प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग चवदावा : जलपैगुरी - तपून

डांग - खानदेश व नाशिक या जिल्ह्यांच्या साधारणत: मध्येंह ही पंधरा डांग संस्थानें आहेत. येथील संस्थानिक भिल्ल अथवा भ्रष्ट रजपूत आहेत. हे लोक पूर्वी लुटालुट व वाटमार्‍याचा धंदा करीत असत. अद्यापिहि यांची प्रजा साधारण हाच धंदा मधून मधून करिते. हा प्रदेश अत्यंत डोंगराळ, झाडीचा असल्यानें व तेथील हवा रोगट असल्यानें तेथें व्यवस्थित बंदोबस्त राखतां येत नाही. येथील लोक गरीब, आळशी, दारूबाज आहेत. डांग हा शब्द हिंदी असून त्याचा धात्वर्थ माथा, पर्वतशिखर असा आहे. ज्यांत अतिशय झाडी व बारीकसारीक उंचवटे असतात असा पर्वताचा दर्‍याखोर्‍याचा भाग म्हणजे डांग होय. पुणें भागांत ज्याला मावळ म्हणतात, तसल्याच प्रदेशाला नाशकाकडे साधारणत: डांग म्हणतात. 'डंगवीपुराण' म्हणून एक पुराण प्रसिध्द आहे. डांग देश उत्तर अक्षांश २००२२' ते २१० ५'' आणि पूर्व रे. ७३०२८' ते ७३०५६' यांच्या दरम्यान, दक्षिणोत्तर ५२ व पूर्वपश्चिम २८ मैल लांबीरुंदीचा जवळ जवळ ८०० चौ. मैलांचा, चोवीसपासून पंचवीस हजार लोकसंख्येचा व तितक्याच उत्पन्नाचा आहे. त्याच्या वाययेस रेवाकांठा, ईशान्येस व पूर्वेस खानदेश, नाशिक जिल्हे व सह्याद्रीच्या रांगा, दक्षिणेस पेठ व सुरगाण संस्थान, पश्चिमेस सुरत जिल्ह्यांतील चिखली पेटा व गायकवाडी अंतापुर जिल्हा आहे.

डांग देशाच्या पुढील पंधरा जहागिरी आहेत अभाळें, अवचारें, चिंचली, देवभवती, दुधें, धारवी, झाडी गरखंडी, केकत कडुपाद, किर्ली, पळासविहीर, पिंपळादेवी, पिंप्रा, शिबबारें, वढावण आणि वासुर्णे. या प्रत्येकीचा स्वतंत्र जहागीरदार आहे. त्या सर्वांचा मुख्य घारवीकर आहे. पूर्णा, अंबिका, काप्री व कुडा या नद्या यांत मुख्य आहेत. बाबुलणें, जखरीबारी, कांचन, चीप, वगैरे घांट आहेत. रूपगड नांवाचा एक किल्लाहि आहे. नद्यांचें पाणी कांहीं ठिकाणीं विष कालवून विषारी करून त्यायोगें मासे पकडण्याचा धंदा येथील लोक करतात. या डोंगरांत लोखंड पुष्कळ सांपडेल. मार्च ते मेपर्यंत इकडील हवा बरी असते. नंतर अतिशय वाईट होते; मलेरिया सर्वत्र पसरतो. पाऊस फार पडतो. साग, शिसू हीं इमारती लांकडें फार आहेत. मोहाचीं झाडेंहि पुष्कळ असल्यानें दारूचें उत्पन्न बरेंच होतें. हिरड्यापासून रंग पूर्वी करीत असत. डांग देशांतील अरण्यानें जवळ जवळ एक हजार चौ. मै. जागा व्यापिली आहे. येथील सागाला उभ्या झाडांस दर खंडीस (१२॥ घनफूट) १२ ते १५ रु. किंमत येते. इमारती लांकडाचेंच उत्पन्न जास्त येतें. वाघ चित्ते, अस्वल, सांबर, रानडुक्कर व चितळ हीं जनावरें पुष्कळ आढळतात.

मुख्यत: भील व इतर कुणबी, कोकणी, वारली, काथोडी वगैरे लोकांची वस्ती आहे. नागली, बाजरी, भात कोद्रु वगैरे हलकीं धान्यें पिकवून हे लोक आपला उदरनिर्वाह करितात. बहुतेकांजवळ धनुष्यबाण असतात व त्यायोगानें पशुपक्ष्यांची शिकार करून त्यांवरहि हे पोट भरतात. हे लोक स्वभावत: इमानी, पापभीरू व भित्रे आहेत, परंतु अलीकडे ते कावेबाज होत चालले आहेत. रोगाची सांथ, गुरांचा अथवा जादुटोण्याचा प्रयोग यामुळें एका ठिकाणाहून वस्ती उठून दुसरीकडे जाते; जातांना आपल्या पहिल्या झोपड्या जाळण्याचीहि चाल आहे. वाघदेव, शिवेवरील म्हसोबा व नाग (साप) हे त्यांचे मुख्य देव आहेत. गुजराथी, हिंदुस्थानी व मराठी यांची मिश्र भाषा हे बोलतात.

बासुणें व अमाळें भागांतील जमीन पिकाऊ आहे. तूर, उडीद, गहूं, भात, व क्वचित् भुईखंड नांवाचा बटाटा या भागांत पिकतो. या देशांत गाडीरस्ता असा फारच थोडा (५० मैल) आहे. इमारती लांकडाशिवाय बाकी व्यापार नाहीं व आहे तो वंजारी लोकांच्या हातीं आहे. लांकडाच्या मोबदल्यांत बंजारी लोक, कापड, स्वस्त दागदागिने, मीठ, भांडीं वगैरे माल डांगी लोकांनां देतात. काताचा धंदा बराच चालतो.

डांग राजे आपल्याला रजपूतवंशी म्हणवितात. त्यांचा मुख्य घारवीकर आहे. पूर्वी हे सारे जहागीरदार मुल्हेर येथील देशमुखाच्या हाताखालीं असत. इंग्रजी राज्य झाल्यावर हे स्वतंत्र बनले. त्यांचे कांहीं हक्क गायकवाडींत होते, त्यांची व्यवस्था इंग्रजांनीं लावून दिली व इमारती लांकडाबद्दल राजभाग म्हणून ठराविक रक्कम घेवून सर्व जंगल त्यांच्या ताब्यांत ठेविलें. मुल्हेरकर देशमुखाला यांच्यापासून थोडीसी खंडणी पूर्वापार मिळते, त्याशिवाय हे कोणालाहि (इंग्रज सरकारास सुध्दा) खंडणी देत नाहींत. सुरत जिल्ह्याचा कलेक्टर हाच यांचा पोलिटिकल एजंट आहे.

शेतसारा हा नांगरावर असून तो धान्यरूपानें अथवा फक्त (नक्त असल्यास, दर नांगरीं पांच रुपये) हि वसूल करितात. न्यायनिवाडा येथील राजे लोकच करितात पूर्वी मृत्यूची शिक्षा बाण मारून (व चेटकी असल्यास तिला जिवंत जाळून) अंमलात येई. हल्लीं त्यांनां हा अधिकार नाहीं; किरकोळ दंडखंडाचा अधिकार आहे.

काळीचें व जंगलचें मिळून सालीना वीस हजारांपर्यंत उत्पन्न आहे. अबकारीचें सर्व उत्पन्न व कारभार इंग्रज सरकारच्या हातीं आहे, फक्त कांहीं नक्त रक्कम राजे लोकांनां हक्कादाखल देण्यांत येते.

येथें शाळा मुळींच नाहींत. कांहीं कांहीं राजे सुध्दां अक्षर शत्रू आहेत. नुक्तीच (१९२४) गायकवाडी भागांत या लोकांची सुधारणा करण्याकरितां म्हणजे दारूबंदी व शिक्षणासाठीं ''कालीप्रजाचळवळ'' सुरू झाली आहे. या लोकांनीं श्री. सयाजीराव गायकवाडांची समक्ष भेट घेऊन आपली थोडी फार दाद लाविली.

संस्थानें.-(१) अमाळें. २०० चौ. मै.; लो. सं. पांच हजार; वार्षिक उत्पन्न तीन हजार रुपये; राजधानी मोदळ; राजा भिल्ल. (२) अवचारें- ८ चौ. मै; लो. सं. ३००; वा. उ. २०० रु; राजा भिल्ल. (३) चिंचली.-२२ चौ. मै; लो. सं. ८००; वा. उ. ८००; राजधानी कडमळें; भिल्ल राजा. (४) देरभवती- १७० चौ. मै; लो. सं. तीन हजार; वा. उ. चार हजार; राजधानी ऊंगें; राजा भिल्ल. (५) दुधें. लो. सं. १५०; वा. उ. १००; राजा कुणबी. (६) घारबी. ३०० चौ. मै.; लो. सं. ३३००; वा. उ. पांच हजार; येथील देवीसिंग नांवाच्या राजानें स. १८५० च्या सुमारास बरेचसें भिल्ल जमवून बंडाळी सुरू केली होती; परंतु पुढें इंग्रज सरकारनें ती मोडली. येथील राजा कुणबी आहे. (७) झाडी गरखंडी.-लो. सं. २००; वा. उ. १००; राजा भिल्ल. (८) केतक कडुपाद.-लो. सं. १००; वा. उ. १५०; भिल्ल राजा. (९) किलीं-लो. सं. ८००; बा. उ.५००; भिल्ल राजा. (१०) पळासविहीर- लो. सं. ३००; वा. उ. २५०; भिल्ल राजा; हल्लीं तापव्हिॅली रेल्वेचें पळासविहीर हें एक स्टेशन झालें आहे. (११) पिंपळा देवी-लो. सं. १००; वा. उ. १००; भिल्ल राजा- (१२) पिंप्री. १००; चौ. मै; लो. सं. चार हजार; वा. उ. तीन हजार; भिल्ल राजा. (१३) शिवाबारें-लो. सं. २५०; वा. उ. ४५०; भिल्ल राजा. (१४) वढावण; लो. स. १००; वा. उ. २५०. भिल्ल राजा. (१५) वासुर्णे; २०० चौ. मै. लो. सं. साडे चार हजार; वा. उ; अडीच हजार भिल्ल राजा; राजधानी बरधुंड.

या सर्व राजे लोकांनां कायदेशीर दत्तकाचा अधिकार नसून वारसाहक्क ज्येष्ठपणावर (वडिलकीवर) आहे. घारवी, देरभवती, अमाळें, पिंप्री आणि बासुर्णे येथील संस्थानिकांस राजे व बाकीच्यांनां नाईक म्हणतात. [इंडि. ऍंटि. पु ५. ३३७; बाँबे गव्हर्न. सिलेक्शन्स. पु. २६; गिब्ज-रिपोर्ट; राम्से-रिपोर्ट: खानदेश ग्याझेटियर; नाशिक ग्याझेटियर.]

   

खंड १४ : जलपैगुरी - तपून  

 

 

 

  जलमस्तिष्क रोग
  जलयंत्रशास्त्र
  जलालपेठ
  जलालखंड
  जलालाबाद
  जलालाबाद, तहसील
  जलाली
  जलालुद्दीन मुहम्मद वल्खी
  जलालुद्दीन सयुती
  जलेश्वर
  जलेसर, तहसील
  जलोदर
  जलोपचार
  जव
  जवस
  जवादि डोंगर
  जवानबख्त मिर्झा
  जवासिया
  जव्हार
  जशपूर
  जसदन संस्थान
  जसपुर
  जसवंतनगर
  जसवंतसिंह, महाराणा
  जसील
  जस्टिन
  जस्टिनियन
  जस्त
  जस्सो
  जहागिराबाद
  जहागीर, जहागीरदार
  जहांगीर
  जहांगीर बादशहा
  जहाज फिरंगी
  जहाजपुर
  जहांदरशहा
  जहानआरा बेगम
  जहानाबाद
  जहनु
  जहलण
  जळगांव
  जळापूर
  जळापुर तालुका
  जळू
  जाई
  जाकोबाबाद
  जाखाऊ
  जाखन
  जांजगरि
  जाजमाउ
  जाट
  जाटपु
  जाटपोल
  जातक
  जाति
  जातिभेद
  जादम
  जादू
  जादूचा कंदील
  जाधव
  जाधवराई
  जॉन
  जानसाथ
  जॉनसन अॅंड्र
  जॉनसन, डॉय साम्युएल
  जानसार बावर
  जॉन, सेंट
  जानीबेग तुर्खन मिर्ज्ञा
  जानेफळ
  जानोजी निंबाळकर
  जाफना
  जाफरखान
  जाफराबाद
  जांब
  जांबवान
  जाबाल
  जांबु घोडा
  जाब्लोस्काव, पाल
  जांभळी जमीनदारी
  जांभूळ
  जांभेकर, बाळ गंगाधर
  जामखेड
  जामगड
  जामतारा
  जामदारखाना
  जामनगर
  जामनेर
  जामपुर
  जामराव कालवा
  जामी
  जामीनकी
  जामोद
  जाम्निया
  जायफळ, जायपत्री
  जारकर्म
  जॉर्ज टाऊन
  जॉर्ज राजे
  जॉर्जिया
  जालंदर, जिल्हा
  जालना
  जालवणकर, नारायणबोवा
  जालापहाड
  जालारी
  जालिआ
  जालोर
  जावजी दादाजी चौधरी
  जावड
  जावरा
  जावळी
  जावा
  जाविदखाना
  जासवंद
  जासी
  जासुंद
  जाहिरात
  जिऊ महाला
  जिगणी
  जिजाबाई
  जिजिराम
  जिंजी
  जितुलीया
  जिंतूर
  जिंद
  जिनकीर्ति
  जिनगर
  जिनप्रभ
  जिनीव्हा
  जिनेश्वरसुरि
  जिनोआ
  जिन्सीवाले, श्रीधर गणेश
  जिप्सी
  जिब्राल्टर
  जियागंज
  जिरंग
  जिरळ कामसोळी
  जिराफ
  जिंरार
  जिराईतखाना
  जिरें
  जिलेटिन
  जिवबादादा बाक्षी
  जीन मेरी रोलंड
  जीवकचिंतामणी
  जीवधन किल्ला
  जीवनकार्यविचार
  जीवन्मुक्त
  जुई
  जुगार
  जुगोस्लाव्हिया
  जुजुत्सु
  जुझोतिया ब्राह्मण
  जुडा
  जुडीआ
  जुतोघ
  जुनागड
  जुनापाणी
  जुनापादर
  जुनो
  जुनोना
  जुन्नर
  जुपिटर
  जुबल
  जुबो
  जुभखा
  जुव्हेनल
  जूब
  जूल, जेम्स प्रेस्कॉट
  जेऊर
  जेकब
  जेजाकभुक्ति उर्फ जिझोटी
  जेजुरी
  जेझील
  जेतपुर
  जेघे
  जेना
  जेपाळ
  जेफर्सन, थॉमस
  जेबील
  जेम्सटाऊन
  जेम्स मेरी सॅन्ड्स
  जेम्स राजे
  जेयोर
  जेरिको
  जेरिझिम
  जेरुसलेम
  जेरेसा
  जेर्हा
  जेलेपला
  जेल्डर्लंड
  जेवर
  जेव्होंन्स, विल्यम स्टॅनले
  जेष्ठमध
  जेसर
  जेसरी
  जेसलमीर
  जेसुइट लोक
  जेजोर, जिल्हा
  जेहोव्ह
  जैटिया
  जैटियापूर
  जैन, संप्रदाय
  जैनेंद्र व्याकरण
  जैमिनी
  जैस
  जैसवाय
  जोक्जाकर्त
  जोग, कृष्णाजी महादेव
  जोगापरमानंद
  जोगी
  जोगेश्वरी
  जोडिया
  जोतिबाचा डोंगर
  जोत्याजी केसरकर
  जोदिया
  जोधपुर
  जोधबाई
  जोन ऑफ आर्क
  जोनगन
  जोनपुर
  जोनराज
  जोन्स, सर विल्यम
  जोबत, संस्थान
  जोरा
  जोरिय
  जो-हाट
  जोवई
  जोशी
  जोशी, अण्णा मार्तंड
  जोशी, गणेश कृष्ण
  जोशी, गणेश वासुदेव
  जोशी, गणेश व्यंकटेश
  जोशी, चासकर
  जोशी, बारामतीकर
  जोशीमठ
  जोहानिस्बर्ग
  जोहानीझबर्ग
  जोहार
  जोही
  जोहोर
  जौगड
  जौहरीफरवी
  ज्यूटीगल्पा
  ज्योतिपंत महाभागवत
  ज्योति:शास्त्र
  ज्योतिष्टोम
  ज्योती
  ज्वर
  ज्वांग, पट्टुआ
  ज्वारी
  ज्वालामुखी
 
  झऊरी मुल्ला
  झगरपूर
  झज्जर
  झंझरपुर
  झमानशहा
  झमानिया
  झमीनदवार
  झरथुष्ट्र
  झलिदा
  झलून
  झाकाटेकस
  झांग, जिल्हा
  झांजी
  झांझमेर
  झांझीबार
  झाडीतेलंग
  झानेसव्हील
  झान्टे
  झान्थस
  झाफरखान
  झाफरवाल
  झाबिताखान
  झाबुआ
  झाबुलीस्तान
  झाबेल
  झांबेसी नदी
  झांबोअंग
  झामपोदर
  झामसिंग
  झामोरा
  झामोरीन
  झार
  झारगर जात
  झारा
  झारापाप्रा
  झा-होन
  झालकाटि
  झालरपाटण
  झालवान
  झालावाड
  झालावाड संस्थान
  झालोड
  झांशी, जिल्हा
  झांशीची राणी, लक्ष्मीबाई
  झिंगकलिंग हकमती
  झिगन
  झिंझुवाडा
  झितोमीर
  झिनत-उन-निसा बेगम
  झिंपी तौडू
  झियाउद्दीन बरनी
  झिरा
  झिरी
  झिवारत
  झीटून
  झीत्झ
  झीनवर
  झीनॉफानेझ
  झीलंड
  झुंगेरिया
  झुंझुनु
  झुबेदा खातुन
  झुब्दतुन्निसा
  झुरळ
  झुलफिकारखान
  झुलुलंड
  झूवा
  झूरिच
  झूसी
  झेंद-अवेस्ता
  झेनागा
  झेनाटा
  झेनिद
  झेनोफोन
  झेनोबिआ
  झेप्पेलिन, काऊंट फर्डिनंड
  झेब-उन्-निसा बेगम
  झेब्रा
  झेरबस्ट
  झेरिआ
  झेर्नोविट्झ
  झेलम
  झेलम कालवा
  झेलम नदी
  झेलम वसाहत
  झैदपूर
  झैनखान कोक
  झैनाबादी महाल
  झैनुल अबिदिन
  झैमुख्त
  झैसान
  झोडगे
  झोब जिल्हा
  झोला, एमिली एडवर्ड चार्लस
 
 
  टंकारी
  टक्कर देश
  टक्का
  टझी
  टनब्रिजवेल्स
  टरपेलट
  टर्गो, अॅन रॉबर्ट जॅक्स
  टनेंट
  टॅव्हर्नियर
  टॅसिटस कॉनेंलिअस
  टस्कुलम्
  टांकणखार
  टांक तहशील
  टाकळ
  टाकळ घांट
  टाकळा
  टांकळी
  टाकळी बुदुक
  टाकी
  टॉंगकिंग
  टांगानिका
  टांगानिका प्रदेश
  टागोर, देवेन्द्रनाथ
  टागोर, राजा सौरेन्द्र मोहन
  टाटा, जमशेटजी नसरवानजी
  टाटा, सर रतन
  टोंड, कर्नल
  टॉडहंटर, आयझॅक
  टान्जीर
  टापिओका(कासावा)
  टायको ब्राही
  टायग्रे
  टायबर
  टायबेरिअस
  टायर
  टाराक्विनी
  टारांटो
  टारिसेली, इव्हर्जिलिस्टा
  टारेटम्
  टॉके
  टानों
  टार्सस
  टालबॉट, विल्यम हेनरी
  टालमड
  टॉलस्टॉय, लिओ
  टॉलेमी क्लॉडिअम
  टॉलमी फिलाडेल्फस
  टालेरंड, पेरीगॉर्ड प्रिन्स
  टावी
  टासमन, अबेल जॅन्सेन
  टासी
  टिकमगड
  टिटवी
  टिटागड
  टिडोर
  टिन्डाल जॉन
  टिपगड डोंगर
  टिपरा जात
  टिप्पू सुलतान
  टिप्पेरा
  टिफ्लिस
  टिंबक्टु
  टिंबा
  टिबेस्टी
  टिम्माड
  टिरोल
  टिलोता खैरी
  टिल्सिट
  टिळक, बाळ गंगाधर
  टीजिआ
  टीरिआ
  टुलुझ
  टूर्नें
  टूलाँ
  टेकचंद मुनशी
  टेक्सस
  टेगर्नसी
  टेग्युसीगलपा
  टंट, पिटर गथ्री
  टेन, हिप्पोलाइट अडोल्फ
  टेनेस्सी
  टेंपलबार
  टेबल माउंटन
  टेंभुरणी
  टेमेश्वार
  टेराडेलफ्यूगो
  टेलर, फिलिप मेडोज
  टेसिफॉन
  टैन-शान पर्वत
  टोक, संस्थान
  टोकिओ
  टोगोलंड
  टोचीनदी
  टोन, थिओबाल्ड वूल्फ
  टोपल्या
  टोबेगो
  टोमाटो
  टोराँटो
  टोरी फत्तेपूर
  टोलेडो
  टोवला
  टोशाम
  टोळ
  टौंगी
  टौंगुप
  टौंगू
  टौंग्थ
  टौंग्यु
  ट्युनिस
  ट्युनीशिआ
  ट्यूस
  ट्रॅलिझ
  ट्रान्सवाल
  ट्राम्बे
  ट्रॉय अथवा ट्रोड
  ट्रिनिदाद
  ट्रिपोली, प्रांत
  ट्रिबिझाँड
  ट्रीएस्टे
  ट्रटिश्के, हेन्रिक व्हॉन
  ट्रेंट
  ट्विकनहॅम
  ट्विन, मार्क
 
  ठग-ठगी
  ठठ्ठा
  ठाकुर
  ठाकुरगांव
  ठाकूरदासबोवा
  ठाकूरद्वार
  ठाणभवान
  ठाणें
 
  डॅडी
  डॅन
  डॅनिएल
  डन् कर्कं
  डॅन्झिग
  डफरिन, लार्ड
  डफळे
  डंबल
  डबलबीन
  डंबार्टन
  डब्लिन
  डभई
  डमडम
  डरहॅम
  डर्बी
  डलहौसी, लॉर्ड
  डलास
  डहोमे
  डॉक
  डाका, जिल्हा
  डाकोर
  डांग
  डांगची
  डांगर
  डांगी
  डांग्या खोकला
  डाग्वेरे, एल्. जे. एम.
  डोन नदी
  डान्यूब नदी
  डाबी
  डामर
  डायमंड हारबर
  डायमंड बेट
  डायोजेनीस
  डार्टमाउथ
  डार्डानेल्स
  डार्विन, चार्लस रॉबर्ट
  डॉलफिनचें नोंज
  डाल्टन, जॉन
  डास
  डाहाणु
  डाळिंब
  डिंक
  डिकन्स, चार्लस
  डिकेमाली
  डिक्वेन्सि, थॉमस
  डिंगरी
  डिंगणकर, मोरो विश्वनाथ
  डिडीमी
  डिडेरोट डेनिस
  डिफो, ड्यानिअल
  डिवार, सर जेम्स
  डी अर्लेबर्ट
  डीग
  डीगची लढाई
  डी बॉइने
  डीसा
  डुकर
  डुकी
  डुक्करकंद
  डुंगर
  डुप्ले
  डुम जात
  डुरिअन
  डूलचेन्यो
  डूलाँग
  डेकॅपोलिस
  डेकाटें
  डेडिआगॅच
  डेन्मार्क
  डेन्व्हर
  डेमॉस्थेनीस
  डेमिएटा
  डेमोक्रिटस
  डेराइस्मायलखान
  डेरागाझीखान
  डेरागोपीपूर
  डेराजात
  डेरानानक
  डेरापूर
  डेलफाय
  डेलवेअर
  डेव्हनपोर्ट
  डेव्ही
  डेहराडून
  डोंगरगड
  डोंगरपाली
  डोंगरपुर
  डोंगराळी जमीनदारी
  डोंगरा
  डोंगरे, वासुदेव नारायण
  डोडोना
  डोनाटेलो
  डोंबगांव
  डोबरेनर
  डोंबारी
  डाब्रूजा
  डोम
  डोमल जात
  डोमिनिका
  डोरली
  डोव्हर
  डोहर
  ड्युडरनेक
  ड्युबॉपिएरी
  ड्युसेल्डॉर्फ
  ड्यूमा अलेक्झांडर
  ड्यूरर आल्ब्रेक्ट
  ड्रायडन, जॉन
  ड्रॉयमन
  ड्रेस्डेन
  ड्रोघेडा
  ड्विन्स्क
 
  ढक्की भाषा
  ढालगज
  ढालाईत
  ढीमर
  ढुंढये जैन
  ढेकूण
  ढेरा
  ढोर
 
 
  तगर
  तंगेल
  तंगौंग
  तंजावर
  तंजावरचें राजघराणें
  तडवी
  तंडागांव
  तंडो
  तंडोअडाम
  तंडोअलाहयार
  तंडोवागो
  तंडोमहमदखान
  तत्रक
  तंत्रग्रंथ
  तत्त्वज्ञान
  तनकपूर
  तनखा
  तनावल
  तनुकु तालुका
  तपकीर
  तपागच्छ
  तपून

 

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .