प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग चवदावा : जलपैगुरी - तपून

डेव्ही - हा इंग्रज रसायनशास्त्रज्ञ कॉर्नवालजवळ पेंझान्म येथे ता. १७ डिसेंबर १७७८ जन्मला. याच्या प्राथमिक शिक्षणाच्या वेळेस याला शास्त्रीय विषयांची गोडी नव्हती. त्यावेळीं जुन्या भाषांतील कवितांचें भाषांतर करण्याचा व गप्पा मारण्याचा त्यास नाद असे. स. १७९४ त याचा बाप रॉबर्ट डेव्ही हा मरण पावला. तेव्हां त्याची आई व चार भावंडे यांच्या चरितार्थाचा भार यावरच पडला. तेव्हां तो वैद्यकी शिकण्याकरितां एका औषधेविक्या वैद्याकडे उमेदवार राहिला. तेथें अध्यात्मविद्याशास्त्र, नीतिशास्त्र, गणित इत्यादि शास्त्रांचा अभ्यास केल्यावर स. १७९७ त त्याची द्दष्टि रसायनशास्त्राकडे वळली. निकोल्सन व लव्हॉझिए यांचीं त्या शास्त्रावरील पुस्तकें वाचून उष्णता व प्रकाश यासंबंधीं यानें एक नवी कल्पना काढली. १७९८ सालीं व थॉमस बेडीस याची ओळख झाली व तो त्याच्या वैद्यककार्यालयांत व्यवस्थापक झाला.

१७९९ सालीं त्यानें असा शोध लावला कीं, नत्रसप्राणिद अपायकारक नाहीं परंतु त्यानें अंमल चढतो. स. १८०० त त्यानें ‘नत्रसप्राणिदावर शोध’ नावाचा ग्रंथ प्रसिद्ध केला. त्यामुळें त्याची रसायनशास्त्रज्ञ अशी ख्याति झाली. लंडन येथें राजसंस्थेंत १८०२ सालीं त्याला साहाय्यक व्याख्यात्याची जागा मिळाली. एका महिन्याच्या आंत तो व्याख्याता झाला व १८०३ सालीं अध्यापक झाला. औद्योगिकरीत्या कातडें कमावण्याच्या धंद्यासंबंधीं व्याख्यानें देण्याचा त्याला हुकूम झाला व तीन महिन्यांची रजा देण्यात आली. पुढें त्यानें आपले शोध १८०३ सालीं राजसंस्थेपुढें मांडले. १८०२ सालीं शेतकीविषयाकडे लक्ष्य द्यावे अशी शेतकीखात्यानें त्यास विनंति केली होती. यामुळेंच १८१३ सालीं “शेतकीच्या रसायनशास्त्राचीं मूलतत्वें” हा ग्रंथ प्रसिद्ध केला. विद्युद्रसायनशास्त्रावर त्याचा फार भर असे. त्यावेळेपर्यंत विद्युदघटांत दोन धातू व एक द्रव किंवा एक धातू, एक कर्बखंड व एक द्रव अशी योजना करीत असत. परंतु एक धातु व दोन द्रव मिळून विद्युतघट करणें शक्य आहे असें यानें दाखविलें. पुढें ५ वर्षानंतर राजसंस्थेपुढें त्यानें आपलें पहिलें व्याख्यान वाचले. उज्ज, अल्क, धातू व काहीं धातूंचे प्राणिद हे ॠण विद्युद्धतुखंडातून आकर्षिले जातात व प्राणवायु, अम्ल, हे घनविद्युद्धतुखंडातून आकर्षिले जातात. परंतु ॠणविद्युत्खंडांकडून दूर केले जातात असें त्यानें प्रतिपादन केलें. शिवाय क्षारांचें पृथक्करण काटकसरीनें करतां येऊन मूलद्रव्यें काढतां येतील असें त्यानें दाखविलें. या लेखामुळें त्याला नेपोलियनचें पदक मिळालें व १८०७ त त्यानें विद्युदघटमालेच्या साहाय्यानें सिंधु व पालाश या धातू मूलरूपांत निराळ्या काढल्या. पुढें लोकांनीं वर्गणी करून त्याला नवी विद्युदघटमाला करून दिली. स. १८०९ मध्यें त्यानें पालाश ही मूल धातूच आहे हें सिद्ध केलें व पुढच्या वर्षीं हरवायु हें मूलद्रव्य आहे असे त्यानें सिद्ध केलें.

या सुमारास याची फारच प्रसिद्धि झाली. १००० श्रेत्यांपुढे तो व्याख्यान देऊं लागला व त्याची कीर्ति लंडनच्या बाहेरहि पसरली. स. १८१० त त्याला डब्लिन संस्थेनें पाचारण केलें. तेथें जाऊन त्यानें विद्युद्रसायनशास्त्रावर व्याख्यानें दिलीं. पुढच्या वर्षीं तो पुन्हां डब्लिन येथें गेला. या वेळेस तेथील विश्वविद्यालयानें त्याला एल. एल. डी. ची बहुमानाची पदवी दिली. यानंतर काहीं महिन्यांनीं त्यानें “रसायनशास्त्रतत्त्वज्ञानाचीं मूलतत्वे” या नांवाचें एक पुस्तक लिहिलें व तें आपल्या बायकोस अर्पण केलें. त्याला पुन्हां अध्यापकाची जागा मिळत होती पण त्यानें व्याख्यानें देण्याचें नाकारलें. या वर्षींच नत्रहरिदावर त्यानें प्रयोग सुरू केले. परंतु एका प्रयोगांत स्फोट होऊन त्याच्या डोळ्यास इजा झाली व त्यानें तो नाद सोडला. १८१३ सालच्या आक्टोबरांत तो यूरोपखंडात आपल्या स्त्रीसह प्रवासास गेला. त्याच्याबरोबर मायकेल फराडे हा मदतनीस म्हणून गेला. तो प्रथम पॅरिस शहरीं गेला. तेथें त्याचा तेथील विद्वानांनीं फार गौरव केला. यानें मात्र आपल्या वागणुकीनें त्यास खूष केलें नाहीं. त्यास याचा थोडा रागच आला. त्यावेळीं अदद्रव्याबद्दल शोध चालले होते. यानें आपल्या जुजबी प्रयोग साहित्याच्या मदतीनें तें मूलद्रव्यच आहे अशी त्यांची खात्री पटवली. पुढें डिसेंबरात तो इटलीस गेला. जीनोवा येथें टॉर्पेंडो माशांतील विद्युत त्यानें तपासून पाहिली. फ्लोरेन्स येथें हिरा जाळून तो कोळशाचाच एक प्रकार आहे असे त्यानें ठरविलें. जर्मनींतून स. १८१५ त लंडन येथें परत आल्यावर त्याला ‘सुरक्षित दिवा’ तयार करण्याकरतां खाणीवाल्यांनीं विनंति केली. प्रयोगांतीं त्याला आढळलें कीं, खाणींतील स्फोटकारक द्रव्यें बारीक नळ्यांतून जाऊं शकत नाहींत म्हणून त्यानें ९ नोव्हेंबर रोजीं राजसंस्थेपुढें एक लेख वाचला, त्यात त्यानें सांगितलें कीं, धातु विद्युद्वाहक असल्यामुळें काचेच्या नळ्यांपेक्षां धातूच्या नळ्याच जास्त चांगल्या. स. १८१६ च्या लेखांत धातूंच्या तारांचीं जाळीं उपयोगांत आणण्याविषयीं त्यानें सुचविलें व त्याप्रमाणें तो “सुरक्षित दिवा” उपयोगांत येऊं लागला. त्यानें या शोधाबद्दल पेटंट घेतलें नाहीं. त्याच्या स्वार्थत्यागाबद्दल न्यूकॅसल येथील खाणीवाल्यांनीं त्याला चांदीच्या ताटांचा संच नजर केला. पुढें ही चांदी वितळवून त्या पैशांतून एक पदक, यूरोपखंडात उत्तम शास्त्रीय शोध लावणारास ‘डेव्ही पदक’ नावाने देण्यांत येऊं लागलें.

स. १८१८ त त्याला बॅरोनेटची पदवी मिळाली. स. १८२० च्या नोव्हेंबरांत तो राजसंस्थेचा अध्यक्ष निवडला गेला. पुढें आरमारखात्यानें गलबतांत तांब्याचे पत्रे न गंजण्याकरितां उपाय सुचविण्याकरितां राजसंस्थेस विनंति केली. डेव्हीनें त्यास कल्हई करण्यास सुचविलें, परंतु त्या कल्पनेस यश आलें नाहीं. १८२३ सालीं त्याची प्रकृति बिघडूं लागली व १८२७ सालीं त्याला अर्धांगवायूचा झटका आला. म्हणून त्याला हवापालट करण्याकरतां यूरोपखंडांत पाठविलें. तो रव्हेन्ना येथें राहून मग साल्झबर्ग येथें गेला. परंतु त्याची प्रकृति न सुधारल्यामुळें त्यानें राजसंस्थेच्या अध्यक्षपदाच्या जागेचा राजीनामा दिला. पुढें तो इंग्लंडास परत आला. त्यानंतर तो रोम येथें गेला व तेथून “टार्पेडो माशाची विद्युत्”असा लेख त्यानें राजसंस्थेस पाठविला. १८२९ च्या फेब्रुवारीच्या २० व्या तारखेस त्याला अर्धांगवायूचा पुन्हां झटका आला व त्यानें त्याची उजवी बाजू निरूपयोगी झाली. त्याचा भाऊ डॉ. जॉन डेव्ही यानें त्याला काळजीपूर्वक जिनीवा येथें आणलें परंतु तेथेंच मेच्या २९ तारखेस त्याचा अंत झाला.

याचा स्वभाव चिडखोर व रागीट असे. तो प्रत्येक काम फार कळकळीनें करीत असे. त्याचें मन कल्पनामय असे असें त्याच्या लेखांवरून दिसतें. कोलेरिज कवि म्हणत असें कीं जर हा प्रसिद्ध रसायनशास्त्रज्ञ झाला नसता तर तो प्रसिद्ध कवि झाला असता. सौदे म्हणे, त्याच्यांत कवीचे सर्व गुण आहेत. तो विषयाचें स्पष्टीकरण फार चांगलें करी. यामुळें त्याचीं व्याख्यानें हृदयंगम होत असत. त्याचे प्रयोग प्रज्ञावंत असत व तो ते तडफेनें करित असे. कोलेरिज कवि आपला रूपकांचा साठा वाढविण्याकरितां डेव्हीचीं व्याख्यानें ऐकण्यास जात असे. कीर्ति मिळविणें ही डेव्हीची महत्वाकांक्षा होती. तरी पण तो कोणाचा द्वेष करीत नसे व आपल्या कार्यानें मनुष्यप्राण्याचें कल्याण व्हावें ही त्याची फार इच्छा असे. तो शिष्टाचारपद्धतीची पर्वा करीत नसे, म्हणून कधी कधीं लहानशा कारणावरून इतर मंडळी त्याजवर नाराज होत असत.

   

खंड १४ : जलपैगुरी - तपून  

 

 

 

  जलमस्तिष्क रोग
  जलयंत्रशास्त्र
  जलालपेठ
  जलालखंड
  जलालाबाद
  जलालाबाद, तहसील
  जलाली
  जलालुद्दीन मुहम्मद वल्खी
  जलालुद्दीन सयुती
  जलेश्वर
  जलेसर, तहसील
  जलोदर
  जलोपचार
  जव
  जवस
  जवादि डोंगर
  जवानबख्त मिर्झा
  जवासिया
  जव्हार
  जशपूर
  जसदन संस्थान
  जसपुर
  जसवंतनगर
  जसवंतसिंह, महाराणा
  जसील
  जस्टिन
  जस्टिनियन
  जस्त
  जस्सो
  जहागिराबाद
  जहागीर, जहागीरदार
  जहांगीर
  जहांगीर बादशहा
  जहाज फिरंगी
  जहाजपुर
  जहांदरशहा
  जहानआरा बेगम
  जहानाबाद
  जहनु
  जहलण
  जळगांव
  जळापूर
  जळापुर तालुका
  जळू
  जाई
  जाकोबाबाद
  जाखाऊ
  जाखन
  जांजगरि
  जाजमाउ
  जाट
  जाटपु
  जाटपोल
  जातक
  जाति
  जातिभेद
  जादम
  जादू
  जादूचा कंदील
  जाधव
  जाधवराई
  जॉन
  जानसाथ
  जॉनसन अॅंड्र
  जॉनसन, डॉय साम्युएल
  जानसार बावर
  जॉन, सेंट
  जानीबेग तुर्खन मिर्ज्ञा
  जानेफळ
  जानोजी निंबाळकर
  जाफना
  जाफरखान
  जाफराबाद
  जांब
  जांबवान
  जाबाल
  जांबु घोडा
  जाब्लोस्काव, पाल
  जांभळी जमीनदारी
  जांभूळ
  जांभेकर, बाळ गंगाधर
  जामखेड
  जामगड
  जामतारा
  जामदारखाना
  जामनगर
  जामनेर
  जामपुर
  जामराव कालवा
  जामी
  जामीनकी
  जामोद
  जाम्निया
  जायफळ, जायपत्री
  जारकर्म
  जॉर्ज टाऊन
  जॉर्ज राजे
  जॉर्जिया
  जालंदर, जिल्हा
  जालना
  जालवणकर, नारायणबोवा
  जालापहाड
  जालारी
  जालिआ
  जालोर
  जावजी दादाजी चौधरी
  जावड
  जावरा
  जावळी
  जावा
  जाविदखाना
  जासवंद
  जासी
  जासुंद
  जाहिरात
  जिऊ महाला
  जिगणी
  जिजाबाई
  जिजिराम
  जिंजी
  जितुलीया
  जिंतूर
  जिंद
  जिनकीर्ति
  जिनगर
  जिनप्रभ
  जिनीव्हा
  जिनेश्वरसुरि
  जिनोआ
  जिन्सीवाले, श्रीधर गणेश
  जिप्सी
  जिब्राल्टर
  जियागंज
  जिरंग
  जिरळ कामसोळी
  जिराफ
  जिंरार
  जिराईतखाना
  जिरें
  जिलेटिन
  जिवबादादा बाक्षी
  जीन मेरी रोलंड
  जीवकचिंतामणी
  जीवधन किल्ला
  जीवनकार्यविचार
  जीवन्मुक्त
  जुई
  जुगार
  जुगोस्लाव्हिया
  जुजुत्सु
  जुझोतिया ब्राह्मण
  जुडा
  जुडीआ
  जुतोघ
  जुनागड
  जुनापाणी
  जुनापादर
  जुनो
  जुनोना
  जुन्नर
  जुपिटर
  जुबल
  जुबो
  जुभखा
  जुव्हेनल
  जूब
  जूल, जेम्स प्रेस्कॉट
  जेऊर
  जेकब
  जेजाकभुक्ति उर्फ जिझोटी
  जेजुरी
  जेझील
  जेतपुर
  जेघे
  जेना
  जेपाळ
  जेफर्सन, थॉमस
  जेबील
  जेम्सटाऊन
  जेम्स मेरी सॅन्ड्स
  जेम्स राजे
  जेयोर
  जेरिको
  जेरिझिम
  जेरुसलेम
  जेरेसा
  जेर्हा
  जेलेपला
  जेल्डर्लंड
  जेवर
  जेव्होंन्स, विल्यम स्टॅनले
  जेष्ठमध
  जेसर
  जेसरी
  जेसलमीर
  जेसुइट लोक
  जेजोर, जिल्हा
  जेहोव्ह
  जैटिया
  जैटियापूर
  जैन, संप्रदाय
  जैनेंद्र व्याकरण
  जैमिनी
  जैस
  जैसवाय
  जोक्जाकर्त
  जोग, कृष्णाजी महादेव
  जोगापरमानंद
  जोगी
  जोगेश्वरी
  जोडिया
  जोतिबाचा डोंगर
  जोत्याजी केसरकर
  जोदिया
  जोधपुर
  जोधबाई
  जोन ऑफ आर्क
  जोनगन
  जोनपुर
  जोनराज
  जोन्स, सर विल्यम
  जोबत, संस्थान
  जोरा
  जोरिय
  जो-हाट
  जोवई
  जोशी
  जोशी, अण्णा मार्तंड
  जोशी, गणेश कृष्ण
  जोशी, गणेश वासुदेव
  जोशी, गणेश व्यंकटेश
  जोशी, चासकर
  जोशी, बारामतीकर
  जोशीमठ
  जोहानिस्बर्ग
  जोहानीझबर्ग
  जोहार
  जोही
  जोहोर
  जौगड
  जौहरीफरवी
  ज्यूटीगल्पा
  ज्योतिपंत महाभागवत
  ज्योति:शास्त्र
  ज्योतिष्टोम
  ज्योती
  ज्वर
  ज्वांग, पट्टुआ
  ज्वारी
  ज्वालामुखी
 
  झऊरी मुल्ला
  झगरपूर
  झज्जर
  झंझरपुर
  झमानशहा
  झमानिया
  झमीनदवार
  झरथुष्ट्र
  झलिदा
  झलून
  झाकाटेकस
  झांग, जिल्हा
  झांजी
  झांझमेर
  झांझीबार
  झाडीतेलंग
  झानेसव्हील
  झान्टे
  झान्थस
  झाफरखान
  झाफरवाल
  झाबिताखान
  झाबुआ
  झाबुलीस्तान
  झाबेल
  झांबेसी नदी
  झांबोअंग
  झामपोदर
  झामसिंग
  झामोरा
  झामोरीन
  झार
  झारगर जात
  झारा
  झारापाप्रा
  झा-होन
  झालकाटि
  झालरपाटण
  झालवान
  झालावाड
  झालावाड संस्थान
  झालोड
  झांशी, जिल्हा
  झांशीची राणी, लक्ष्मीबाई
  झिंगकलिंग हकमती
  झिगन
  झिंझुवाडा
  झितोमीर
  झिनत-उन-निसा बेगम
  झिंपी तौडू
  झियाउद्दीन बरनी
  झिरा
  झिरी
  झिवारत
  झीटून
  झीत्झ
  झीनवर
  झीनॉफानेझ
  झीलंड
  झुंगेरिया
  झुंझुनु
  झुबेदा खातुन
  झुब्दतुन्निसा
  झुरळ
  झुलफिकारखान
  झुलुलंड
  झूवा
  झूरिच
  झूसी
  झेंद-अवेस्ता
  झेनागा
  झेनाटा
  झेनिद
  झेनोफोन
  झेनोबिआ
  झेप्पेलिन, काऊंट फर्डिनंड
  झेब-उन्-निसा बेगम
  झेब्रा
  झेरबस्ट
  झेरिआ
  झेर्नोविट्झ
  झेलम
  झेलम कालवा
  झेलम नदी
  झेलम वसाहत
  झैदपूर
  झैनखान कोक
  झैनाबादी महाल
  झैनुल अबिदिन
  झैमुख्त
  झैसान
  झोडगे
  झोब जिल्हा
  झोला, एमिली एडवर्ड चार्लस
 
 
  टंकारी
  टक्कर देश
  टक्का
  टझी
  टनब्रिजवेल्स
  टरपेलट
  टर्गो, अॅन रॉबर्ट जॅक्स
  टनेंट
  टॅव्हर्नियर
  टॅसिटस कॉनेंलिअस
  टस्कुलम्
  टांकणखार
  टांक तहशील
  टाकळ
  टाकळ घांट
  टाकळा
  टांकळी
  टाकळी बुदुक
  टाकी
  टॉंगकिंग
  टांगानिका
  टांगानिका प्रदेश
  टागोर, देवेन्द्रनाथ
  टागोर, राजा सौरेन्द्र मोहन
  टाटा, जमशेटजी नसरवानजी
  टाटा, सर रतन
  टोंड, कर्नल
  टॉडहंटर, आयझॅक
  टान्जीर
  टापिओका(कासावा)
  टायको ब्राही
  टायग्रे
  टायबर
  टायबेरिअस
  टायर
  टाराक्विनी
  टारांटो
  टारिसेली, इव्हर्जिलिस्टा
  टारेटम्
  टॉके
  टानों
  टार्सस
  टालबॉट, विल्यम हेनरी
  टालमड
  टॉलस्टॉय, लिओ
  टॉलेमी क्लॉडिअम
  टॉलमी फिलाडेल्फस
  टालेरंड, पेरीगॉर्ड प्रिन्स
  टावी
  टासमन, अबेल जॅन्सेन
  टासी
  टिकमगड
  टिटवी
  टिटागड
  टिडोर
  टिन्डाल जॉन
  टिपगड डोंगर
  टिपरा जात
  टिप्पू सुलतान
  टिप्पेरा
  टिफ्लिस
  टिंबक्टु
  टिंबा
  टिबेस्टी
  टिम्माड
  टिरोल
  टिलोता खैरी
  टिल्सिट
  टिळक, बाळ गंगाधर
  टीजिआ
  टीरिआ
  टुलुझ
  टूर्नें
  टूलाँ
  टेकचंद मुनशी
  टेक्सस
  टेगर्नसी
  टेग्युसीगलपा
  टंट, पिटर गथ्री
  टेन, हिप्पोलाइट अडोल्फ
  टेनेस्सी
  टेंपलबार
  टेबल माउंटन
  टेंभुरणी
  टेमेश्वार
  टेराडेलफ्यूगो
  टेलर, फिलिप मेडोज
  टेसिफॉन
  टैन-शान पर्वत
  टोक, संस्थान
  टोकिओ
  टोगोलंड
  टोचीनदी
  टोन, थिओबाल्ड वूल्फ
  टोपल्या
  टोबेगो
  टोमाटो
  टोराँटो
  टोरी फत्तेपूर
  टोलेडो
  टोवला
  टोशाम
  टोळ
  टौंगी
  टौंगुप
  टौंगू
  टौंग्थ
  टौंग्यु
  ट्युनिस
  ट्युनीशिआ
  ट्यूस
  ट्रॅलिझ
  ट्रान्सवाल
  ट्राम्बे
  ट्रॉय अथवा ट्रोड
  ट्रिनिदाद
  ट्रिपोली, प्रांत
  ट्रिबिझाँड
  ट्रीएस्टे
  ट्रटिश्के, हेन्रिक व्हॉन
  ट्रेंट
  ट्विकनहॅम
  ट्विन, मार्क
 
  ठग-ठगी
  ठठ्ठा
  ठाकुर
  ठाकुरगांव
  ठाकूरदासबोवा
  ठाकूरद्वार
  ठाणभवान
  ठाणें
 
  डॅडी
  डॅन
  डॅनिएल
  डन् कर्कं
  डॅन्झिग
  डफरिन, लार्ड
  डफळे
  डंबल
  डबलबीन
  डंबार्टन
  डब्लिन
  डभई
  डमडम
  डरहॅम
  डर्बी
  डलहौसी, लॉर्ड
  डलास
  डहोमे
  डॉक
  डाका, जिल्हा
  डाकोर
  डांग
  डांगची
  डांगर
  डांगी
  डांग्या खोकला
  डाग्वेरे, एल्. जे. एम.
  डोन नदी
  डान्यूब नदी
  डाबी
  डामर
  डायमंड हारबर
  डायमंड बेट
  डायोजेनीस
  डार्टमाउथ
  डार्डानेल्स
  डार्विन, चार्लस रॉबर्ट
  डॉलफिनचें नोंज
  डाल्टन, जॉन
  डास
  डाहाणु
  डाळिंब
  डिंक
  डिकन्स, चार्लस
  डिकेमाली
  डिक्वेन्सि, थॉमस
  डिंगरी
  डिंगणकर, मोरो विश्वनाथ
  डिडीमी
  डिडेरोट डेनिस
  डिफो, ड्यानिअल
  डिवार, सर जेम्स
  डी अर्लेबर्ट
  डीग
  डीगची लढाई
  डी बॉइने
  डीसा
  डुकर
  डुकी
  डुक्करकंद
  डुंगर
  डुप्ले
  डुम जात
  डुरिअन
  डूलचेन्यो
  डूलाँग
  डेकॅपोलिस
  डेकाटें
  डेडिआगॅच
  डेन्मार्क
  डेन्व्हर
  डेमॉस्थेनीस
  डेमिएटा
  डेमोक्रिटस
  डेराइस्मायलखान
  डेरागाझीखान
  डेरागोपीपूर
  डेराजात
  डेरानानक
  डेरापूर
  डेलफाय
  डेलवेअर
  डेव्हनपोर्ट
  डेव्ही
  डेहराडून
  डोंगरगड
  डोंगरपाली
  डोंगरपुर
  डोंगराळी जमीनदारी
  डोंगरा
  डोंगरे, वासुदेव नारायण
  डोडोना
  डोनाटेलो
  डोंबगांव
  डोबरेनर
  डोंबारी
  डाब्रूजा
  डोम
  डोमल जात
  डोमिनिका
  डोरली
  डोव्हर
  डोहर
  ड्युडरनेक
  ड्युबॉपिएरी
  ड्युसेल्डॉर्फ
  ड्यूमा अलेक्झांडर
  ड्यूरर आल्ब्रेक्ट
  ड्रायडन, जॉन
  ड्रॉयमन
  ड्रेस्डेन
  ड्रोघेडा
  ड्विन्स्क
 
  ढक्की भाषा
  ढालगज
  ढालाईत
  ढीमर
  ढुंढये जैन
  ढेकूण
  ढेरा
  ढोर
 
 
  तगर
  तंगेल
  तंगौंग
  तंजावर
  तंजावरचें राजघराणें
  तडवी
  तंडागांव
  तंडो
  तंडोअडाम
  तंडोअलाहयार
  तंडोवागो
  तंडोमहमदखान
  तत्रक
  तंत्रग्रंथ
  तत्त्वज्ञान
  तनकपूर
  तनखा
  तनावल
  तनुकु तालुका
  तपकीर
  तपागच्छ
  तपून

 

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .