प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग अकरावा : काव्य - खतें     
       
क्यौक्से- उत्तर ब्रह्मदेशांत मेइकतील विभागांतील उत्तरेकडील हा जिल्हा असून यांचें क्षेत्रफळ १९७४ चौ.मै. आहे. याची चतु:सीम. उत्तरेस म्यिटांगे नदी; पूर्वेस शान संस्थानें; दक्षिणेस मेइकतिल जिल्हा; पश्चिमेस- म्यिंग्यन व सैगँग.

जिल्ह्याचा स्वाभाविक देखावा चमत्कारिक आहे. ज्या भागांतून कालवे गेले आहेत तो भाग बहुतकरून सपाट असून त्याचा पृष्ठभाग नेहमीं हिरवागार असतो. एक पीक काढून घेतल्यावर दुसर्‍या पिकाची तयारी करण्याकरितां शेतकर्‍यांची धांदल उडत असते. टेकड्यांच्या उतरणीवरून जंगलांतील लहान मोठी झाडें दुरून पहाणारास सारखीं उतरत आली आहेत अशीं दिसतात. उत्तरेकडून म्यितंगे नदी जिल्ह्याची सरहद्द बनून शान संस्थानांत उगम पावून ६० मैलांपर्यंत दक्षिणेकडे वहात येऊन आवाजवळ इरावती नदीला मिळते. ही पूर्वपश्चिमवाहिनी असून टेंकड्याच्या पायथ्याशीं तिची खोली इतकी आहे कीं, नावा सहज चालू शकतात. हिची रुंदी २०० पासून ३५० यार्ड आहे. जिल्ह्याच्या अगदीं उथ्तरेस तिजवर रेल्वेचा पूल आहे. दुसरी इरावतीला मिळणारी नदी पनलौंग नांवाची आहे. यामेयिन जिल्हा व शान संस्थान यांच्या सरहद्दीवर तिचा अगम होतो.

क्यौक्से जिल्ह्यांत सरोवरें मुळींच नाहींत. पाण्याच्या मोठ्या दलदली कित्येक आहेत. सपाट प्रदेशावर लहान झुडुपें व मोठी झाडें असून जंगलांतून बांबू क्वचित आढळून येतात. पहाडी प्रदेशांत फळभाजी विपुल असून पहाडावर ओक व पाइन झाडें पुष्कळ आहेत. उतरणीवर सारा सांपडतो.

इतिहास- इंग्रज अंमलापूर्वीचा इतिहास विशेष महत्वाचा नाहीं. हा जिल्हा इंग्रजांच्या ताब्यांत गेल्यानंतर लवकरच (१८८६त) मिनझैंगच्या राजपुत्रानें बंड केलें होतें; व तें मोडण्याकरितां अधिकार्‍यांस बरेच श्रम पडले. १८८७ सालीं दंगेखोरांनीं शानसंस्थानचे आसपास आश्रय करून पुंडेगिरी चालू ठेविली. दोनदां त्यांची दाणादाण झाली. १८८९ सालीं सर्वत्र शांतता झाली. या जिल्ह्यांत जुनी प्रसिद्ध देवालयें बरींच आहेत. त्यांपैकीं बहुतेक अकराव्या शतकांत अनवरत राजांनी बांधलेलीं आहेत. क्यौक्से टेंकडीच्या पायथ्याशीं एक देवालय आहे तें अशोक राजानें बांधलें असें म्हणतात. या सर्व देवालयांचें वार्षिक उत्सव करण्यांत येऊन मेळेहि मोठमोठे भरतात. क्यौक्से जिल्ह्याच्या दक्षिणेस पिनले व मेटकाथ येथें शानसंस्थानच्या राजधान्या होत्या. क्यौक्से जिल्ह्याची लो.सं. १९०१ साली १,४१,२५३ होती. संबंध जिल्ह्यांत क्यौक्सी हें एकच शहर असून जिल्ह्याचें ठाणें तेथेंच असतें. उत्तर ब्रह्मदेशांत या जिल्ह्याची लोकसंख्या अतिशय दाट आहे. याचें मुख्य कारण क्यौक्से जिल्ह्यांत पाटस्थळ असल्यामुळें मंडाले, मेकटिला सैगँग वगैरे गांवांतून शेतकरी करण्याचे उद्देशानें पुष्कळ लोक येतात. एकंदर लोकसंख्येत शेकडा ९८ बौद्धधर्माचे आहेत. मुसलमान ३४००, ख्रिस्ती ४३८ व हिंदु ७०० होते. (१९०१). ब्रह्मी भाषा सर्वत्र प्रचारांत असून हिंदुस्थानांतील भाषा बोलणारे शेंकडा १ आहेत. ब्रह्मी एकंदर १,३५,४०० (१९०१) होते. शानवदनु लोक पूर्वेकडील भागांत कांहीसे आढळतात. बाहेर देशांतून आलेल्या हिंदुलोकांची संख्या १२०० होती. या जिल्ह्यांतील जमीन फारच सुपीक व पाण्याखालीं असल्यामुळें भात वगैरे पिकें अनेकवार घेतां येतात. या जिल्ह्यांत राखीव जंगलहि बरेंच आहे. लोकांचा मुख्य धंदा शेतकी हा आहे. वीणकामहि थोडें फार होतें. जिल्ह्यांत रेलवे आहे व व्यापार वाढता आहे.

राज्यकारभार- क्यौक्से जिल्ह्याचे २ पोटविभाग आहेत. क्यौक्से व मिठ्ठा. त्यांवर स्वतंत्र अधिकारी आहेत. येमन प्रदेश क्यौक्सेखालीं येत असून मुलकी कामदार व जिल्हा खजिनदार यांचीं ठाणीं तेथेंच आहेत. जंगलचा कन्सरव्हेटर मंडाले येथें रहात असून इरिगेशनचा ए.इं. क्यौक्सेला असतो. दिवाणी व फौजदारी कचेर्‍या मामुली जिल्ह्यांप्रमाणे असून मुख्य अधिकारी ऐ.क. असतो. जिल्ह्यांत दिवाणी व फौजदारी काम फार असते. ब्रह्मी लोकांच्या अमदानींत जमीनमहसूल भाताच्या रूपानें वसूल केला जात असे.

तालुका- उत्तर ब्रह्मदेशांत क्यौक्से जिल्ह्यांतील एक तालुका. याचें क्षेत्रफळ १८० चौ. मै. असून १९११ सालीं लो.सं. ५२,३४८ होती. सबंध ब्रह्मदेशांत अतिशय दाट वस्तीचा तालुका हाच होय. जिल्ह्याचें व तालुक्याचें मुख्य ठि. क्यौक्से येथें असून १९११ सालीं त्याची लो.सं. ५८७७ होती. तालुक्यांत खेडी ११७ आहेत. तालुका सपाट असून पूर्वेकडे शान संस्थानची हद्द आहे. झावगी नदीचा पाट मधून गेलेला आहे. १९०३-४ सालीं सार्‍याचें उत्पन्न ३,३४,००० रु. होतें.

गांव- उत्तर ब्रह्मदेशांत क्यौक्से जिल्ह्याचें मुख्य ठिकाण. हें झावगी नदीच्या उजव्या तीरावर वसलेलें असून रेल्वेनें मंडालेपासून २७ मैल व रंगूनपासून ३५९ मैल आहे. १९११ साली याची लोस.स. ५८७७ होती. गांवाच्या पश्चिमेस सरकारी कामदार लोकांचे बंगले असून रेल्वेच्या पूर्वेस बाजार आहे. टेकडीवर अनवरत राजानें बांधलेलें एक देवालय असून टेकडीच्या पायथ्याशीं अशोक राजानें बांधलेलें एक देऊळ आहे. उद्योगधंद्यांचे कारखाने या ठिकाणी कांहींच नसून किरकोळ व्यापार तेथील रहाणारे लोक करतात. १८८८ सालीं म्यु. कमिटीची स्थापना झाली. १९०३ सालीं तिचें उत्पन्न २१,००० रुपये झाले असून खर्च २२००० रु. झाला होता.

   

खंड ११ : काव्य - खते  

  काव्य

  काव्हूर

 

  कॉव्हेंट्री
  काश
  काशी
  काशीनाथोपाध्यायं
  काशीपूर, त ह शी ल
  काशीफळ
  काशीबाई पेशवे
  काशीराज पंडित
  काश्गर
  काश्मीर संस्थान
  काश्मीरी
  काश्मीरी ब्राह्मण
  काश्मिरी भाषा
  काश्मोर
  काश्यप
  काष्टिन
  कास
  कासगंज त ह शी ल
  कासरगोड, ता लु का
  कासलपुरा
  कांसव
  कासार
  कांसार - वाणी
  कासारबारी (द्वार)
  कासाला
  कासिया
  कासीमबझार
  कासूर
  कासेगांव (१)
  कासेगांव
  कॅस्टेलो ब्रंको
  कास्पियन समुद्र
  काहूत
  काळपुळी
  काळहोळ
  काळाआजार
  काळा चौतरा
  काळा पहाड
  काळा बाग, ज मी न दा री
  काळा बाग छावणी
  काळासमुद्र
  काळी नदी
  काळी सिंध
  किउंथल
  किओटो
  किंकर
  किंकरी
  किक्ली
  किग्गतनाड
  किंग्जटाउन
  किंग्जलिन
  किंग्स्टन
  किचनेर लॉर्ड (१८५०-१९१६)
  किच्चौंचा
  किट्स सेंट
  किंडत, पो ट जि ल्हा
  किंडर गार्टन
  किड् बेंजामिन (१८५८)
  कित्तुर
  किंनगिन ता लु का
  किनवत
  किनवत जंगल
  किनु
  किन्नर
  किन्हई
  किन्हळ
  किंपुरूषवर्ष
  किबमरो
  किंबर्ले
  किमेदिजमीनदार
  किरगेरी
  किरवंत
  किरवळें
  किराईत
  किराकत
  किरात
  किरार
  किरीटी
  किरौली
  किर्घी
  किर्चाफ, गुस्टाब राबर्ट
  किर्मीर
  किर्लोस्कर, बळवंत पाडुरंग उर्फ अण्णासाहेब
  किलकिल यवन
  किल सैफुल्ल
  किल सोभ सिंध
  किलार्ने
  किलिमनूर
  किलिमांजारो
  किल्लेकोट व तटबंदी
  किलहार्न डॉ. एफ्
  किशनगंज, पो ट वि भा ग
  किशनगड सं स्था न
  किशनचंद
  किशोरगंज पो ट वि भा ग
  किष्किंधा
  किसान
  कीकट
  कीचक
  कीचक जात
  कीटक अथवा षट्पद
  कीटस् जॉन
  कीन चार्लस सॅम्युएल
  कीफ, प्रां त
  कीर
  कीरतपूर
  करिथर
  कीर्तन
  कीर्तने, नि ळ कं ठ ज ना र्द न
  कीर्तने, विनायक जनार्दन
  कील
  कीलकरै
  कीलिंग बेटें
  कुकरमुंडे
  कुकी
  कुंकुमवृक्ष
  कुकुर
  कुंकू
  कुक्शी
  कुक्सहॅवन
  कूंग्ययोन
  कुंच, त ह शी ल
  कुचबिहार, सं स्था न
  कुचला
  कुंचावन
  कुंजपुर
  कुंजर
  कुंजा
  कुंजुरी
  कुंज्रा
  कुटकी
  कुटासा
  कुटुंब
  कुट्टापरान्तक
  कुठार
  कुडची
  कुंडल
  कुडलगी
  कुडवक्कल
  कुडवासल
  कुडळा
  कुडा
  कुंडापूर ता लु का
  कुडालोर ता लु का
  कुडाळ
  कुडाळदेशकर ब्राह्मण
  कुडाळसंगम
  कुंडिनपुर
  कुडुमी
  कुडें
  कुणकुंबी
  कुणबी
  कुतउलआमारा
  कुंतनहसहळ्ळी
  कुंतल
  कुंताप
  कुंति
  कुंतिभोज
  कुतियान
  कुंती
  कृतुबदिया
  कुत्तालम्
  कुत्बमिनार
  कुत्बशहा
  कुत्बशाही
  कुत्बुद्दीन-ऐबक
  कुत्रा
  कुत्रु
  कुत्स
  कुंदकुंदाचार्य
  कुंदगोळ
  कुंदरेमुख
  कुंदा टेंकडी
  कुंदा तहशील
  कुनिगल
  कुनिहार
  कुन्ड्ट
  कुन्ननकुलम्
  कुन्नूर
  कुन्हळ
  कुंबुम्
  कुबेर
  कुब्ज विष्णुवर्धन
  कुब्जा
  कुंभ
  कुंभकर्ण
  कुंभकोणस्
  कुंभराणा
  कुंभळगड
  कुंभा
  कुंभार
  कुंभारकाम
  कुंभारडी डोंगर
  कुंभेर
  कुंभोज
  कुम
  कुमठा ता लु का
  कुमाऊन
  कुमार
  कुमारखली
  कुमारजीव
  कुमारदेवी
  कुमारधारी
  कुमारपाल
  कुमारराज
  कुमारिल भट्ट
  कुयली
  कुरकुंब
  कुरंगगड-अलंगगड
  कुरडू
  कुरम एजन्सी
  कुरम नदी
  कुरमवार
  कुरमी
  कुरवा
  कुरसेंग पो ट वि भा ग
  कुराण
  कुराबर

  कुरिग्राम पो ट वि भा ग

  कुरू
  कुरूजांगल
  कुरूंद
  कुरूंदवाड
  कुरूनेगॅला
  कुरूपांचाल
  कुरूंबा
  कुरूंब्रनाड
  कुरूयुद्ध
  कुरूवर्ष
  कुरूष्पाल
  कुरूक्षेत्र
  कुर्तकोटी
  कुर्दिस्तान
  कुर्ला
  कु-हा
  कु-हाडखुर्द्द
  कुल
  कुलपहार
  कुलशेखर
  कुलशेखरपट्टणम्
  कुलाची
  कुलाबा
  कुलाबा किल्ला
  कुलित्तलइ
  कुलुइन्सूर अथवा कुटेश्वर
  कुलु तहशील
  कुलुहा
  कुवम
  कुवलयापीड
  कुवलाश्व
  कुश
  कुशद्वीप
  कुशध्वज
  कुशनाभ
  कुशलगड
  कुशस्थली
  कुशान
  कुशाव
  कुशावर्त
  कुशिनगर
  कुष्ठ
  कुष्तगी
  कुष्तिया
  कुसवन
  कुसाजी भोंसले
  कुसुगल
  कुसुंबा
  कुंहरसेन
  कुळकर्णी
  कुळिथ
  कूका
  कूटमाळी
  कूडलगी
  कूंदियन
  कूबा
  कूर्ग
  कूर्म
  कूर्मदास
  कूर्मपुराण
  कृतवर्मा
  कृति
  कृत्तिका
  कृत्तिवास
  कृप
  कृपाराम
  कृमिसमूह
  कृषिकर्म किंवा शेती
  कृष्ण
  कृष्णकवि
  कृष्णगर
  कृष्णदत्त
  कृष्णदयार्णव
  कृष्णदास
  कृष्णदासमुद्गल
  कृष्णदेवराय
  कृष्णदेव होयसळ
  कृष्णद्वैपायन
  कृष्णनाईक वरंगळकर
  कृष्णमूत्र ज्वर
  कृष्ण याज्ञवलकी
  कृष्णराजपेठ
  कृष्णराव खटावकर
  कृष्णराव बल्लाळ काळे
  कृष्णाकुमारी
  कृष्णागिरी
  कृष्णा जिल्हा
  कृष्णाजी कंक
  कृष्णाजी त्रिमल
  कृष्णाजी नाईक जोशी
  कृष्णाजी भास्कर
  कृष्णाजी विनायक सोहोनी
  कृष्णा नदी
  कृष्णान्वक
  केअर्नस, जॉन एलियट
  केइ द्वीपसमूह
  केओंझर संस्थान
  केकती
  केकय
  केकरी
  केकुल फ्रेडरिक ऑगस्ट
  केंजळगड, अथवा घेरखेळज किल्ला
  केटर हेन्री
  केटी
  केटो मार्कस पो र्शि अ स
  केटो मार्कस दुसरा
  केडीझ
  केणी
  केदारनाथ
  केदारभट्ट
  केंदूर
  केंदूली
  केंद्रापारा
  केन
  केनिया
  केनिया पर्वत
  केनिलवर्थ
  केन्सिंग्टन
  केप कोस्ट
  केप टाउन
  केप प्राव्हिन्स
  केप्लर योहान
  केंब्रिज
  केरल
  केरवली
  केराढी
  केरूर
  केरो
  केलडी
  केलसी
  केला
  केल्व्हिन विल्यम थामसन लॉर्ड
  केवट
  केवडा
  केशर
  केशव
  केशवचंद्र सेन
  केशवपुर
  केशवस्वामी
  केशी
  केशोरइपाटण
  केसरिया
  केसरी
  केसरीनाथ
  केसरीय
  केसीध्वज
  केसो भिकाजी दातार
  केळ
  केळवाडा
  केळवाडी
  केळवे माहीम
  केळापुर
  केळोद
  कैकाडी
  कैकुबाद
  कैकेयी
  कैकोलन
  कैटभ
  कैथल
  कैफेंगफु
  कैमगंज
  कैमुर
  कैय्यट
  कैराण
  कैलास
  कैवर्त जात
  कैसर गंज
  कोइनिग, कार्ल रूडाल्फ
  कोइंबतूर
  कोइंब्रा
  कोइरी
  कोइल कुंतल
  कोकटनुर
  कोंकण
  कोंकणपुर
  कोंकणस्थ वैश्य
  कोंकणी
  कोंकणी भाषा
  कोकनाडा
  कोकंब
  कोका
  कोकिल
  कोकिलाव्रत
  कोको
  कोकोनॉर
  कोकोबेटें
  कोंगनोली
  कोंगाळव
  कोंगू देश
  कोच जात
  कौचाबंबा
  कोचिन
  कोचिनील किडे
  कोट
  कोंट, ऑगस्ट
  कोटकपुरा
  कोटगड
  कोटगळ
  कोटगिरी
  कोटचांदपूर
  कोटद्वार
  कोटपुतळी
  कोटा, संस्थान
  कोटा ता लु का
  कोटापल्ली
  कोटी
  कोटुमचगी
  कोटेश्वर
  कोट्टापट्टम्
  कोट्टायम्
  कोट्टारू
  कोट्टूरू
  कोट्रा किंवा सांगानी
  कोठारिया
  कोठी
  कोठी
  कोठूर
  कोड
  कोंडका
  कोंडगल
  कोंडगांव
  कोडचांद्री
  कोंडपल्ली
  कोडमगी
  कोंडविडु
  कोंडवीडू गाणदेव
  कोंडाणे
  कोंडाणें किल्ला
  कोडीनार
  कोडैकानल, ता लु का
  कोडौंग
  कोण्णूर
  कोतवाल
  कोत्रंग
  कोत्रा
  कोत्री, ता लु का
  कोथिंबीर
  कोंदिवटी लेणीं
  कोद्रु
  कोनारक
  कोनिग्जबर्ग
  कोनोल्ली कालवा
  कोन्नूर
  कोन्हे राम कोल्हटकर
  कोन्हेरराव फांकडे
  कोपनहेगन
  कोपरगाव
  कोपर्निकस निकोलस
  कोपळ
  कोपागंज
  कोप्प
  कोप्पल
  कोंबड्या
  कोबर्ग
  कोबी
  कोम-मौजे-कसबा
  कोमटी
  कोमारपाइक
  कोमिल्ल गांव
  कोयी
  कोरकई
  कोरपूट तहशील
  कोरफड
  कोरा
  कोरिंग
  कोरिया
  कोरिया संस्थान
  कोरी
  कोरूना शहर
  कोरेगांव (१)
  कोरेगांव (२)
  कोर्कू जात
  कोर्ट
  कोर्टरॉय
  कोर्डोफान
  कोयार्क लोक
  कोर्वइ
  को-हा
  कोल
  कोलकइ
  कोलगांग
  कोलघा
  कोलचिस
  कोलचेस्टर
  कोलंब, चार्लस आगस्टिन
  कोलंबस
  कोलंबस रा ज धा नी
  कोलंबिया
  कोलबेर
  कोलंबो
  कोलब्रुक
  कोलम
  कोलाचल
  कोलायन
  कोलार
  कोलार सरोवर
  कोलिकेर, रूडोल्फ आलबर्ट व्हॉन
  कोलेगल
  कोलेरिज सॅम्युअल टेलर
  कोलेरून
  कोलोन
  कोलोफोन
  कोलोरॅडो
  कोल्लंगड
  कोल्लमशक
  कोल्लैमलई
  कोल्हटकर, भाऊराव
  कोल्हा
  कोल्हाटी
  कोल्हाण
  कोल्हापूर
  कोवनो
  कोवेलंग
  कोश
  कोशिंब
  कोशी
  काशी
  कोष्टी
  कोष्ठ
  कोस
  कोसगी
  कोसम
  कोसल
  कोसीगी
  कोस्टारिका
  कोहइबाब
  कोहली
  कोहलू
  कोहळा
  कोहाट
  कोहिस्तान
  कोहीम
  कोहीर
  कोळसा
  कोळिंजन
  कोळी
  कोळीजात
  कोळ्ळीप्पाक्कई
  कौटिल्य
  कौण्डिन्य
  कौण्डिन्यपुर
  कौपर, वि ल्य म
  कौरव
  कौल
  कौशांबी
  कौषीतकी, ब्रा ह्म ण
  कौसल्या
  क्यबिन
  क्यवक्कू
  क्यान्डू, मेजर टी
  क्युरी, पेरी व मॅडम
  क्युरेषी
  क्यूबा
  क्यूमी
  क्यैकटो
  क्यैकमराव
  क्यैकलत
  क्यैक्कमी
  क्यैंगटन
  क्यैंगलोन
  क्यैंधकम
  क्योनपिआव
  क्यौकपदौंग
  क्यौकप्यू
  क्यौकक्यी
  क्यौक्तन
  क्यौक्ता
  क्यौक्से
  क्यौगोन
  क्रॅकौ
  क्रतु
  क्रप आल्फ्रेड
  क्रमवंत
  क्रायसीन
  क्रॉय सेंट
  क्राँस्टाट
  क्रियावाद
  क्रिसा
  क्रीट
  क्रूगर
  क्रून्स्टाड
  क्रेक
  क्रेसी
  क्रोपॉटकिन
  क्रोमाइट
  क्रौंचद्वीप
  क्लाइव्ह
  क्लासिअस, रूडाल्फ जुलिअस इम्यान्युएल
  क्लोजपेट
  क्लोरोफार्म
  क्विटो
  क्विबेक
  क्विलान
  क्वीन्स्टौन
  क्वीन्सलंड
  क्वील्हानी
  क्वेकर पंथ
  क्वेटापिशीन
  क्वेटा
 
  खगरिया
  खंगार
  खगौल
  खजुराहो
  खजुवा
  खजुहा
  खजूर
  खझर
  खटाव
  खटौली
  खट्वांग
  खंड
  खडक, ओ ळ ख
  खडकवासलें तलाव
  खडकी
  खंडगिरी
  खंडायत
  खंडाळ
  खंडाळा
  खडीचा दगड
  खडीचें काम
  खंडपरा
  खंडेराव गायकवाड
  खंडेराव गुजर
  खंडेराव दाभाडे
  खंडेराव हरि
  खंडेराव होळकर
  खंडेलवाल
  खंडेला
  खंडोजी माणकर
  खंडो बल्लाळ
  खंडोबा
  खतें

 

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .