प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग चवदावा : जलपैगुरी - तपून

डी बॉइने - हा जातीचा फ्रेंच असून साडींनियाच्या राजाच्या हद्दींतील सॅव्हाय प्रांतांत शांबेरी येथें जन्मला. हा प्रथमत: फ्रान्सच्या सैन्यांत निशाणबारदार म्हणून होता. परंतु येथें बढतीची कांहीं आशा नाही असें पाहून तो रशियाच्या सैन्यांत चाकरी धरण्यासाठीं ट्यूरिनला गेला व तेथून साडींनियाच्या कारभार्‍यापासून शिफारसपत्र घेऊन ग्रीस देशांत आला. यावेळीं यूरोपमध्यें रशिया व तुर्कस्थान यांच्या दरम्यान युध्द चालू होतें. त्यामुळें ट्यूरिनला आल्यावर रशियन सैन्यांत त्याला कप्तानाची जागा मिळाली. टेनेडोज नांवाच्या बेटावर स्वारी करण्याच्या कामीं याची योजना झाली असतां हा बंदिवान होऊन तुर्कांच्या हातीं लागला.

लढाई संपल्यानंतर याची सुटका होऊन तो स्मर्ना शहरीं आला असतां, त्याला तेथें हिंदुस्थानांतून आलेले कांही इंग्रज लोक भेटले. त्यांनीं त्याला हिंदुस्थानसंबंधीं जी कांही हकीकत सांगितली ती ऐकून त्यानें हिंदुस्थानांत जाण्याचें ठरविलें. अलेप्पो-बगदाद या मार्गानें व्यापार्‍यांच्या एका तांड्याबरोबर हिंदुस्तानांत जाण्याचा त्याचा पहिला प्रयत्न फसल्यावर मग तो ग्रँड कैरो येथें आला. तेथी ब्रिटिश वकिलाच्या मदतीनें याची हिंदुस्तानांत जाण्याची सोय झाली. एवढेंच नाही तर त्या गृहस्थाच्या शिफारसपत्रामुळें मद्रासला आल्यावर याला त्या इलाख्यांतील हिंदी शिपायांच्या ६ व्या पलटणींत अधिकाराची जागाहि मिळाली. टिपूनें कांचीजवळ कर्नल बैलीचें जें सैन्य कापून काढलें त्यांत याची पलटण होती; परंतु हा त्यावेळीं रसद संभाळून आणण्याकरितां दुसरीकडे गेला असल्यामुळें त्या कत्तालींतून बचावला (१७८०). यानंतर एका ऍंड्ज्युटंटच्या जागेवर आपला हक्क असतां ती अन्यायानें दुसर्‍यास दिली गेली असें पाहून, यानें रशियांत जाण्याच्या उद्देशानें कंपनीच्या नोकरीचा राजीनामा दिला. कलकत्त्यास आल्यावर गव्हर्नर जनलरनें त्यास मार्गांतील ब्रिटिश अधिकारी व दोस्त संस्थानिक यांच्या नांवचीं पत्रें दिली. या पत्रांपासून डी बॉइनेला फार फायदा झाला. विशेषत: लखनौच्या नवाबानें त्याला देणग्या देऊन शिवाय काबूल व कंदहार या शहरांवर १२००० रुपयांच्या हुंड्या लिहून दिल्या. तेथून तो मेजर ब्राऊन नांवाच्या ब्रिटिश अधिकार्‍याबरोबर प्रवासास निघाला. परंतु दिल्लीच्या बादशाहाच्या दरबारांतील लोकांस शंका घेऊन त्यांनीं या दोघांनां मार्गांतच अडविलें. त्या सुमारास शिंद्यांच्या छावणींतून ऍंडर्सननें बोलाविल्यावरून डी बॉईन त्याच्या भेटीस गेला. आपल्या छावणींत हा गृहस्थ कशाकरितां आला आहे याचा छडा लावण्याकरितां शिंद्यानें याचे सर्व कागदपत्र जप्त केलें. तेव्हां हें महत्त्वाचें कागद गेल्यामुळें आपला पूर्वीचा बेत बदलून एखाद्या संस्थानिकाकडे नोकरी धरण्याचें डी बॉइनेनें ठरविलें. यावेळीं महादजी शिंद्यानें गोहदकर राण्याच्या ग्वालेरच्या किल्ल्यास वेढा दिला होता. आपणांस एक लक्ष रुपये आगाऊ दिल्यास आपण मोंगल मुलखांत गुप्तपणें दोन पलटणी उभ्या करून शिंद्याच्या छावणीवर अचानक हल्ला करूं, अशी त्यानें राण्याच्या पदरीं असलेल्या सॅग्स्टर नांवाच्या स्कॉच अधिकार्‍यामार्फत राण्यास सूचना केली. डी बॉइनेला एवढी मोठी रक्कम देण्यास राण्याचा धीर होईना, परंतु शिंद्याला भेडसावण्याकरितां मात्र त्यानें ही गोष्ट प्रसिध्द केली. यामुळें शिंद्यानें डी बॉइनेवर दोष ठेवला. पुढें डीबॉइनेच्या विनंतीवरून जयपूरकरानें त्याला दोन पलटणी उभारण्याची परवानगी दिली. परंतु मध्यंतरी कलकत्त्यावरून इंग्रजांचें बोलावणें येऊन तो तिकडे गेला असतां राजाचा बेत फिरून त्यानें आपली परवानगी काढून घेतली. त्यामुळें डी बॉइनेची फार निराशा झाली, मात्र त्याला राजाकडून सैन्य उभारण्यासाठीं अगाऊ जे दहा हजार रुपये मिळाले होते तेवढे तो दडपून बसला. या सुमारास शिंद्याच्या मनांत बुंदेलखंडावर स्वारी करावयाची आहे असें समजल्यावरून डी बॉइनेनें शिंद्यास अर्ज करून त्याच्याकडून साडेआठशेंची एकेक अशा दोन पलटणी उभ्या करण्याची परवानगी मिळविली. त्यांत डी बॉइनेला दरमहा १०० रुपये पगार व त्याच्या हाताखालच्या माणसांबद्दल सरसगट प्रत्येकी आठ रुपये देण्याचें ठरविलें. डी बॉइने आपल्या शिपायांस ५॥ रुपये महिना देई व त्यामुळें जी बचत रहात असे तींतून अंमलदारांचा व त्याचा भत्ता वगैरे निघे. त्यानें शक्य तोंपावेतों इंग्लिश पध्दतीवरच आपल्या पलटणी उभ्या करून त्यांचें शिक्षण, पोशाख, हत्यारें वगैरे सर्व त्याच पध्दतीचें ठेविलें व भेदाभेद न करतां सर्व राष्ट्रांचे युरोपियन अधिकारी नेमले. गोहदच्या राण्याच्या पदरीं असलेला सँग्स्टरहि पुढें त्याला येऊन मिळाला. त्याला त्यानें तोफा ओतण्याच्या कारखान्यावर नेमलें. यानंतर बुंदेलखंड, जयपूर वगैरेकडील मोहिमांत डी बॉइनची पलटणें गेलीं होती (१७८५-८६).

गुलामकादर व इस्मायलबेग यांनीं दिलेला आग्रयाचा वेढा उठविण्याकरितां महादजीनें डी बॉइनेच्या दोन पलटणी राणेखानाबरोबर पाठविल्या (१७८८). राणेखानास आग्रयाकडे येतांनां पाहून मोंगल सैन्य वेढा उठवून पुढें आलें. दोन्ही सैन्यांत ता. २४ एप्रिल रोजीं भरतपूरजवळ झालेल्या लढाईंत डी बॉइनच्या पलटणींनीं जी चिकाटी व जें धैर्य दाखविलें तें वाखाणण्यासारखें होतें. यानंतर राणेखानाच्या व जाटाच्या सैन्यांचें आग्रा येथें मोंगलांशीं निकराचें युध्द होऊन इस्मायलबेगचा पराभव झाला. त्यावेळींहि डी बॉइननें व त्याच्या पलटणींनीं चांगला नांवलौकिक मिळविला (१७ जून).

सन १७९० च्या आरंभीं डी बॉइनेच्या हाताखाली सात सातशें शिपायांची एक पलटण अशा आठ पलटणींचें एक ब्रिगेड होतें. त्यांत महादजीनें हळू हळू भर घालून शेवटीं त्या तीन ब्रिगेड केल्या. त्याचा तोफखानाहि वाढतां वाढतां शेवटीं एकंदर दोनशेंवर तोफा झाल्या होत्या. यांतील ६० तोफा सँग्स्टरनें आपल्या कारखान्यांतच ओंतून तयार केल्या होत्या. डी बॉइनेच्या प्रत्येक पलटणीबरोबर सहा पौंड वजनाचा गोळा फेंकणार्‍या दोन, तीन पौंड वजनाचा गोळा फेंकणार्‍या दोन व एक हॉविट्झर एवढा सरंजाम असून प्रत्येक ब्रिगेडला ५०० घोडस्वारांचें एक एक पथक जोडलेलें होतें. डी बॉइनेचा पगार शेवटी दरमहा १०,००० रुपयांपर्यंत वाढविण्यांत आला होता. याशिवाय त्याच्या पायदळाच्या व तोफखान्याच्या खर्चाकरितां कांहीं जमिनी लावून दिल्या असून त्यांच्या ऐन वसुलावर शेंकडा दोन टक्के नफा घेण्याची परवानगी देण्यांत आली होती. खड्या सैन्याशिवाय डी बॉइनेजवळ कांही निवडक हंगामी पायदळहि असें. यांतील शिपायांजवळ तोड्याच्या बंदुका असत; पण डी बॉइनेनें त्यांनां संगीनी लावण्याची युक्ति काढून या पायदळाची उपयुक्तता बरींच वाढविली होती. इस्मायलबेगशीं झालेल्या पाटणच्या लढाईंत (२० जून १७९०) महादजी शिंद्याचा जो विजय झाला तो मुख्यत: डी बॉइनच्या पलटणीमुळेंच (१२ सप्टेंबर १७९१). डी बॉईननें जोधपूरच्या राज्यांत मेरट येथें रजपुतांच्या लष्करावर अचानक छापा घालून जोधपूरकराचा पराभव केला.

सन १७९२ मध्यें त्याच्या हाताखाली कवायती पायदळ १८००० व करोल स्वार ६०० असून शिवाय बिन कवायती प्यादे ६०००, स्वार २०० व शें वर तोफा असून, आगर्‍याचा किल्लाहि ताब्यांत होता. या लष्कराचा खर्च चालविण्याकरितां दोआबांतील २२ लरख्र ऐन वसुलाचे जिल्हे त्याच्या स्वाधीन करण्यांत आले होते.

या सालीं होळकर व शिंदे यांच्या सैन्यांत अजमेरजवळ लखेरी येथें जी लढाई झाली तींत हा हजर होता. पुढें खर्डी येथें मराठ्यांची निजामअल्लीबरोबर जी लढाई झाली तीतहि हा १०,००० कवायती पायदळासह हजर होता (१७९७).

पुढल्या वर्षी प्रकृतीच्या अस्वास्थ्यामुळें हा शिंद्याची नोकरी सोडून यूरोपमध्यें परत गेला. जी बॉइनें हा धाडशी, समजुतदार व दूरदर्शीहि होता. त्याला फ्रेंच लोकांची क्रांतिकारक तत्वें मुळीच पसंत नव्हती. हिंदुस्थानांत राज्य मिळविण्याची त्याच्या जातभाईची कल्पना त्याला पटली नाहीं [ग्रांटडफ; खरे-ऐतिहासिक लेखसंग्रह खंड ७, ८, ९].

   

खंड १४ : जलपैगुरी - तपून  

 

 

 

  जलमस्तिष्क रोग
  जलयंत्रशास्त्र
  जलालपेठ
  जलालखंड
  जलालाबाद
  जलालाबाद, तहसील
  जलाली
  जलालुद्दीन मुहम्मद वल्खी
  जलालुद्दीन सयुती
  जलेश्वर
  जलेसर, तहसील
  जलोदर
  जलोपचार
  जव
  जवस
  जवादि डोंगर
  जवानबख्त मिर्झा
  जवासिया
  जव्हार
  जशपूर
  जसदन संस्थान
  जसपुर
  जसवंतनगर
  जसवंतसिंह, महाराणा
  जसील
  जस्टिन
  जस्टिनियन
  जस्त
  जस्सो
  जहागिराबाद
  जहागीर, जहागीरदार
  जहांगीर
  जहांगीर बादशहा
  जहाज फिरंगी
  जहाजपुर
  जहांदरशहा
  जहानआरा बेगम
  जहानाबाद
  जहनु
  जहलण
  जळगांव
  जळापूर
  जळापुर तालुका
  जळू
  जाई
  जाकोबाबाद
  जाखाऊ
  जाखन
  जांजगरि
  जाजमाउ
  जाट
  जाटपु
  जाटपोल
  जातक
  जाति
  जातिभेद
  जादम
  जादू
  जादूचा कंदील
  जाधव
  जाधवराई
  जॉन
  जानसाथ
  जॉनसन अॅंड्र
  जॉनसन, डॉय साम्युएल
  जानसार बावर
  जॉन, सेंट
  जानीबेग तुर्खन मिर्ज्ञा
  जानेफळ
  जानोजी निंबाळकर
  जाफना
  जाफरखान
  जाफराबाद
  जांब
  जांबवान
  जाबाल
  जांबु घोडा
  जाब्लोस्काव, पाल
  जांभळी जमीनदारी
  जांभूळ
  जांभेकर, बाळ गंगाधर
  जामखेड
  जामगड
  जामतारा
  जामदारखाना
  जामनगर
  जामनेर
  जामपुर
  जामराव कालवा
  जामी
  जामीनकी
  जामोद
  जाम्निया
  जायफळ, जायपत्री
  जारकर्म
  जॉर्ज टाऊन
  जॉर्ज राजे
  जॉर्जिया
  जालंदर, जिल्हा
  जालना
  जालवणकर, नारायणबोवा
  जालापहाड
  जालारी
  जालिआ
  जालोर
  जावजी दादाजी चौधरी
  जावड
  जावरा
  जावळी
  जावा
  जाविदखाना
  जासवंद
  जासी
  जासुंद
  जाहिरात
  जिऊ महाला
  जिगणी
  जिजाबाई
  जिजिराम
  जिंजी
  जितुलीया
  जिंतूर
  जिंद
  जिनकीर्ति
  जिनगर
  जिनप्रभ
  जिनीव्हा
  जिनेश्वरसुरि
  जिनोआ
  जिन्सीवाले, श्रीधर गणेश
  जिप्सी
  जिब्राल्टर
  जियागंज
  जिरंग
  जिरळ कामसोळी
  जिराफ
  जिंरार
  जिराईतखाना
  जिरें
  जिलेटिन
  जिवबादादा बाक्षी
  जीन मेरी रोलंड
  जीवकचिंतामणी
  जीवधन किल्ला
  जीवनकार्यविचार
  जीवन्मुक्त
  जुई
  जुगार
  जुगोस्लाव्हिया
  जुजुत्सु
  जुझोतिया ब्राह्मण
  जुडा
  जुडीआ
  जुतोघ
  जुनागड
  जुनापाणी
  जुनापादर
  जुनो
  जुनोना
  जुन्नर
  जुपिटर
  जुबल
  जुबो
  जुभखा
  जुव्हेनल
  जूब
  जूल, जेम्स प्रेस्कॉट
  जेऊर
  जेकब
  जेजाकभुक्ति उर्फ जिझोटी
  जेजुरी
  जेझील
  जेतपुर
  जेघे
  जेना
  जेपाळ
  जेफर्सन, थॉमस
  जेबील
  जेम्सटाऊन
  जेम्स मेरी सॅन्ड्स
  जेम्स राजे
  जेयोर
  जेरिको
  जेरिझिम
  जेरुसलेम
  जेरेसा
  जेर्हा
  जेलेपला
  जेल्डर्लंड
  जेवर
  जेव्होंन्स, विल्यम स्टॅनले
  जेष्ठमध
  जेसर
  जेसरी
  जेसलमीर
  जेसुइट लोक
  जेजोर, जिल्हा
  जेहोव्ह
  जैटिया
  जैटियापूर
  जैन, संप्रदाय
  जैनेंद्र व्याकरण
  जैमिनी
  जैस
  जैसवाय
  जोक्जाकर्त
  जोग, कृष्णाजी महादेव
  जोगापरमानंद
  जोगी
  जोगेश्वरी
  जोडिया
  जोतिबाचा डोंगर
  जोत्याजी केसरकर
  जोदिया
  जोधपुर
  जोधबाई
  जोन ऑफ आर्क
  जोनगन
  जोनपुर
  जोनराज
  जोन्स, सर विल्यम
  जोबत, संस्थान
  जोरा
  जोरिय
  जो-हाट
  जोवई
  जोशी
  जोशी, अण्णा मार्तंड
  जोशी, गणेश कृष्ण
  जोशी, गणेश वासुदेव
  जोशी, गणेश व्यंकटेश
  जोशी, चासकर
  जोशी, बारामतीकर
  जोशीमठ
  जोहानिस्बर्ग
  जोहानीझबर्ग
  जोहार
  जोही
  जोहोर
  जौगड
  जौहरीफरवी
  ज्यूटीगल्पा
  ज्योतिपंत महाभागवत
  ज्योति:शास्त्र
  ज्योतिष्टोम
  ज्योती
  ज्वर
  ज्वांग, पट्टुआ
  ज्वारी
  ज्वालामुखी
 
  झऊरी मुल्ला
  झगरपूर
  झज्जर
  झंझरपुर
  झमानशहा
  झमानिया
  झमीनदवार
  झरथुष्ट्र
  झलिदा
  झलून
  झाकाटेकस
  झांग, जिल्हा
  झांजी
  झांझमेर
  झांझीबार
  झाडीतेलंग
  झानेसव्हील
  झान्टे
  झान्थस
  झाफरखान
  झाफरवाल
  झाबिताखान
  झाबुआ
  झाबुलीस्तान
  झाबेल
  झांबेसी नदी
  झांबोअंग
  झामपोदर
  झामसिंग
  झामोरा
  झामोरीन
  झार
  झारगर जात
  झारा
  झारापाप्रा
  झा-होन
  झालकाटि
  झालरपाटण
  झालवान
  झालावाड
  झालावाड संस्थान
  झालोड
  झांशी, जिल्हा
  झांशीची राणी, लक्ष्मीबाई
  झिंगकलिंग हकमती
  झिगन
  झिंझुवाडा
  झितोमीर
  झिनत-उन-निसा बेगम
  झिंपी तौडू
  झियाउद्दीन बरनी
  झिरा
  झिरी
  झिवारत
  झीटून
  झीत्झ
  झीनवर
  झीनॉफानेझ
  झीलंड
  झुंगेरिया
  झुंझुनु
  झुबेदा खातुन
  झुब्दतुन्निसा
  झुरळ
  झुलफिकारखान
  झुलुलंड
  झूवा
  झूरिच
  झूसी
  झेंद-अवेस्ता
  झेनागा
  झेनाटा
  झेनिद
  झेनोफोन
  झेनोबिआ
  झेप्पेलिन, काऊंट फर्डिनंड
  झेब-उन्-निसा बेगम
  झेब्रा
  झेरबस्ट
  झेरिआ
  झेर्नोविट्झ
  झेलम
  झेलम कालवा
  झेलम नदी
  झेलम वसाहत
  झैदपूर
  झैनखान कोक
  झैनाबादी महाल
  झैनुल अबिदिन
  झैमुख्त
  झैसान
  झोडगे
  झोब जिल्हा
  झोला, एमिली एडवर्ड चार्लस
 
 
  टंकारी
  टक्कर देश
  टक्का
  टझी
  टनब्रिजवेल्स
  टरपेलट
  टर्गो, अॅन रॉबर्ट जॅक्स
  टनेंट
  टॅव्हर्नियर
  टॅसिटस कॉनेंलिअस
  टस्कुलम्
  टांकणखार
  टांक तहशील
  टाकळ
  टाकळ घांट
  टाकळा
  टांकळी
  टाकळी बुदुक
  टाकी
  टॉंगकिंग
  टांगानिका
  टांगानिका प्रदेश
  टागोर, देवेन्द्रनाथ
  टागोर, राजा सौरेन्द्र मोहन
  टाटा, जमशेटजी नसरवानजी
  टाटा, सर रतन
  टोंड, कर्नल
  टॉडहंटर, आयझॅक
  टान्जीर
  टापिओका(कासावा)
  टायको ब्राही
  टायग्रे
  टायबर
  टायबेरिअस
  टायर
  टाराक्विनी
  टारांटो
  टारिसेली, इव्हर्जिलिस्टा
  टारेटम्
  टॉके
  टानों
  टार्सस
  टालबॉट, विल्यम हेनरी
  टालमड
  टॉलस्टॉय, लिओ
  टॉलेमी क्लॉडिअम
  टॉलमी फिलाडेल्फस
  टालेरंड, पेरीगॉर्ड प्रिन्स
  टावी
  टासमन, अबेल जॅन्सेन
  टासी
  टिकमगड
  टिटवी
  टिटागड
  टिडोर
  टिन्डाल जॉन
  टिपगड डोंगर
  टिपरा जात
  टिप्पू सुलतान
  टिप्पेरा
  टिफ्लिस
  टिंबक्टु
  टिंबा
  टिबेस्टी
  टिम्माड
  टिरोल
  टिलोता खैरी
  टिल्सिट
  टिळक, बाळ गंगाधर
  टीजिआ
  टीरिआ
  टुलुझ
  टूर्नें
  टूलाँ
  टेकचंद मुनशी
  टेक्सस
  टेगर्नसी
  टेग्युसीगलपा
  टंट, पिटर गथ्री
  टेन, हिप्पोलाइट अडोल्फ
  टेनेस्सी
  टेंपलबार
  टेबल माउंटन
  टेंभुरणी
  टेमेश्वार
  टेराडेलफ्यूगो
  टेलर, फिलिप मेडोज
  टेसिफॉन
  टैन-शान पर्वत
  टोक, संस्थान
  टोकिओ
  टोगोलंड
  टोचीनदी
  टोन, थिओबाल्ड वूल्फ
  टोपल्या
  टोबेगो
  टोमाटो
  टोराँटो
  टोरी फत्तेपूर
  टोलेडो
  टोवला
  टोशाम
  टोळ
  टौंगी
  टौंगुप
  टौंगू
  टौंग्थ
  टौंग्यु
  ट्युनिस
  ट्युनीशिआ
  ट्यूस
  ट्रॅलिझ
  ट्रान्सवाल
  ट्राम्बे
  ट्रॉय अथवा ट्रोड
  ट्रिनिदाद
  ट्रिपोली, प्रांत
  ट्रिबिझाँड
  ट्रीएस्टे
  ट्रटिश्के, हेन्रिक व्हॉन
  ट्रेंट
  ट्विकनहॅम
  ट्विन, मार्क
 
  ठग-ठगी
  ठठ्ठा
  ठाकुर
  ठाकुरगांव
  ठाकूरदासबोवा
  ठाकूरद्वार
  ठाणभवान
  ठाणें
 
  डॅडी
  डॅन
  डॅनिएल
  डन् कर्कं
  डॅन्झिग
  डफरिन, लार्ड
  डफळे
  डंबल
  डबलबीन
  डंबार्टन
  डब्लिन
  डभई
  डमडम
  डरहॅम
  डर्बी
  डलहौसी, लॉर्ड
  डलास
  डहोमे
  डॉक
  डाका, जिल्हा
  डाकोर
  डांग
  डांगची
  डांगर
  डांगी
  डांग्या खोकला
  डाग्वेरे, एल्. जे. एम.
  डोन नदी
  डान्यूब नदी
  डाबी
  डामर
  डायमंड हारबर
  डायमंड बेट
  डायोजेनीस
  डार्टमाउथ
  डार्डानेल्स
  डार्विन, चार्लस रॉबर्ट
  डॉलफिनचें नोंज
  डाल्टन, जॉन
  डास
  डाहाणु
  डाळिंब
  डिंक
  डिकन्स, चार्लस
  डिकेमाली
  डिक्वेन्सि, थॉमस
  डिंगरी
  डिंगणकर, मोरो विश्वनाथ
  डिडीमी
  डिडेरोट डेनिस
  डिफो, ड्यानिअल
  डिवार, सर जेम्स
  डी अर्लेबर्ट
  डीग
  डीगची लढाई
  डी बॉइने
  डीसा
  डुकर
  डुकी
  डुक्करकंद
  डुंगर
  डुप्ले
  डुम जात
  डुरिअन
  डूलचेन्यो
  डूलाँग
  डेकॅपोलिस
  डेकाटें
  डेडिआगॅच
  डेन्मार्क
  डेन्व्हर
  डेमॉस्थेनीस
  डेमिएटा
  डेमोक्रिटस
  डेराइस्मायलखान
  डेरागाझीखान
  डेरागोपीपूर
  डेराजात
  डेरानानक
  डेरापूर
  डेलफाय
  डेलवेअर
  डेव्हनपोर्ट
  डेव्ही
  डेहराडून
  डोंगरगड
  डोंगरपाली
  डोंगरपुर
  डोंगराळी जमीनदारी
  डोंगरा
  डोंगरे, वासुदेव नारायण
  डोडोना
  डोनाटेलो
  डोंबगांव
  डोबरेनर
  डोंबारी
  डाब्रूजा
  डोम
  डोमल जात
  डोमिनिका
  डोरली
  डोव्हर
  डोहर
  ड्युडरनेक
  ड्युबॉपिएरी
  ड्युसेल्डॉर्फ
  ड्यूमा अलेक्झांडर
  ड्यूरर आल्ब्रेक्ट
  ड्रायडन, जॉन
  ड्रॉयमन
  ड्रेस्डेन
  ड्रोघेडा
  ड्विन्स्क
 
  ढक्की भाषा
  ढालगज
  ढालाईत
  ढीमर
  ढुंढये जैन
  ढेकूण
  ढेरा
  ढोर
 
 
  तगर
  तंगेल
  तंगौंग
  तंजावर
  तंजावरचें राजघराणें
  तडवी
  तंडागांव
  तंडो
  तंडोअडाम
  तंडोअलाहयार
  तंडोवागो
  तंडोमहमदखान
  तत्रक
  तंत्रग्रंथ
  तत्त्वज्ञान
  तनकपूर
  तनखा
  तनावल
  तनुकु तालुका
  तपकीर
  तपागच्छ
  तपून

 

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .