूर्व ओळींत मांटे टर्क्विनो नांवाचें ७७०० ते ८३२० फूट उंचीचें एक सर्वांत उंच शिखर आहे. काटो नांवाची एक मोठी नदी अही ओरिएन्ट प्रांतांत आहे. अरिग्वानाबो नांवाचें एक अतिशय सुंदर सरोवर हॅव्हानाच्या जवळ आहे. क्यबाबेट रूपांतर झालेल्या व ज्वालामुखी पासून बनलेल्या खडकांचें बनलेलें आहे. ह्या बेटांत खनिज पदार्थांची समृद्धि आहे. क्यूबाबेटांत उत्कृष्ट वनस्पतीहि सापडतात. निरनिराळ्या तर्‍हेचीं मधुर व रुचकर फळें ह्या बेटांत होतात. ह्यांपैकी अननस, चिंच, केळीं, आंबे व लिंबें सर्वत्र आढळतात. प्राणिवर्गांत पक्षी, सरपटणारे प्राणी व मासे हे अतिशय व निरनिराळ्या तर्‍हेचे आहेत. क्यूबाबेटांतील हवा उष्ण परंतु सर्द अशी आहे. येथें आवर्षणे नेहमी पडतात. आठ अथवा दहा वर्षांनीं एकदां तरी एखादें मोठें वादळ होतें. क्यूबा बेटांत १६४७ पांसून पीतज्वर नांवाच्या तापाच्या साथीनें फार कहर करून सोडला होता. परंतु अलीकडे ह्या रोगानें तेथून पाय काढला आहे. देवी, महारोग व क्षय हे सर्वत्र असून देवीच्या सांथीनें पुष्कळ प्राणहानि होते.

या बेटांत चार तर्‍हेच्या जमिनी आहेत. एकंदरींत सर्व जमिनी अतिशय सुपीक आहेत. मुख्य पीक साखरेचें आहे. १९१७-१८ या वर्षी १३-८४,८१२ एकर जमीन उसाच्या लागवडीखआली होती. त्यांतून ४०,४८,४८० टन साखर काढण्यांत आली. या बेटांतील तंबाखू जगांत अतिशय नांवाजलेली आहे. पिनाल डेलरिओ, हॅव्हाना व सॅन्टाक्लारा या प्रांतांतून बहुतेक तंबाखू येते. तंबाखूचे मळे गोरे लोकांच्या मालकीचे आहेत. १९०७ मध्यें २,०१,५१२ गांठी म्हणजे १,०९,५६२ पौंड (वजनी) तंबाखूचें पीक झाले. कॉफीचें एका काळी फार भरभराटीचें पीक होते. १९०७ मध्यें ६५,९५,७०० पौंड वजनाची कॉफी झाली. केळी, नारळ, संत्री व अननस ही प्रसिद्ध फळें होतात. याशिवाय याम, रताळीं, तांदूळ वगैरे पिकें होतात. गुरेंढोरें बाळगणें हा एक महत्वाचा धंदा आहे. उद्योगधंद्यांत विशेष महत्वाचे असे सिगार, सिगारेट, साखर, रम व व्हिस्की तयार करण्याचे धंदे होत.

खनिज पदार्थांमध्यें तांब्याच्या खाणीबद्दल क्युबाची प्रसिद्धि आहे. याशिवाय लोखंड व मँगॅनीज यांच्या खाणी अलीकडे खणण्यास सुरुवात झाली आहे. या बेटांतील व्यापार महत्वाचा समजला जातो. साखर, तंबाखू व फळें यांची निर्गत होते. आयात मालांत कापड, खाण्याचे पदार्थ, लांकडी सामान व यंत्रसामुग्री हीं मुख्य आहेत. संयुक्त संस्थानांशी बहुतेक व्यापार चालतो. १९१७ सालीं आयात ५,४२,५५,९६३ पौंड व निर्यात ७,३३,५४,३८९ पौंडांची होती. या बेटांत दळणवळणाच्या बाबतींत मात्र दैन्यावस्था आहे. १९१६ सालीं २३५९ मैल रेल्वे होती.

क्यूबाची लो.सं. १९१६ साली २६,२७,५३६ होती. कांहीं चिनी मजूर या बेटांत आहेत. ओरिएंट प्रांतांत निग्रो लकांचें प्राबल्य आहे. निग्रो लोकांची स्थिति चांगली आहे. राजकीय बाबतींत व थोडेंबहुत सामाजिक बाबतींत निग्रो लोकांचा गोर्‍या लोकांबरोबर मान असतो. रोमन कॅथॉलिक धर्म सर्वत्र आहे. अशिक्षितांची संख्या जास्त आहे. संयुक्त संस्थाननें लष्करी दृष्टीनें ज्यावेळीं या बेटाचा ताबा घेतला त्यावेळीं या बेटाच्या राज्यघटनेचा मसुदा तयार करण्यांत आला. या बेटांतील प्रजासत्ताक पद्धति संयुक्त संस्थानच्या पद्धतीवर आहे. अध्यक्षाची मुदत चार वर्षांची असते. याशिवाय काँग्रेसमध्ये एक मंत्रिसभा व प्रतिनिधीसभा अशा दोन सभा असतात. काँग्रेसची बैठक वर्षातून दोनदा होते. ह्या बेटाचे सहा प्रांत केले आहेत. त्यांचीं नांवे:- पिनारडेलरिओ, हॅव्हॅना, मॅटान्झाअ, सान्ताक्लार, कॅमाग्ले अथवा प्युर्टो प्रिंसिथ आणि ओरिएन्ट. प्रत्येक प्रांताला एक गव्हर्नर व लोकनियुक्त प्रतिनिधिमंडळ असून प्रांताचा कारभार स्वतंत्र रीतीनें चालविण्याचा त्यांनां अधिकार असतो. अध्यक्षालाच फक्त त्यांच्या कामांत ढवळाढवळ करतां येते. २१ वर्षे वयाच्या प्रत्येक कुटुंबांतील पुरुष रहिवाशास मत देण्याचा अधिकार असतो. या राष्ट्राचा वसूल १९१८-१९ साली १२,८९,२००० असून खर्च १,०८,७८,९७३ होता.

क्यूबा बेटांत प्राथमिक शिक्षण सक्तीचें व मोफत आहे. दुय्यम व वरिष्ठ शिक्षण सरकारच्या हाती आहे. हॅव्हाना येथें एक विश्वविद्यालय आहे. याशिवाय कलाकौशल्य, धंदेशिक्षण व व्यापार ह्यासंबंधी सोय आहे. प्रजासत्ताक राज्यापूर्वी या बेटांवर स्पेनचा अंमल होता. ह्या बेटांतच एक मुख्य मुलकी व लष्करी अधिकारी असून त्याला गव्हर्नर व कॅप्टन जनरल असा हुद्दा होता. त्याची अनियंत्रित सत्ता चालत असे. क्यूबाच्या पूर्वेतिहासाची फार मोठी माहिती मिळते. येथें पूर्वी ताम्रवर्णी परंतु उंच असे लोक रहात असत. ते चलाख व धिम्या स्वभावाचे असून शेतकीवर आपली उपजीविका चालवीत असत. १५५० च्या सुमारास त्यांचा अगदीच नायनाट झाला असावा असा समज आहे.

इतिहास:- कोलंबसाला आपल्या पहिल्या सफरींत हें बेट १४९२ साली सांपडलें. वसाहतीस १५११ पासून सुरुवात झाली व १५१५ पर्यंत मुख्य मुख्य शहरांची स्थापना झाली. क्यूबा हें मुख्य ठिकाण होऊन ह्या ठिकाणाहून युकॅटन, मेक्सिको व फ्लोरिडा वगैरे देश शोधण्यासाठी टोळ्यांची रवानगी होत असे. १५३३ सालापासून गुलामांच्या व्यापारास सुरवात झाली. १६ व्या शतकांत ह्या बेटांत फार अंदाधुंदी होती. इंग्लिश व फ्रेंच चाच्यांच्या चांचेगिरीची सुरवात १६ व्या शतकांत होऊन १७ व्या शतकांत तिचा कळस झाला. हॅव्हाना हें ब्रिटिशांनीं १७६२ त घेतलें. परंतु लगेच दुसर्‍या वर्षी ते फ्लोरिडा बेटाच्या मोबदला स्पेनला मिळालें. ह्या वेळेपासून या बेटांत ब्रिटिशांचा शिरकाव झाला. १८ व्या शतकाच्या शेवटीं व १९ व्या शतकारंभी क्यूबा बेटाचा गव्हर्नर उदारमतवादी असल्यामुळें, व्यापार व राजकीय बाबतींत अशांतता माजली. १८६६ साली येथील दशवार्षिक युद्धाला सुरवात झाली. झांजानच्या तहानें (१८७८) बंडखोरांनां सरसकट माफी, गुलामांचे दास्यविमोचन, राज्यकारभारांत सुधारणा व वसाहतस्वातंत्र्य या गोष्टी अंमलात आल्या. परंतु स्पॅनिश एकतंत्री राज्यव्यवस्थेविरुद्ध पुन्हां १८९५ त बंड झाले. उत्तम अमेरिकेतील संयुक्त संस्थानांनीं १८९८ त क्यूबाबेटांत सैन्य उतरविलें. इसवी सन १८९९ जानेवारींत स्पेनची सत्ता नाहीशी झाली व संयुक्त संस्थानांचा लष्करी अंमल सुरू झाला. प्रजासत्ताक राज्याचा पुरस्कार १९०१ मध्यें करण्यांत येऊन स्वत:च्या हक्कांची पायमल्ली होऊं नये म्हणून संयुक्त संस्थानानें `फ्लॅट अमेंडमेंन्ट’ची कलमें क्यूबाकडून कबूल करून घेतलीं. एस्ट्रॅडअपाल्मा हा प्रजासत्ताक राज्याचा पहिला अध्यक्ष होय. सर्व पक्षांच्या लोकांचें एकमत न होता अध्यक्षाला इ.स. १९०६ त राजीनामा देणें भाग पडलें. पुढें बंडे झाल्यामुळें पुन्हा संयुक्त- सरकारनें क्यूबा बेटांत सैन्य पाठवून शांतता प्रस्थापित केली. १९०९ पासून पुन्हा प्रजासत्ताक राज्याचा पुरस्कार करण्यांत येऊन सेनापति जोस मिग्वेल गोमेझ हा अध्यक्ष व आल्फ्रेडो झयास हा उपाध्यक्ष झाला.

   

खंड ११ : काव्य - खते  

  काव्य

  काव्हूर

 

  कॉव्हेंट्री
  काश
  काशी
  काशीनाथोपाध्यायं
  काशीपूर, त ह शी ल
  काशीफळ
  काशीबाई पेशवे
  काशीराज पंडित
  काश्गर
  काश्मीर संस्थान
  काश्मीरी
  काश्मीरी ब्राह्मण
  काश्मिरी भाषा
  काश्मोर
  काश्यप
  काष्टिन
  कास
  कासगंज त ह शी ल
  कासरगोड, ता लु का
  कासलपुरा
  कांसव
  कासार
  कांसार - वाणी
  कासारबारी (द्वार)
  कासाला
  कासिया
  कासीमबझार
  कासूर
  कासेगांव (१)
  कासेगांव
  कॅस्टेलो ब्रंको
  कास्पियन समुद्र
  काहूत
  काळपुळी
  काळहोळ
  काळाआजार
  काळा चौतरा
  काळा पहाड
  काळा बाग, ज मी न दा री
  काळा बाग छावणी
  काळासमुद्र
  काळी नदी
  काळी सिंध
  किउंथल
  किओटो
  किंकर
  किंकरी
  किक्ली
  किग्गतनाड
  किंग्जटाउन
  किंग्जलिन
  किंग्स्टन
  किचनेर लॉर्ड (१८५०-१९१६)
  किच्चौंचा
  किट्स सेंट
  किंडत, पो ट जि ल्हा
  किंडर गार्टन
  किड् बेंजामिन (१८५८)
  कित्तुर
  किंनगिन ता लु का
  किनवत
  किनवत जंगल
  किनु
  किन्नर
  किन्हई
  किन्हळ
  किंपुरूषवर्ष
  किबमरो
  किंबर्ले
  किमेदिजमीनदार
  किरगेरी
  किरवंत
  किरवळें
  किराईत
  किराकत
  किरात
  किरार
  किरीटी
  किरौली
  किर्घी
  किर्चाफ, गुस्टाब राबर्ट
  किर्मीर
  किर्लोस्कर, बळवंत पाडुरंग उर्फ अण्णासाहेब
  किलकिल यवन
  किल सैफुल्ल
  किल सोभ सिंध
  किलार्ने
  किलिमनूर
  किलिमांजारो
  किल्लेकोट व तटबंदी
  किलहार्न डॉ. एफ्
  किशनगंज, पो ट वि भा ग
  किशनगड सं स्था न
  किशनचंद
  किशोरगंज पो ट वि भा ग
  किष्किंधा
  किसान
  कीकट
  कीचक
  कीचक जात
  कीटक अथवा षट्पद
  कीटस् जॉन
  कीन चार्लस सॅम्युएल
  कीफ, प्रां त
  कीर
  कीरतपूर
  करिथर
  कीर्तन
  कीर्तने, नि ळ कं ठ ज ना र्द न
  कीर्तने, विनायक जनार्दन
  कील
  कीलकरै
  कीलिंग बेटें
  कुकरमुंडे
  कुकी
  कुंकुमवृक्ष
  कुकुर
  कुंकू
  कुक्शी
  कुक्सहॅवन
  कूंग्ययोन
  कुंच, त ह शी ल
  कुचबिहार, सं स्था न
  कुचला
  कुंचावन
  कुंजपुर
  कुंजर
  कुंजा
  कुंजुरी
  कुंज्रा
  कुटकी
  कुटासा
  कुटुंब
  कुट्टापरान्तक
  कुठार
  कुडची
  कुंडल
  कुडलगी
  कुडवक्कल
  कुडवासल
  कुडळा
  कुडा
  कुंडापूर ता लु का
  कुडालोर ता लु का
  कुडाळ
  कुडाळदेशकर ब्राह्मण
  कुडाळसंगम
  कुंडिनपुर
  कुडुमी
  कुडें
  कुणकुंबी
  कुणबी
  कुतउलआमारा
  कुंतनहसहळ्ळी
  कुंतल
  कुंताप
  कुंति
  कुंतिभोज
  कुतियान
  कुंती
  कृतुबदिया
  कुत्तालम्
  कुत्बमिनार
  कुत्बशहा
  कुत्बशाही
  कुत्बुद्दीन-ऐबक
  कुत्रा
  कुत्रु
  कुत्स
  कुंदकुंदाचार्य
  कुंदगोळ
  कुंदरेमुख
  कुंदा टेंकडी
  कुंदा तहशील
  कुनिगल
  कुनिहार
  कुन्ड्ट
  कुन्ननकुलम्
  कुन्नूर
  कुन्हळ
  कुंबुम्
  कुबेर
  कुब्ज विष्णुवर्धन
  कुब्जा
  कुंभ
  कुंभकर्ण
  कुंभकोणस्
  कुंभराणा
  कुंभळगड
  कुंभा
  कुंभार
  कुंभारकाम
  कुंभारडी डोंगर
  कुंभेर
  कुंभोज
  कुम
  कुमठा ता लु का
  कुमाऊन
  कुमार
  कुमारखली
  कुमारजीव
  कुमारदेवी
  कुमारधारी
  कुमारपाल
  कुमारराज
  कुमारिल भट्ट
  कुयली
  कुरकुंब
  कुरंगगड-अलंगगड
  कुरडू
  कुरम एजन्सी
  कुरम नदी
  कुरमवार
  कुरमी
  कुरवा
  कुरसेंग पो ट वि भा ग
  कुराण
  कुराबर

  कुरिग्राम पो ट वि भा ग

  कुरू
  कुरूजांगल
  कुरूंद
  कुरूंदवाड
  कुरूनेगॅला
  कुरूपांचाल
  कुरूंबा
  कुरूंब्रनाड
  कुरूयुद्ध
  कुरूवर्ष
  कुरूष्पाल
  कुरूक्षेत्र
  कुर्तकोटी
  कुर्दिस्तान
  कुर्ला
  कु-हा
  कु-हाडखुर्द्द
  कुल
  कुलपहार
  कुलशेखर
  कुलशेखरपट्टणम्
  कुलाची
  कुलाबा
  कुलाबा किल्ला
  कुलित्तलइ
  कुलुइन्सूर अथवा कुटेश्वर
  कुलु तहशील
  कुलुहा
  कुवम
  कुवलयापीड
  कुवलाश्व
  कुश
  कुशद्वीप
  कुशध्वज
  कुशनाभ
  कुशलगड
  कुशस्थली
  कुशान
  कुशाव
  कुशावर्त
  कुशिनगर
  कुष्ठ
  कुष्तगी
  कुष्तिया
  कुसवन
  कुसाजी भोंसले
  कुसुगल
  कुसुंबा
  कुंहरसेन
  कुळकर्णी
  कुळिथ
  कूका
  कूटमाळी
  कूडलगी
  कूंदियन
  कूबा
  कूर्ग
  कूर्म
  कूर्मदास
  कूर्मपुराण
  कृतवर्मा
  कृति
  कृत्तिका
  कृत्तिवास
  कृप
  कृपाराम
  कृमिसमूह
  कृषिकर्म किंवा शेती
  कृष्ण
  कृष्णकवि
  कृष्णगर
  कृष्णदत्त
  कृष्णदयार्णव
  कृष्णदास
  कृष्णदासमुद्गल
  कृष्णदेवराय
  कृष्णदेव होयसळ
  कृष्णद्वैपायन
  कृष्णनाईक वरंगळकर
  कृष्णमूत्र ज्वर
  कृष्ण याज्ञवलकी
  कृष्णराजपेठ
  कृष्णराव खटावकर
  कृष्णराव बल्लाळ काळे
  कृष्णाकुमारी
  कृष्णागिरी
  कृष्णा जिल्हा
  कृष्णाजी कंक
  कृष्णाजी त्रिमल
  कृष्णाजी नाईक जोशी
  कृष्णाजी भास्कर
  कृष्णाजी विनायक सोहोनी
  कृष्णा नदी
  कृष्णान्वक
  केअर्नस, जॉन एलियट
  केइ द्वीपसमूह
  केओंझर संस्थान
  केकती
  केकय
  केकरी
  केकुल फ्रेडरिक ऑगस्ट
  केंजळगड, अथवा घेरखेळज किल्ला
  केटर हेन्री
  केटी
  केटो मार्कस पो र्शि अ स
  केटो मार्कस दुसरा
  केडीझ
  केणी
  केदारनाथ
  केदारभट्ट
  केंदूर
  केंदूली
  केंद्रापारा
  केन
  केनिया
  केनिया पर्वत
  केनिलवर्थ
  केन्सिंग्टन
  केप कोस्ट
  केप टाउन
  केप प्राव्हिन्स
  केप्लर योहान
  केंब्रिज
  केरल
  केरवली
  केराढी
  केरूर
  केरो
  केलडी
  केलसी
  केला
  केल्व्हिन विल्यम थामसन लॉर्ड
  केवट
  केवडा
  केशर
  केशव
  केशवचंद्र सेन
  केशवपुर
  केशवस्वामी
  केशी
  केशोरइपाटण
  केसरिया
  केसरी
  केसरीनाथ
  केसरीय
  केसीध्वज
  केसो भिकाजी दातार
  केळ
  केळवाडा
  केळवाडी
  केळवे माहीम
  केळापुर
  केळोद
  कैकाडी
  कैकुबाद
  कैकेयी
  कैकोलन
  कैटभ
  कैथल
  कैफेंगफु
  कैमगंज
  कैमुर
  कैय्यट
  कैराण
  कैलास
  कैवर्त जात
  कैसर गंज
  कोइनिग, कार्ल रूडाल्फ
  कोइंबतूर
  कोइंब्रा
  कोइरी
  कोइल कुंतल
  कोकटनुर
  कोंकण
  कोंकणपुर
  कोंकणस्थ वैश्य
  कोंकणी
  कोंकणी भाषा
  कोकनाडा
  कोकंब
  कोका
  कोकिल
  कोकिलाव्रत
  कोको
  कोकोनॉर
  कोकोबेटें
  कोंगनोली
  कोंगाळव
  कोंगू देश
  कोच जात
  कौचाबंबा
  कोचिन
  कोचिनील किडे
  कोट
  कोंट, ऑगस्ट
  कोटकपुरा
  कोटगड
  कोटगळ
  कोटगिरी
  कोटचांदपूर
  कोटद्वार
  कोटपुतळी
  कोटा, संस्थान
  कोटा ता लु का
  कोटापल्ली
  कोटी
  कोटुमचगी
  कोटेश्वर
  कोट्टापट्टम्
  कोट्टायम्
  कोट्टारू
  कोट्टूरू
  कोट्रा किंवा सांगानी
  कोठारिया
  कोठी
  कोठी
  कोठूर
  कोड
  कोंडका
  कोंडगल
  कोंडगांव
  कोडचांद्री
  कोंडपल्ली
  कोडमगी
  कोंडविडु
  कोंडवीडू गाणदेव
  कोंडाणे
  कोंडाणें किल्ला
  कोडीनार
  कोडैकानल, ता लु का
  कोडौंग
  कोण्णूर
  कोतवाल
  कोत्रंग
  कोत्रा
  कोत्री, ता लु का
  कोथिंबीर
  कोंदिवटी लेणीं
  कोद्रु
  कोनारक
  कोनिग्जबर्ग
  कोनोल्ली कालवा
  कोन्नूर
  कोन्हे राम कोल्हटकर
  कोन्हेरराव फांकडे
  कोपनहेगन
  कोपरगाव
  कोपर्निकस निकोलस
  कोपळ
  कोपागंज
  कोप्प
  कोप्पल
  कोंबड्या
  कोबर्ग
  कोबी
  कोम-मौजे-कसबा
  कोमटी
  कोमारपाइक
  कोमिल्ल गांव
  कोयी
  कोरकई
  कोरपूट तहशील
  कोरफड
  कोरा
  कोरिंग
  कोरिया
  कोरिया संस्थान
  कोरी
  कोरूना शहर
  कोरेगांव (१)
  कोरेगांव (२)
  कोर्कू जात
  कोर्ट
  कोर्टरॉय
  कोर्डोफान
  कोयार्क लोक
  कोर्वइ
  को-हा
  कोल
  कोलकइ
  कोलगांग
  कोलघा
  कोलचिस
  कोलचेस्टर
  कोलंब, चार्लस आगस्टिन
  कोलंबस
  कोलंबस रा ज धा नी
  कोलंबिया
  कोलबेर
  कोलंबो
  कोलब्रुक
  कोलम
  कोलाचल
  कोलायन
  कोलार
  कोलार सरोवर
  कोलिकेर, रूडोल्फ आलबर्ट व्हॉन
  कोलेगल
  कोलेरिज सॅम्युअल टेलर
  कोलेरून
  कोलोन
  कोलोफोन
  कोलोरॅडो
  कोल्लंगड
  कोल्लमशक
  कोल्लैमलई
  कोल्हटकर, भाऊराव
  कोल्हा
  कोल्हाटी
  कोल्हाण
  कोल्हापूर
  कोवनो
  कोवेलंग
  कोश
  कोशिंब
  कोशी
  काशी
  कोष्टी
  कोष्ठ
  कोस
  कोसगी
  कोसम
  कोसल
  कोसीगी
  कोस्टारिका
  कोहइबाब
  कोहली
  कोहलू
  कोहळा
  कोहाट
  कोहिस्तान
  कोहीम
  कोहीर
  कोळसा
  कोळिंजन
  कोळी
  कोळीजात
  कोळ्ळीप्पाक्कई
  कौटिल्य
  कौण्डिन्य
  कौण्डिन्यपुर
  कौपर, वि ल्य म
  कौरव
  कौल
  कौशांबी
  कौषीतकी, ब्रा ह्म ण
  कौसल्या
  क्यबिन
  क्यवक्कू
  क्यान्डू, मेजर टी
  क्युरी, पेरी व मॅडम
  क्युरेषी
  क्यूबा
  क्यूमी
  क्यैकटो
  क्यैकमराव
  क्यैकलत
  क्यैक्कमी
  क्यैंगटन
  क्यैंगलोन
  क्यैंधकम
  क्योनपिआव
  क्यौकपदौंग
  क्यौकप्यू
  क्यौकक्यी
  क्यौक्तन
  क्यौक्ता
  क्यौक्से
  क्यौगोन
  क्रॅकौ
  क्रतु
  क्रप आल्फ्रेड
  क्रमवंत
  क्रायसीन
  क्रॉय सेंट
  क्राँस्टाट
  क्रियावाद
  क्रिसा
  क्रीट
  क्रूगर
  क्रून्स्टाड
  क्रेक
  क्रेसी
  क्रोपॉटकिन
  क्रोमाइट
  क्रौंचद्वीप
  क्लाइव्ह
  क्लासिअस, रूडाल्फ जुलिअस इम्यान्युएल
  क्लोजपेट
  क्लोरोफार्म
  क्विटो
  क्विबेक
  क्विलान
  क्वीन्स्टौन
  क्वीन्सलंड
  क्वील्हानी
  क्वेकर पंथ
  क्वेटापिशीन
  क्वेटा
 
  खगरिया
  खंगार
  खगौल
  खजुराहो
  खजुवा
  खजुहा
  खजूर
  खझर
  खटाव
  खटौली
  खट्वांग
  खंड
  खडक, ओ ळ ख
  खडकवासलें तलाव
  खडकी
  खंडगिरी
  खंडायत
  खंडाळ
  खंडाळा
  खडीचा दगड
  खडीचें काम
  खंडपरा
  खंडेराव गायकवाड
  खंडेराव गुजर
  खंडेराव दाभाडे
  खंडेराव हरि
  खंडेराव होळकर
  खंडेलवाल
  खंडेला
  खंडोजी माणकर
  खंडो बल्लाळ
  खंडोबा
  खतें

 

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .