प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग सतरावा: नेपाळ- बडोदें

पिके- सर्व पिकांचे दोन वर्ग करतां येतात. एक अन्न पुरविणारीं पिकें व दुसरीं अन्नेतर पिके. पहिल्या वर्गांत तृण, धान्यें, कडधान्यें, कांही कंद, व मुळें, कांहीं गळिताचीं धान्यें जसें भुईमूग, तिळ वगैरे यांचा समावेश होतो. यानंतर उंसापासून होणारा गूळ, साखर, काकवी, व त्याप्रमाणें मसाल्याचीं पिके (मोहरी, जिरें, शहाजिरें, मिरची, मिरें,) वगैरेंचा खाण्याच्या धान्यांनां चव आणण्यास उपयोग होतो. अन्नेतर पिकांत तंतू पिके, रंगाचीं पिकें, तंबाखू, गांजा, अफूसारखीं कैफ आणणारीं पिके, व बरींच गळिताचीं धान्यें यांचा समावेश होतो. वरील दोन वर्गांत कांही पिके कोरडवाहू (जिराईत) व कांहीं बागाईत आहेत. पहिल्‍या वर्गांत कांहीं खरीफ व कांहीं रब्बी पिकें आहेत. कोरडवाहूंत होणारीं खरीफ व रब्बी हंगामांतील पिकें सर्वस्वीं जमीन, हवा, पाऊस व मशागत वगैरेंवर अवलंबून असतात. भाताला उष्ण व दमट हवा लागते म्हणून तें जास्त पाऊस पडणार्‍या प्रदेशांत होतें. कापूस व जोंधळा या पिकांनां सुमारें ३० इंचपावेतों पाऊस लागतो. बाजरीला थोडथोडा पाऊस कांहीं दिवसांच्या अंतरानें पडल्यास तें पीक चांगलें येतें. या पिकाला १२ ते १५ इंच सुद्धां पाऊस पुरतो. सर्व रब्बी पिकांनां हस्तनक्षत्र व त्यानंतरच्या पावसाची फार जरुरी असते. खरीफ हंगामांतील पिके पावसावर अवलंबून असल्यामुळें तीं साधारणपणें सर्व तर्‍हेच्या जमिनीवर होतात. परंतु गहूं, हरभरा, जवस वगैरे रब्बी पिकांकरितां काळी, खोल, ओलावा राखून ठेवणारी जमीन लागते. रब्‍बी पिकें उष्ण व कोरडया हवेंत चांगलीं येतात. मात्र या पिकांनां सकाळीं पडणार्‍या दहिंवरानें जास्त फायदा होतो. बागाईत पिकांत जमीनीपेक्षां खत व पाणी हीं फार महत्त्वाचीं आहेत. बागाइतांत जमीन निचर्‍याची असावी. पाणभरती पिकें अगदीं वाळूच्या जमीनींत सुद्धां चांगलीं येतात. ठाणें जिल्ह्यांतील वसई, माहीम वगैरे समुद्रकांठच्या तालुक्यांत, चाळीच्या (वाळूच्या) जमीनींत केळीं, पानवेली, ऊंस, आलें वगैरे पिकें उत्तम होतात मात्र जमीन पोकळ असल्यामुळें पाण्याच्या व खताचा जास्त खर्च येतो. बागाईत पिकें काळ्या भारी जमीनींत चांगलीं होत नाहींत. कारण ह्या जमिनींत पाण्याचा निचर चांगला होत नसून शिवाय त्या उघाडीच्या दिवसांत फार भेगाळतात.

फळझाडांची लागवड करण्यास काळ्या खोल जमीनीखेरीज करुन सर्व तर्‍हेच्या जमिनी चालतात. फळझाडांच्या लागवडींत निचर्‍याकडे जास्त लक्ष दिलें पाहिजे. दोन, तीन फूट खोल जमीन असून खालीं मुरुम असल्यास ती जमीन फळझाडांस उत्तम समजली जाते. फळझाडांची लागवड करण्याचें काम साधारण शेतकरी कधींहि हातीं घेत नाहींत. कारण या लागवडींत फळें धरुं लागेपावेतों पहिलीं चार पांच वर्षें खताचा, पाण्याचा, रोपांचा, जमीन तयार करण्याचा, खड्डे वगैरे खणण्याचा जास्त खर्च येत असून त्याचा मोबदला त्याला फारसा मिळत नाहीं; याकरितां असलीं कामें बहुतकरुन भांडवल असणारे श्रीमंत शेतकरीच हातीं घेतात फळफळावळीची लागवड करण्याला भांडवलाखेरीज फळबागांची माहिती, फळें तयार झाल्यावर ती कशी काढावीं, ती खोक्यांत किंवा टोपलींत कशीं भरावीं, बंद कशीं करावीं, ने आण करण्याच्या सोयी, विक्रीकरितां बाजारहाट, अशा अनेक बाबींसंबंधीं माहितीची जरुरी असते. याकरितांच फळबागांखालील क्षेत्र विहिरीखालीं इकडे तिकडे लहान लहान तुकडयांत आढळतें.

आंबा, फणस, नारळ, सुपारी, काजू वगैरे वगळून बाकी फळझाडें मध्यम प्रतीच्या पावसाच्या प्रदेशांत चांगलीं होतात. फळझाडांच्या तसेंच कांहीं विशेष पिकांच्या लागवडींत समुद्रसपाटीपासून उंची, पाऊस, जमीन, हवा, पाणी वगैरेंचा बराच विचार करावा लागतो. उदाहरणार्थ-चहा, कॉफी, सिंकोना, स्ट्राबेरी, पीच, सफरदळ वगैरें पिके उंचवटयाच्या (महाबळेश्वर, निलगिरी, आसाम) प्रदेशांत चांगलीं होतात. खाण्याच्या धान्यांत तृणधान्यें व कडधान्यें हीं फार महत्त्वाचीं होत. या धान्यांत मनुष्याला अन्न व गुरांनां चारा या दोहोंची सोय असते. तृणधान्यांपैकीं, तांदूळ, जोंधळा, बाजरी व गहूं हीं हिंदुस्थानांतील लोकांचीं खाण्याचीं मुख्य पिकें होत. प्रत्येक शेतकरी या पिकांपैकीं कांही धान्यें दरवर्षी पेरितो. आपल्याला पुरेसें धान्य व गुरांनां चारा हीं ठेवून बाकीं विकून टाकतात. हवामानाच्या परिस्थितीप्रमाणें कोंकण, मावळी भाग व तैलंगणखेरीज करुन प्रत्येक शेतकरी आपल्या जमीनांपैकीं निदान दोनतृतीयांश जमीन माल विकून जास्त पैसे करतां येतील अशा पिकांनीं पेरितो. अशीं पिके म्हणजे कापूस, भुईंमूग, गहूं, जवस, एरंडी, हरभरा वगैरे होत. इ.स. १९१४-१५ मध्यें एकंदर लागवडीखालीं २६०६४०७९८ एकर क्षेत्र होतें, त्यांत ३३०२९६६६ एकर दुपिकी क्षेत्र वजा जातां बाकी २२७६१११३२ एकर निव्वळ पिकाखालीं होतें.

खालीं दिलेल्या कोष्टकावरुन गेल्या सोळा सतरा वर्षांत मुख्य पिकांखालीं असलेल्या क्षेत्रांत कसा फरक होत गेला आहे हें सहज लक्ष्यांत येईल. (पिकांच्या नांवांपुढें दिलेलें आंकडे हजारांचे असून एकर जमीनीचे आहेत).

पिकांत होणारा फरक

पिकाचें नांव
१८९७ सालीं १९०४ सालीं १९०९ सालीं १९१४ सालीं
भात ७०७८१ ७३५२५ ७८७३१ ७७६६८
गहूं १९९४६ २३५०९ २२७६९ २५४५१
ज्वारी २३८०२ २३०८० २१८०१ २१२२३
बाजरी १२८९८ १०३६९ १६३०३ १६०४१
हरभरा १०१९३ १०९०५ १३१५३ १४३६४
जवस २३४६ ३०५७ २२५६ २५२५
तीळ ३३०६ ४०२३ ४७४० ४४७८
सरसव व मोहरी ..... ३२४० ४०९३ ४१४४
भुईमूग ..... ..... ..... २३७७
ऊंस २७८४ २५६९ २४४२ २३०२
कापूस ८९१६ १३०१७ १३१७२ १५२२१
ताग २१५९ २९४१ २७५६ ३३०८
चहा ४५६ ५०५ ५२५ ५८४
कॉफी १५१ ९९ ९४ ८६
तंबाखू १०४८ ९६४ १०१३ १०५६

पिकांचें वर्गीकरण.-- (१) तृणधान्यें, ज्वारी अगर जोंधळा, बाजरी, गहूं, भात, जव, ओट, मका, नागली अगर नाचणी, बंटी अगर बरटी, कोद्रा अगर हरीक, वरी, सावा, चिनो, बराटी, कांग अगर राळा, भादली, डेंगळी वगैरे

(२)द्विदल, कडदण अगर डाळीचीं धान्यें:-- तूर अगर अरहर, हरभरा अगर चणा, लाख अगर लांग, वाल, पावटा, कडवा व वर्णा, कुळीथ अथवा हुलगा, मूग, उडीद, मसुर, चवळी, मटकी, गवारी, वाटाणा, वगैरे.

(३) गळिताचीं धान्यें:-- तीळ, जवस, करडई, कारळा, खुरासणी अगर रामतीळ, मोहरी अगर शिरस, भूईमूग, एरंडी, सूर्यफूल, वगैरे.

(४) मसाल्याचीं पिके:-- आलें, हळद, मिरची, लसूण, जिरें, बडिशेप, बाळंतशोप, ओंवा, अहाळिंव, मेथी, धने, वेलदोडे, मिरीं, पिंपळीं, विडयाचीं पानें, सुपारी, मोहरी.

(५) तंतुजन्य पिके:-- कापूस, ताग, अंबाडी, वगैरे.

(६) रंग:-- नीळ, हळद.

(७) औषधी व अंमल आणणारीं पिके:-- तंबाखू, अफू आणि गांजा.

(८) ऊंस.

भाजीपाल्याचीं पिके, कंदमुळें, भाज्या:-- अळकुडया, कणगरें, कोन, कारिंदा, सुरण, गोराडू, गाजर, राताळीं, बटाटे, कांदा, मुळा, नोलकोल, बीट, लीक, सलगम (टरनीप)

पालेभाज्या:-- अळूं, अंबाडी, करडई, घोळ, चंदनबटवा, चाकवत, चुका, तांदुळजा, पालक, पोकळा, मेथी, राजगिरा, शेपू, माठ, कोबी, ब्रसेल, स्प्राउट, सालीट, सेलरी, फुल भाज्या:-- केळफूल, कॉलीफ्लावर. फळभाज्या:-- करटुली, कांकडी, कारलें, काशीफळ, भोंपळा, चक्री, कोहोळा, खिरा, घोसाळें, टरकांकडी, तोंडलीं, दुध्या, दोडका, धेंडसी, पडवळ, फणस, भेंडी, मोगरी, डिंगरी, वांगी, चोचो, टोमाटो, शेंग भाज्या:-- आबई, गवार, घेवडा, चवधारी घेवडा, चवळी, वालपापडी, शेवगा, डबलबी, पावटा, वाटाणा, वाल. मसालेभाज्या:-- अहळिंब, कोथिंबीर, पुदीना, पार्सली, वगैरे.

यांपैकीं महत्त्वाच्या सर्व पिकांवर स्वतंत्र लेख दिले आहेत.

   

खंड १७ : नेपाळ - बडोदे  

 

 

 

  नेपोलियन
  नेब्रास्का
  नेमाजी शिंदे
  नेमाड जिल्हा
  नेमावर
  नेयगी
  नेर
  नेलमंगल
  नेलोर जिल्हा
  नेल्लीकुप्पम
  नेल्सन, व्हायकौंट होरेशिओ
  नेवाडा
  नेवासें, तालुका
  नेसर्गी
  नेस्टोरियन पंथ
  नैनवा
  नैनीताल
  नैमिषारण्य
  नैरोबी
  नैहाती
  नोंगख्लाव
  नोंगस्टोइन
  नोंगस्पंग
  नोबिलि, रॉबर्ट डी
  नोबिलि, लिओपोल्डो
  नोबेल, ऑलफ्रेड बर्नहार्ड
  नोबोसोफो
  नोलकोल
  नोविबझार
  नोहर
  नोहा
  नोळंबवाडी
  नौकानयन
  नौखाली
  नौगांव
  नौरंगपूर
  नौशहर
  नौशेरा, तहशील
  न्याय
  न्यायपद्धति
  न्यासा
  न्युन
  न्युमिडिया
  न्यूअर्क
  न्यूकॅसल
  न्यू जर्सी
  न्यूझीलंड
  न्यूटन, सर ऐझाक
  न्यूफाउंडलंड
  न्यूबिआ
  न्यूमन, कार्डिंनल
  न्यूमार्केट
  न्यू मेक्सिको
  न्यरेबर्ग
  न्यू हॅम्पशायर
  न्यू हेवन
  न्यौंग्लेबिन
  न्हावी
 
  प-आन
  पंका
  पकोक्कू, जिल्हा
  पंगतारा
  पगन
  पंगमी
  पंच
  पंचजन
  पचघा
  पंचभद्रा
  पंचमढी
  पंचमहाल
  पंचमहाशब्द
  पंचांग
  पंचाल
  पंजाब
  पटंचरु
  पंटनव
  पटल किंवा निरनकोट
  पटवर्धन, गंगाधरशास्त्री
  पटवर्धन घराणें
  पटवर्धन, पांडुरंग नरसिंह
  पटवेकरी
  पटुआखली
  पटेल-पाटील
  पटेलिया
  पटौंडी संस्थान
  पट्टण
  पट्टदकल
  पट्टा
  पट्टिकोंडा
  पट्टी, तहशील
  पठाण
  पठाणकोट
  पठारी संस्थान
  पडदा
  पडवळ
  पडवा
  पंडित, शंकर पांडुरंग
  पंडितराव
  पंडु
  पंडूआ
  पडौंग
  पंढरपूर
  पणि
  पतंग
  पतंजलि
  पतियाळा
  पत्तुकोट्टई
  पथेंग्यी
  पथ्यापथ्यविचार
  पदार्थविज्ञानशास्त्र
  पदुआ
  पद्मगुप्त
  पद्मनाभपुरम्
  पद्मपुराण
  पद्मिनी
  पद्रोणा
  पनवेल
  पनामा
  पनामा कालवा
  पन्ना, संस्थान
  पन्हाळा
  पंप
  पपनस
  पपया
  पंपा सरोवर
  पॅंफिलिआ
  पॅफ्लॅगोनियन लोक
  पबना, जिल्हा
  पयागले
  पयोष्णी अथवा पूर्णा नदी
  परकाल
  परजा
  परडा जमीनदारी
  परतवाडा
  परधाम
  पॅरॅफिन
  परभणी, जिल्हा
  परमगुडी
  परमानंद चक्रवर्ती
  परमार घराणें
  परमेश्वर
  परलकोट जमीनदारी
  परवर
  परवूर
  परशुराम
  परशुरामभाऊ पटवर्धन
  परसगड किल्ला
  परसा भागवत
  परसुर
  परळी
  परळी वैद्यनाथ
  पॅराग्वे
  परांतिज
  पराया
  पराशर
  परिक्रमणकंपवायु
  परिंडा
  पॅरिस
  परिहार वंश
  परीक्षित
  परुषाम्ल
  परेंडा
  परोपनिषदी
  पर्क्विन, सर विल्यम हेनरी
  पर्गामम
  पर्गी
  पर्थ
  पर्लकिमेदी संस्थान
  पर्शु
  पर्सिस
  पर्सेपोलिस
  पलनाद
  पलमनेर
  पलव
  पलवल
  पलाद
  पलामऊ
  पलाली
  पॅलेर्मो
  पॅलेस्टाईन
  पलौंग
  पॅल्माइरा
  पल्लडम
  पल्लव घराणें
  पवनगड
  पवनी
  पवायान
  पवार घराणें
  पशुवैद्यक
  पसारगडी
  पहरा
  पहलवी
  पळस
  पळसगड जमीनदारी
  पळसगांव जमीनदारी
  पळासनी
  पळासविहीर
  पक्षितीर्थ
  पक्षी
  पाइनगंगा
  पाईनघाट
  पाईक
  पाऊस
  पाकपट्टन
  पाकौर खेडें
  पाखाल
  पॉगेनडार्फ, जोहान ख्रिश्चिअन
  पाच
  पांचकळशी
  पांचगणी
  पांचरात्र
  पांचाल
  पाचोरा
  पाटडी
  पाटण
  पाटणा संस्थान
  पाटणा, जिल्हा
  पाटलावडी
  पाटलीपुत्र
  पाँटस
  पाटोड
  पॉस्ट्डॅम
  पांडव
  पांडवगड
  पाँडिचेरी
  पांडु
  पांडुरोग
  पांढरकवडा
  पांढुर्णा
  पाणघोडा
  पाणतीर
  पाणबुडे
  पाणिनि
  पाणिहाटी
  पाणी
  पाणी देणें
  पाण्डुवंश
  पाण्डय
  पातन किंवा ऊर्ध्वपातन
  पातुर
  पाथरघांट
  पाथरवट
  पाथरी
  पादांगुलिक्षत
  पादांगुष्ठ वातरोग
  पाद्रा
  पानगल
  पानरोटी
  पानविभ्रम व पानासक्ति
  पानसे घराणें
  पानिपत
  पानिपतचें युद्ध
  पापनाशम्
  पाँपी
  पापीरस
  पापुअन लोक
  पांबन
  पामरस्टन, लॉर्ड
  पामिदि
  पामीर
  पायथॅगोरस
  पायरोल्यूसाइट
  पारघाट
  पारद
  पारधी
  पारनेर
  पारमार्थिक कर्म
  पारशी
  पारसनाथ
  पारसनीस घराणें
  पारिजात
  पारियात्र
  पारी घराणें
  पारोन
  पारोळें
  पार्डी
  पार्थिआ
  पार्नेल, चार्लस स्टुअर्ट
  पार्मा
  पार्लमेंट
  पार्वती
  पार्वतीपुरम्
  पार्सोली
  पाल
  पालक
  पालकोंडा
  पालकोल्लू
  पाल, ख्रिस्तोदास
  पालखेडा, जमीनदारी
  पालघाट
  पालदेव
  पालनपूर
  पालनी
  पालम
  पालमकोट्टा
  पालमपूर
  पालमिरास शिखर
  पाल राजे, बंगालचे
  पाललहरा
  पालाश
  पालिठाणा
  पालियाद
  पाली
  पाले
  पालेज
  पाल्कची सामुद्रधुनी
  पावटा
  पावागड
  पावित्र्य
  पावूगड
  पाशुपतदर्शन
  पाश्चूर, लुई
  पाषाणचुंबक
  पासली
  पासी
  पाळोन्चा
  पाळोन्चा संस्थान
  पिकांचे रोग
  पिकें
  पिंगळे
  पिचब्लेंड
  पिंजारी
  पिंजौर
  पिट, विल्यम
  पिटर दि ग्रेट
  पिटरमारिट्झबर्ग
  पिट्सबर्ग
  पिठोरो
  पिंडदादनखान
  पिंडीघेब
  पितृपूजा
  पिन्स्क
  पिपलियानगर
  पिपलोदा
  पिंपळगांव राजा
  पिंपळनेर
  पिंपळी
  पिपीलिकाभक्षक
  पिरली
  पिरामिड
  पिराव
  पिरिनीज
  पि-हो
  पिलिभित
  पिलोषण प्रांत
  पिशाच व पिशाचपूजा
  पिशुलोस
  पिसा
  पिसिडिया
  पिस्ता
  पिस्तुल
  पीठापुरम्
  पीतज्वर
  पीताम्ल
  पुकेट
  पुंगनूरु
  पुंड्र देश
  पुणतांबें
  पुणें
  पुत्तलिकाम्ल अथवा पिपीलिकाम्ल
  पुत्तुर
  पुदीना
  पुदुकोट्टई
  पुनर्जन्म
  पुन्नाट
  पुरणपूर
  पुरंदर
  पुरंदर किल्ला
  पुरंदरे घराणें
  पुराणें
  पुराव्याचा कायदा
  पुरी, जिल्हा
  पुरू
  पुरुकुत्स
  पुरुषोत्तमपूर
  पुरुरवा
  पुर्वा
  पुलगांव
  पुलयन
  पुलस्त्य
  पुलिकन
  पुलिकन सरोवर
  पुलिंद
  पुलिबेंडला
  पुली
  पुष्कर
  पुष्कलावती
  पुसद
  पुंसवन
  पुसा
  पूतना
  पुनचचें राज्य
  पूनामल्ली
  पूर्णय्या
  पूर्णा
  पूर्वआफ्रिका
  पूर्वघाट
  पृथु
  पृथ्वी
  पृथ्वीराज चव्हाण
  पृथ्वीराज रासा
  पेकिंग
  पेगू
  पेगू सित्तंग कालवा
  पेटके व लेखनादि स्नायुस्तंभत्वरोग
  पेटंट
  पेटलाद
  पेठ
  पेठापूर
  पेठे
  पेंड
  पेड्डापुरम्
  पेंढारी
  पेढ्या आणि पत
  पेण
  पेनांग
  पेनुकोंडा
  पेन्नर
  पेन्शन
  पेन्सिली
  पेपरमिंट
  पेपिन, डेनिस
  पेप्सीन
  पेंबा
  पेरंबलूर
  पेरामारिबो
  पेरॉन
  पेरिक्लीस
  पेरिंथस
  पेरिपॅटेटिक्स
  पेरिम
  पेरियाकुलम्
  पेरू
  पेरें
  पेशवे
  पेशावर
  पेस्टालोझी, जोहान हीनरिच
  पैगाह इस्टेटी
  पैठण
  पै-मुरदा
  पैल
  पैलगांव
  पैलाणी
  पो नदी
  पोकरन
  पोखरलेली विहीर
  पोंग
  पोटंगी
  पोटय्या
  पोटशूळ
  पोटेगांव जमीनदारी
  पोटोसी
  पोत्ती मल्याळ
  पोदनूर
  पोदिली
  पोनेरी
  पोन्नगयून
  पोन्नानी
  पोप अलेक्झांडर
  पोपट
  पोपसत्ता
  पोरबंदर
  पोराहाट
  पोर्ट ऑ प्रिन्स
  पोर्ट ऑर्थर
  पोर्ट ब्लेअर
  पोर्ट मेहॉन
  पोर्ट सय्यद
  पोर्टोनोव्हो
  पोर्टो रिको
  पोर्ट्समाऊथ
  पोर्तुगाल
  पोर्तुगीज वाड्मय
  पोलंड
  पोल लोकांचें वाड्मय
  पोलवरम्
  पोलोनारुवा
  पोवाडे
  पोसेन
  पोष्ट
  पौक
  पौकटाऊ
  पौंग
  पौंगडे
  पौंगबिन
  पौचा
  पौंड
  पौंड्रवर्धन
  पौत्तलिन
  पौरोहित्य
  पौर्णिमा
  पौला
  प्यापल्लि
  प्रकाश
  प्रकाशलेखन
  प्रकाशव्यतिकरण व प्रकाशविकृति
  प्रकाशशोषण
  प्रतापगड
  प्रतापसिंह छत्रपति
  प्रतापसिंह महाराणा
  प्रतिज्वरिन
  प्रतिनिधि
  प्रतीहार
  प्रत्यक्षप्रमाणवाद
  प्रथमिन
  प्रदररोग
  प्रद्युम्न
  प्रभास
  प्रभु
  प्रभु-पदवी
  प्रभोत्सर्जक
  प्रमीला
  प्रयाग
  प्रल्हाद
  प्रल्हाद शिवाजी बडवे
  प्रवर
  प्रवर्तक वेष्टण
  प्रसूतिविज्ञान
  प्रसेन
  प्रसेनजित
  प्रस्थानत्रयी
  प्रज्ञापारमिता
  प्राउट
  प्राऊस्ट
  प्राग
  प्राग्ज्योतिषपूर
  प्राचेतस
  प्रॉटेस्टंट पंथ
  प्राण
  प्राणिदीकरण किंवा ज्वलन
  प्राणिदें
  प्राणोज्ज ज्योत
  प्राणिपूजासंप्रदाय
  प्राणिशास्त्र
  प्राप्तीवरील कर
  प्रायश्चित्त
  प्रायोज्जिदें

  प्रॉव्हिडन्स

  प्रिटोरिया
  प्रिग्हीकौन्सिल व कॅबिनेट
  प्रीस्टले, जोसेफ
  प्रूढाँ, पेरी जोसेफ
  प्रेत व प्रेतसंस्कार
  प्रेम
  प्रेमपूर
  प्रेसबर्ग
  प्रेस्टन
  प्रोटॅगोरॅस
  प्रोदत्तूर
  प्रोम
  प्रोस्टेटपिंडाचे व्याधी
  प्लव
  प्लवप्रतिन
  प्लवरंजनी
  प्लातिन
  प्लासी
  प्लिनी, थोरला
  प्लिनी, धाकटा
  प्लिमौथ
  प्लूटो
  प्लेग
  प्लेटो
 
  फकीर
  फगवार
  फडके, गंगाधरशास्त्री
  फडके, हरिपंत
  फडणवीस
  फणस
  फत्तेखर्डा
  फत्तेगड
  फत्तेजंग
  फत्तेपूर
  फत्तेपूर शिक्री
  फत्तेसिंह भोसले
  फत्तेहाबाद
  फरीदकोट
  फरीदपूर
  फरुकनगर
  फरुखाबाद
  फर्कोडे
  फर्ग्यूसन, जेम्स
  फर्डिनंड
  फलटण संस्थान
  फलिया
  फलुस
  फलोदी
  फॅशोडा
  फाझिल्का
  फायलो
  फारशी वाड्मय
  फारीनहैट, गाब्रियल डानिअल
  फारुकी राजे
  फालकर्क
  फालमथ
  फॉसेट हेनरी
  फाहिआन
  फिजी
  फिनिशिया
  फिन्लंड
  फिन्सबरी
  फिरदौसी
  फिरोझपूर
  फिरोझाबाद
  फिलाडोल्फया
  फिलिप
  फिलिपाईन बेटें
  फिलिप्पी
  फिलौर
  फुकनळी
  फुकोक
  फुचौ
  फुफ्फुसदाह
  फुफ्फुसविस्तृति
  फुफ्फुसावरणदाह
  फुलकियन संस्थानें
  फुल निझामत
  फुलपुर
  फुला
  फेझ
  फेनी
  फेरिष्ता
  फेलिंग
  फैजपूर
  फैजाबाद
  फोरियर, फॅंक्वॉ चार्लस मेरी
  फोर्ट सन्डेमन
  फोर्ट सेन्ट डेव्हिड
  फौजदारी कायदा
  फ्यूसेल तेल
  फ्रॅंकफोर्ट-ऑन-ओडर
  फ्रॅंकफोर्ट-ऑन-मेन
  फ्रॅंकलिन, बेंजामिन
  फ्रान्स
  फ्रिजिआ
  फ्रीटाऊन
  फ्रेंच-इंडिया
  फ्रेंच इंडो-चीन
  फ्रेंच-कांगो
  फ्रेंच वेस्ट आफ्रिका
  फ्रेडरिक दि ग्रेट
  फ्रेडरिकस्टॅड
  फ्रेसनेल, आगस्टिन् जीन
  फ्रोइबेल, फ्रीड्रिच विइलहेल्म आगष्ट
  फ्रौन्हाफर, जोसेफ व्हान
  फ्लॉरिडा
  फ्लॉरेन्स
  फ्लारेस
  फ्लीट, जॉन फेथफुल
  फ्लेमिश वाड्मय
 
  बकरगंज
  बंकापूर
  बकासुर
  बकिंगहॅम
  बंकिमचंद्र चतर्जी
  बॅक्ट्रिया
  बक्सार
  बख्तबुलंद
  बगदाद
  बंगनपल्ले
  बंगळूर
  बंगाल इलाखा
  बंगाली वाड्मय
  बघात
  बचनाग
  बजरबट्टू
  बजाणा
  बजानिया
  बजेट
  बटकागड
  बटवा
  बटवाल
  बटाटे
  बटेव्हिया
  बडनेरा
  बडवानी
  बडिशोप
  बडोदें

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .