प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग चवदावा : जलपैगुरी - तपून

डांग्या खोकला - हा एक संसर्गजन्य श्वसनेंद्रियाचा विशिष्ट जंतूंमुळें होणारा रोग असून त्या मार्गाच्या श्लेष्मांवरणांत दाह उत्पन्न करतो व त्यामुळें अति दीर्घ सूं सूं वाजणारे श्वास आंत घेणें व त्याबरोबर पुन:पुन: येणार्‍या खोकल्याचा उमळा ही या खोकल्याची मुख्य लक्षणे असतात. हा रोग मुख्यत्वेंकरून लेकरांत फार आढळतो खरा पण मोठ्या माणसांत तो अगदींच आढळत नाहीं असें मात्र नाहीं; व कोणत्याहि वयाच्या माणसांनां तो होऊं शकतो असें पहाण्यांत आलें आहे. शैशवावस्थेंत मुलांनां धोक्याचे असे जे रोग असतात त्यांपैकीं हा एक आहे व यामुळें होणारी मृत्युसंख्या कांहीं थोडी नसते. त्यांपैकीं बहुतेक एक वर्षाच्या आंतील असतात. शेंकडा ९७ मुलें पांच वर्षांच्या आंतील असतात असें एका शास्त्रज्ञानें आंकड्यांनीं सिध्द केलें आहे. त्यांतल्या त्यांत मुलांपेक्षां मुलींनां हा रोग विशेष झालेला दिसतो. या रोगाची गर्भावस्था दोन ते दहा दिवसपर्यंत असतें. ह्याच्या आरंभापासून शेवटपर्यंत तीन अवस्था पहाण्यांत येतात:-(१) पडसें व खोकला येणें; (२) खोकल्याच्या उमळीं दिवसांतून फार वेळां येणें व (३) उतार पडत हळूहळू रोग कमी होणें.

(१) प्रथमावस्थेंत शिंका, पडसें, खोकला, डोळ्यास पाणी येणें इत्यादि, घशांत खाजणें, दाह होणें, थोडा ताप, याप्रमाणें एरवी जशी सर्दी होते तशीं हुबेहूब लक्षणें होतात व पुढें हें मोठें दुखणें होणार आहे याची कल्पनाहि येत नाहीं. परंतु पुढील रोगाचें सूचक चिन्ह म्हणजे जिभेखालीं शिवणीवर एक फोड येऊन तो फुटणें. आणि हें चिन्ह खात्रीचें आहे असें म्हणतात. ही रोगाची अवस्था दहा ते चवदा दिवसपर्यंत टिकते.

(२) दुसरी अवस्था सुरू झाली म्हणजे पडसें व सर्दी कमी होते पण खोकल्याचा जोर फार होऊन तो दिवसारात्री त्रास देतो. प्रत्येक उमळ आली म्हणजे एकामागून एक असे लहान लहान भोंकल्यासारखे निश्वास भराभर येऊन त्यांच्या शेवटीं भला मोठा दीर्घ असा हूं अथवा हूंप असा वाजणारा उच्छवास रोगी घेतो. उमळ येऊन खोकतांना मोठ्या जारानें फुफ्फुसांतील सर्व हवा बाहेर निघून जाते व उमळ थांबेपर्यंत श्वास आंत न घेतां आल्यामुळें दम फोंडून गुदमरल्यासारखें होतें, म्हणून चेहरा काळवंडतो अगर लालहि होतो. डोळे अगदीं घाबरल्यासरखे पुढें येतात व दम कोंडतो किंवा काय असें वाटतें न वाटतें तोंच वर सांगितलेल्या दीर्घ उच्छ्वसामुळें आंत हवा जाऊन आराम पडतो. उमळीसारखी कोणाच्या नाकातोंडांतून अगर कानांतून रक्तहि येतें किंवा बुबुळावजळील डोळ्यांच्या पांढर्‍या भागांखालीं रक्त सांखळतें. याप्रमाणें प्रत्येक उमळ बहुधां अर्धा ते पाऊन मिनिटापेक्षां जास्त टिकत नाही खरी तरी पण वरील दीर्घ उच्छ्वास घेतल्यानंतर लागलीच दुसर्‍या उमळीस सुरवात होऊन बरींच मिनिटेंपर्यंत अशा कित्येक उमळी येतात व जातात, व शेवटी थोडा कफ खोकून पडून अगर थोडें अन्न ओकून पडून नंतर ती उमळ थांबते. नंतर रोगी बरा आहे असें दिसतें; अथवा एखादा रोगी फारच दमून जातो किंवा त्रासून पडतो. रोगाची तीव्रता असेल त्या मानानें अशा उमळी दिवसांतून कमी अगर अधिक येतात. म्हणजे कोणाला सबंध दिवसांत दोनतीनच उमळी येतात तर एखाद्या मुलाला एका तासांतच कित्येक उमळी येतात. अन्न खाणें, बोलणें, हसणें, रडणें असलीं क्षुल्लक कारणेंहि रोग जोराचा असल्यास उमळीची सुरवात होण्यास पुरेशीं होतात. कित्येकदां तर उमळ सुरू होण्यास कांहीं निमित्ताहि लागत नाहीं. पण मुलास आतां उमळ येणार, असें घशांत खाजल्यासारखें होऊन कळतें आणि मग तें शेजारी आई अगर दाई वगैरे मोठ्या माणसास चिकटून बसतें. अगर तें नसेल तर तें शेजारी आधार घेऊन टेंकण्यासारखा जो पदार्थ असेल तेथें ती उमळ शांत होईपर्यंत बसतें. मूल यामुळें फार थकून जातें खरें पण पुन्हां ताजेतवानें होऊन ज्या खेळात अगर उद्योगांत गढलें असेल तो पुन्हां सुरू करतें. याप्रमाणें एक महिना किंवा दीड पावणेदोन महिनेपर्यंत ही द्वितीयावस्था टिकते. व कधीं याहून कमी कालपर्यंत तर कधीं जास्ती कालपर्यंतहि टिकते. या रोगापेक्षांहि अधिक भय उत्पन्न करतात, त्यांपैकीं कांहीं मुख्य पुढें दिले आहेत :-फुफ्फुसें व श्वसननलिकांचे दाहादि विकार, ज्यांच्या तीव्रतेमुळें जिवास अपाय होईल असे आंचके व आंकडी नांवाचा वातरोग इ.

(३) रोगी या अवस्थेंतून पार पडला म्हणजे रोगाच्या तिसर्‍या व शेवटच्या अवस्थेस प्रारंभ होतो. तीमध्यें अहोरात्र मिळून जितक्या खोकल्याच्या उमळी यावयाच्या त्यापेक्षा त्या खास कमी येऊं लागतात व त्यांतील सूंकार किंवा हूंपकार असा विशिष्ट दीर्घोच्छ्वासहि नाहींसा होतो. दम कोंडून रोगी बेजार होणें कमी झाल्यानें रोग्याची एकंदर स्थिति पुष्कळ सुधारते व उरलेलीं सर्व लक्षणें एक ते तीन आठवड्यांत नाहींशीं होतात. या रोग्यासंबंधीं एक गोष्ट ध्यानांत ठेविली पाहिजे ती ही कीं आणखी बराच काळपर्यंत सर्दीमुळें त्यास साधें पडसें, खोकला जरी आला तरी श्वासनलिका वातामुळें एकदम आकुंचित होऊन पूर्वीप्रमाणें खोकल्याची उमळ येते. पण त्यामुळें हा रोग पुन्हां उलटला असें मानण्याचें कारण नाहीं. रोगाची तीव्रता फारच असल्यास फुफ्फुसांच्या रचनेंत कायमच्या विकृती होऊन त्यांच्यापासून रोग (उदाहरणार्थ फुफ्फुसविस्तरण) होऊन रोग्यास कास व श्वास होतो अगर दम्याची व्यथा जडते. ज्यामुळें प्रकृतींत अत्यंत दौर्बल्य येऊन कोणत्याहि रोगानें ती सहज बिघडण्यासारखी होते असे जे कांहीं थोडे पण महत्त्वाचे रोग आहेत त्यांपैकी हा एक आहे व अशावेळीं कांहीं आनुवंशिक रोग कुटुंबांत असेल तर तो प्रगट होण्यास किंवा क्षयरोग आपलें बिर्‍हाड ठेवण्यास प्रारंभ करतो.

उपचार.- सौम्य रोग असल्यास रोग्यानें बिछान्यांत अगदीं निजूनच राहिलें पाहिजे असें नाहीं. रोग्यास चांगले उबदार कपडें घालावे. जेणेकरून त्याची एकंदर प्रकृती सुधारेल असे उपाय करावे. त्याच्या खोलींत स्वच्छ व ताजी हवां भरपूर असावी.

साध्या खोकल्यापडशांत किंवा श्वासनलिकादाह झाला असतां जीं औषधें द्यावयाची तेच औषधें सौम्य प्रकारच्या या रोगावर द्यावींत; व शिवाय छातीच्या चामडीवर प्रतिप्रकोपण क्रिया सुरू व्हावी म्हणून छातीस चोळण्यासाठीं तेलें द्यावीत व त्याचा उपयोग हा रोग निखालस बरा होईपर्यंत करावा. हिंवाळ्यांत किंवा पावसाळ्यांत ज्या दिवशीं बाहेर फार गारठा नसेल तेव्हांच बाहेर हिंडूं द्यावे. खोकल्याच्या श्रमानं अंतर्गळ हा रोग होण्याचा संभव असतो. त्यास प्रतिबंधक उपाय म्हणून सर्वदा पोटाभोंवती एक जाड पट्टा बांधवा. रोगी जो कफ थुंकतो तो त्यास तस्तांत किंवा पिकदाणींतच थुंकण्यास सांगून त्यांत अंतुघ्र धावन (रसकापूर १:४००० इत्यादि) मिश्र करावें किंवा तो कफ जाळून टाकावा म्हणजे रोगाचा फैलाव कमी होतो. रोग कडक व भयंकर असला म्हणजे उमळीची तीव्रता कमी करून रोग्याचें हाल कमी करण्यासाठीं पुष्कळ औषधें निघाली आहेत. पण त्यांतील मुख्य व चांगली औषधें अमोनियम व पोट्याशियम ब्रोमाइड, क्लोरल हैडे्रट, कोडिया हीं आहेत. पण तीं कशीं व किती द्यावयाची हें डाक्टरांनां विचारून किंवा त्यांच्याकडूनच घेणें प्रशस्त होय. कारण ती योजून देतांना वैयक्तिक सर्व लक्षणें व दुष्परिणाम हे विचारांत घेऊन मग तीं द्यावीत. बेलाडोना हेंहि उपयुक्त औषध आहे. या सर्व औषधांमुळें रोगाची मुदत कांहींशीं कमी होते. रोग बरा झाल्यावरहि उमळ कांही दिवस टिकते. अशा वेळीं रोग्यास हवापालट करण्यास पाठविलें असतां फार फायदा होतो.

   

खंड १४ : जलपैगुरी - तपून  

 

 

 

  जलमस्तिष्क रोग
  जलयंत्रशास्त्र
  जलालपेठ
  जलालखंड
  जलालाबाद
  जलालाबाद, तहसील
  जलाली
  जलालुद्दीन मुहम्मद वल्खी
  जलालुद्दीन सयुती
  जलेश्वर
  जलेसर, तहसील
  जलोदर
  जलोपचार
  जव
  जवस
  जवादि डोंगर
  जवानबख्त मिर्झा
  जवासिया
  जव्हार
  जशपूर
  जसदन संस्थान
  जसपुर
  जसवंतनगर
  जसवंतसिंह, महाराणा
  जसील
  जस्टिन
  जस्टिनियन
  जस्त
  जस्सो
  जहागिराबाद
  जहागीर, जहागीरदार
  जहांगीर
  जहांगीर बादशहा
  जहाज फिरंगी
  जहाजपुर
  जहांदरशहा
  जहानआरा बेगम
  जहानाबाद
  जहनु
  जहलण
  जळगांव
  जळापूर
  जळापुर तालुका
  जळू
  जाई
  जाकोबाबाद
  जाखाऊ
  जाखन
  जांजगरि
  जाजमाउ
  जाट
  जाटपु
  जाटपोल
  जातक
  जाति
  जातिभेद
  जादम
  जादू
  जादूचा कंदील
  जाधव
  जाधवराई
  जॉन
  जानसाथ
  जॉनसन अॅंड्र
  जॉनसन, डॉय साम्युएल
  जानसार बावर
  जॉन, सेंट
  जानीबेग तुर्खन मिर्ज्ञा
  जानेफळ
  जानोजी निंबाळकर
  जाफना
  जाफरखान
  जाफराबाद
  जांब
  जांबवान
  जाबाल
  जांबु घोडा
  जाब्लोस्काव, पाल
  जांभळी जमीनदारी
  जांभूळ
  जांभेकर, बाळ गंगाधर
  जामखेड
  जामगड
  जामतारा
  जामदारखाना
  जामनगर
  जामनेर
  जामपुर
  जामराव कालवा
  जामी
  जामीनकी
  जामोद
  जाम्निया
  जायफळ, जायपत्री
  जारकर्म
  जॉर्ज टाऊन
  जॉर्ज राजे
  जॉर्जिया
  जालंदर, जिल्हा
  जालना
  जालवणकर, नारायणबोवा
  जालापहाड
  जालारी
  जालिआ
  जालोर
  जावजी दादाजी चौधरी
  जावड
  जावरा
  जावळी
  जावा
  जाविदखाना
  जासवंद
  जासी
  जासुंद
  जाहिरात
  जिऊ महाला
  जिगणी
  जिजाबाई
  जिजिराम
  जिंजी
  जितुलीया
  जिंतूर
  जिंद
  जिनकीर्ति
  जिनगर
  जिनप्रभ
  जिनीव्हा
  जिनेश्वरसुरि
  जिनोआ
  जिन्सीवाले, श्रीधर गणेश
  जिप्सी
  जिब्राल्टर
  जियागंज
  जिरंग
  जिरळ कामसोळी
  जिराफ
  जिंरार
  जिराईतखाना
  जिरें
  जिलेटिन
  जिवबादादा बाक्षी
  जीन मेरी रोलंड
  जीवकचिंतामणी
  जीवधन किल्ला
  जीवनकार्यविचार
  जीवन्मुक्त
  जुई
  जुगार
  जुगोस्लाव्हिया
  जुजुत्सु
  जुझोतिया ब्राह्मण
  जुडा
  जुडीआ
  जुतोघ
  जुनागड
  जुनापाणी
  जुनापादर
  जुनो
  जुनोना
  जुन्नर
  जुपिटर
  जुबल
  जुबो
  जुभखा
  जुव्हेनल
  जूब
  जूल, जेम्स प्रेस्कॉट
  जेऊर
  जेकब
  जेजाकभुक्ति उर्फ जिझोटी
  जेजुरी
  जेझील
  जेतपुर
  जेघे
  जेना
  जेपाळ
  जेफर्सन, थॉमस
  जेबील
  जेम्सटाऊन
  जेम्स मेरी सॅन्ड्स
  जेम्स राजे
  जेयोर
  जेरिको
  जेरिझिम
  जेरुसलेम
  जेरेसा
  जेर्हा
  जेलेपला
  जेल्डर्लंड
  जेवर
  जेव्होंन्स, विल्यम स्टॅनले
  जेष्ठमध
  जेसर
  जेसरी
  जेसलमीर
  जेसुइट लोक
  जेजोर, जिल्हा
  जेहोव्ह
  जैटिया
  जैटियापूर
  जैन, संप्रदाय
  जैनेंद्र व्याकरण
  जैमिनी
  जैस
  जैसवाय
  जोक्जाकर्त
  जोग, कृष्णाजी महादेव
  जोगापरमानंद
  जोगी
  जोगेश्वरी
  जोडिया
  जोतिबाचा डोंगर
  जोत्याजी केसरकर
  जोदिया
  जोधपुर
  जोधबाई
  जोन ऑफ आर्क
  जोनगन
  जोनपुर
  जोनराज
  जोन्स, सर विल्यम
  जोबत, संस्थान
  जोरा
  जोरिय
  जो-हाट
  जोवई
  जोशी
  जोशी, अण्णा मार्तंड
  जोशी, गणेश कृष्ण
  जोशी, गणेश वासुदेव
  जोशी, गणेश व्यंकटेश
  जोशी, चासकर
  जोशी, बारामतीकर
  जोशीमठ
  जोहानिस्बर्ग
  जोहानीझबर्ग
  जोहार
  जोही
  जोहोर
  जौगड
  जौहरीफरवी
  ज्यूटीगल्पा
  ज्योतिपंत महाभागवत
  ज्योति:शास्त्र
  ज्योतिष्टोम
  ज्योती
  ज्वर
  ज्वांग, पट्टुआ
  ज्वारी
  ज्वालामुखी
 
  झऊरी मुल्ला
  झगरपूर
  झज्जर
  झंझरपुर
  झमानशहा
  झमानिया
  झमीनदवार
  झरथुष्ट्र
  झलिदा
  झलून
  झाकाटेकस
  झांग, जिल्हा
  झांजी
  झांझमेर
  झांझीबार
  झाडीतेलंग
  झानेसव्हील
  झान्टे
  झान्थस
  झाफरखान
  झाफरवाल
  झाबिताखान
  झाबुआ
  झाबुलीस्तान
  झाबेल
  झांबेसी नदी
  झांबोअंग
  झामपोदर
  झामसिंग
  झामोरा
  झामोरीन
  झार
  झारगर जात
  झारा
  झारापाप्रा
  झा-होन
  झालकाटि
  झालरपाटण
  झालवान
  झालावाड
  झालावाड संस्थान
  झालोड
  झांशी, जिल्हा
  झांशीची राणी, लक्ष्मीबाई
  झिंगकलिंग हकमती
  झिगन
  झिंझुवाडा
  झितोमीर
  झिनत-उन-निसा बेगम
  झिंपी तौडू
  झियाउद्दीन बरनी
  झिरा
  झिरी
  झिवारत
  झीटून
  झीत्झ
  झीनवर
  झीनॉफानेझ
  झीलंड
  झुंगेरिया
  झुंझुनु
  झुबेदा खातुन
  झुब्दतुन्निसा
  झुरळ
  झुलफिकारखान
  झुलुलंड
  झूवा
  झूरिच
  झूसी
  झेंद-अवेस्ता
  झेनागा
  झेनाटा
  झेनिद
  झेनोफोन
  झेनोबिआ
  झेप्पेलिन, काऊंट फर्डिनंड
  झेब-उन्-निसा बेगम
  झेब्रा
  झेरबस्ट
  झेरिआ
  झेर्नोविट्झ
  झेलम
  झेलम कालवा
  झेलम नदी
  झेलम वसाहत
  झैदपूर
  झैनखान कोक
  झैनाबादी महाल
  झैनुल अबिदिन
  झैमुख्त
  झैसान
  झोडगे
  झोब जिल्हा
  झोला, एमिली एडवर्ड चार्लस
 
 
  टंकारी
  टक्कर देश
  टक्का
  टझी
  टनब्रिजवेल्स
  टरपेलट
  टर्गो, अॅन रॉबर्ट जॅक्स
  टनेंट
  टॅव्हर्नियर
  टॅसिटस कॉनेंलिअस
  टस्कुलम्
  टांकणखार
  टांक तहशील
  टाकळ
  टाकळ घांट
  टाकळा
  टांकळी
  टाकळी बुदुक
  टाकी
  टॉंगकिंग
  टांगानिका
  टांगानिका प्रदेश
  टागोर, देवेन्द्रनाथ
  टागोर, राजा सौरेन्द्र मोहन
  टाटा, जमशेटजी नसरवानजी
  टाटा, सर रतन
  टोंड, कर्नल
  टॉडहंटर, आयझॅक
  टान्जीर
  टापिओका(कासावा)
  टायको ब्राही
  टायग्रे
  टायबर
  टायबेरिअस
  टायर
  टाराक्विनी
  टारांटो
  टारिसेली, इव्हर्जिलिस्टा
  टारेटम्
  टॉके
  टानों
  टार्सस
  टालबॉट, विल्यम हेनरी
  टालमड
  टॉलस्टॉय, लिओ
  टॉलेमी क्लॉडिअम
  टॉलमी फिलाडेल्फस
  टालेरंड, पेरीगॉर्ड प्रिन्स
  टावी
  टासमन, अबेल जॅन्सेन
  टासी
  टिकमगड
  टिटवी
  टिटागड
  टिडोर
  टिन्डाल जॉन
  टिपगड डोंगर
  टिपरा जात
  टिप्पू सुलतान
  टिप्पेरा
  टिफ्लिस
  टिंबक्टु
  टिंबा
  टिबेस्टी
  टिम्माड
  टिरोल
  टिलोता खैरी
  टिल्सिट
  टिळक, बाळ गंगाधर
  टीजिआ
  टीरिआ
  टुलुझ
  टूर्नें
  टूलाँ
  टेकचंद मुनशी
  टेक्सस
  टेगर्नसी
  टेग्युसीगलपा
  टंट, पिटर गथ्री
  टेन, हिप्पोलाइट अडोल्फ
  टेनेस्सी
  टेंपलबार
  टेबल माउंटन
  टेंभुरणी
  टेमेश्वार
  टेराडेलफ्यूगो
  टेलर, फिलिप मेडोज
  टेसिफॉन
  टैन-शान पर्वत
  टोक, संस्थान
  टोकिओ
  टोगोलंड
  टोचीनदी
  टोन, थिओबाल्ड वूल्फ
  टोपल्या
  टोबेगो
  टोमाटो
  टोराँटो
  टोरी फत्तेपूर
  टोलेडो
  टोवला
  टोशाम
  टोळ
  टौंगी
  टौंगुप
  टौंगू
  टौंग्थ
  टौंग्यु
  ट्युनिस
  ट्युनीशिआ
  ट्यूस
  ट्रॅलिझ
  ट्रान्सवाल
  ट्राम्बे
  ट्रॉय अथवा ट्रोड
  ट्रिनिदाद
  ट्रिपोली, प्रांत
  ट्रिबिझाँड
  ट्रीएस्टे
  ट्रटिश्के, हेन्रिक व्हॉन
  ट्रेंट
  ट्विकनहॅम
  ट्विन, मार्क
 
  ठग-ठगी
  ठठ्ठा
  ठाकुर
  ठाकुरगांव
  ठाकूरदासबोवा
  ठाकूरद्वार
  ठाणभवान
  ठाणें
 
  डॅडी
  डॅन
  डॅनिएल
  डन् कर्कं
  डॅन्झिग
  डफरिन, लार्ड
  डफळे
  डंबल
  डबलबीन
  डंबार्टन
  डब्लिन
  डभई
  डमडम
  डरहॅम
  डर्बी
  डलहौसी, लॉर्ड
  डलास
  डहोमे
  डॉक
  डाका, जिल्हा
  डाकोर
  डांग
  डांगची
  डांगर
  डांगी
  डांग्या खोकला
  डाग्वेरे, एल्. जे. एम.
  डोन नदी
  डान्यूब नदी
  डाबी
  डामर
  डायमंड हारबर
  डायमंड बेट
  डायोजेनीस
  डार्टमाउथ
  डार्डानेल्स
  डार्विन, चार्लस रॉबर्ट
  डॉलफिनचें नोंज
  डाल्टन, जॉन
  डास
  डाहाणु
  डाळिंब
  डिंक
  डिकन्स, चार्लस
  डिकेमाली
  डिक्वेन्सि, थॉमस
  डिंगरी
  डिंगणकर, मोरो विश्वनाथ
  डिडीमी
  डिडेरोट डेनिस
  डिफो, ड्यानिअल
  डिवार, सर जेम्स
  डी अर्लेबर्ट
  डीग
  डीगची लढाई
  डी बॉइने
  डीसा
  डुकर
  डुकी
  डुक्करकंद
  डुंगर
  डुप्ले
  डुम जात
  डुरिअन
  डूलचेन्यो
  डूलाँग
  डेकॅपोलिस
  डेकाटें
  डेडिआगॅच
  डेन्मार्क
  डेन्व्हर
  डेमॉस्थेनीस
  डेमिएटा
  डेमोक्रिटस
  डेराइस्मायलखान
  डेरागाझीखान
  डेरागोपीपूर
  डेराजात
  डेरानानक
  डेरापूर
  डेलफाय
  डेलवेअर
  डेव्हनपोर्ट
  डेव्ही
  डेहराडून
  डोंगरगड
  डोंगरपाली
  डोंगरपुर
  डोंगराळी जमीनदारी
  डोंगरा
  डोंगरे, वासुदेव नारायण
  डोडोना
  डोनाटेलो
  डोंबगांव
  डोबरेनर
  डोंबारी
  डाब्रूजा
  डोम
  डोमल जात
  डोमिनिका
  डोरली
  डोव्हर
  डोहर
  ड्युडरनेक
  ड्युबॉपिएरी
  ड्युसेल्डॉर्फ
  ड्यूमा अलेक्झांडर
  ड्यूरर आल्ब्रेक्ट
  ड्रायडन, जॉन
  ड्रॉयमन
  ड्रेस्डेन
  ड्रोघेडा
  ड्विन्स्क
 
  ढक्की भाषा
  ढालगज
  ढालाईत
  ढीमर
  ढुंढये जैन
  ढेकूण
  ढेरा
  ढोर
 
 
  तगर
  तंगेल
  तंगौंग
  तंजावर
  तंजावरचें राजघराणें
  तडवी
  तंडागांव
  तंडो
  तंडोअडाम
  तंडोअलाहयार
  तंडोवागो
  तंडोमहमदखान
  तत्रक
  तंत्रग्रंथ
  तत्त्वज्ञान
  तनकपूर
  तनखा
  तनावल
  तनुकु तालुका
  तपकीर
  तपागच्छ
  तपून

 

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .